چند نکته حقوقی از زبان یک حقوقدان

محمدطاهری دانش‌آموخته حقوق و دارای مدرک کارشناسی ارشد از دانشگاه تهران، به چند سوال حقوقی پاسخ می‌دهد.

استفاده از عناوین علمی مانند دکتر، مهندس و سایرالقاب دانشگاهی در مکاتبات اداری و فضای کسب وکار، امری رایج است. اما آیا می‌دانید که به کارگیری این عناوین بدون داشتن مدرک معتبر، جرم محسوب شده و مجازات کیفری به همراه دارد؟

استفاده غیرمجاز از عناوین علمی؛ جرمی با مجازات حبس و جریمه نقدی!

بر اساس قانون مجازات استفاده غیرمجاز از عناوین علمی مصوب ۱۳۸۸، هرگونه استفاده از عناوینی مانند دکتر، مهندس و سایر مدارج دانشگاهی، مشروط به داشتن مدرک معتبر از مراکز علمی مورد تایید وزارت علوم، بهداشت یا شورای عالی انقلاب فرهنگی است. درصورت تخلف، مرتکب به حبس از ۳ ماه تا یک سال و یا جریمه نقدی 000/500/82 تا 000/000/330ریال محکوم خواهد شد.

سوال 1: چه مواردی استفاده غیرمجاز محسوب می‌شود؟

به موجب تبصره این قانون، استفاده از عناوین علمی در موارد زیر جرم است:

ـ مکاتبات رسمی و اداری (مانند نامه‌های اداری، درخواست‌های استخدامی).

ـ تبلیغات عمومی (مصاحبه‌های رسانه‌ای، مطبوعات، سایت‌های اینترنتی).

ـ نطق در مجامع عمومی و انتشار اوراق چاپی یا خطی.

ـ درج عنوان در بنرهای همایش‌ها، مقالات و متون رسمی.

اما استفاده دوستانه و غیررسمی میان اقوام و آشنایان جرم نیست.

سوال2: آیا مدارک کارگاهی و دوره‌های مهارتی معتبر هستند؟

خیر. فقط مدارک صادر شده از دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی مورد تایید وزارت علوم، بهداشت یا شورای عالی انقلاب فرهنگی اعتبار قانونی دارند. مدارک دوره‌های آزاد، کارگاه‌ها و موسسات غیررسمی، مبنای استفاده از عناوین علمی محسوب نمی‌شوند.

سوال 3: آیا دانشجویان می‌توانند از عنوان مقطع تحصیلی خود استفاده کنند؟

خیر. صرف تحصیل در یک مقطع دانشگاهی، مجوز استفاده از عنوان آن نیست. به عنوان مثال، فردی که در مقطع دکتری تحصیل می‌کند اما هنوز فارغ‌التحصیل نشده، حق ندارد خود را دکتر خطاب کند.

سوال 4: تاثیر استفاده غیرمجاز از عناوین علمی در جرائم دیگر چیست؟

اگر استفاده از عنوان علمی موجب فریب دیگران و سوءاستفاده مالی (مانند جذب سرمایه، شراکت یا کلاهبرداری) شود، علاوه بر مجازات فوق، مرتکب تحت پیگرد قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری نیز قرار می‌گیرد.

سوال 5: آیا سکوت در برابر استفاده دیگران از عنوان علمی جرم است؟

خیر. اگر شخصی توسط دیگران (مثلا در رسانه‌ها یا مکاتبات) به اشتباه با عنوان علمی خطاب شود و سکوت کند، مرتکب جرم نشده است؛ زیرا این جرم نیازمند اقدام فعالانه و سوء نیت عام است

سخن پایانی: حتی اگر استفاده از عنوان علمی به کسی ضرر نزند، باز هم جرم است و قابل پیگرد قانونی می‌باشد. پس پیش از درج هر عنوانی در مکاتبات، تبلیغات یا رسانه‌ها، از اعتبار مدرک خود اطمینان حاصل کنید.

راهکارهای ساده قانونی برای مفقودی چک

سوال 1: چک خود را گم کرده‌ام؛ چگونه می‌توانم پول خود را بگیرم؟

اگر شما چکی را گم کرده و هنوز آن را به بانک نبرده‌اید، می‌توانید از طریق دادگاه اقدام کنید. قانون می‌گوید که شما باید به دادگاه مراجعه و ثابت کنید که چک گم شده است. سپس، دادگاه می‌تواند به شرطی که ضامن معرفی کنید (مثلا کسی که تعهد بدهد اگر بعدها چک پیدا شد یا مشکلی پیش آمد، مسئول باشد)، به شما اجازه دهد که پول آن را بگیرید. در بعضی موارد هم می‌توانید از دادگاه بخواهید چک را باطل کند و بعد از آن درخواست دریافت پول کنید. لازم به ذکر است که طبق قوانین جدید، دارنده چک شخصی است که چک به نام او ثبت و تایید شده باشد.

سوال 2: اگر به دادسرا اعلام کنیم چکمان گم شده و دادسرا به بانک بگوید چک پرداخت نشود، آیا صادرکننده باید چک جدید بدهد؟

خیر؛ الزام قانونی برای صادرکننده وجود ندارد که چک جدید بدهد. وقتی شما در دادسرا شکایت می‌کنید، دادگاه فقط یک گواهی به شما می‌دهد که نشان می‌دهد شکایت کرده‌اید. این گواهی را باید ظرف یک هفته به بانک بدهید تا پرداخت وجه چک منتفی شود. اما این باعث نمی‌شود که صادرکننده مجبور شود دوباره چک بدهد. اگر چک گم شده و صادرکننده چک جدید نمی‌دهد، باز هم باید از طریق دادگاه مانند راهکار اول اقدام کنید.

سوال3: اگر چک گمشده به دست شخص دیگری افتاده باشد (مثلا دزدیده شده باشد یا اشتباهی دست فردی افتاده)، او می‌تواند پول چک را بگیرد؟

اگر کسی چک گمشده را پیدا کند و بخواهد آن را نقد کند، در صورتی که هنوز ابطال چک در دادگاه انجام نشده باشد، ممکن است بتواند آن را وصول کند، مگر اینکه مشخص شود آن فرد با اطلاع از گم شدن چک، آن را گرفته است. اگر شما دارنده قانونی چک هستید، بهتر است سریعا برای ابطال چک و جلوگیری از پرداخت آن به دیگران اقدام کنید.

سوال 4: این مقررات برای سفته هم همینطور است؟

بله، قانون در مورد مفقودی سفته هم همانند چک رفتار می‌کند. یعنی اگر سفته‌ای گم شود، دارنده آن باید به دادگاه مراجعه کند، برای ابطال سند اقدام کند و در صورت لزوم ضامن معرفی کند تا بتواند طلب خود را دریافت کند.

سخن پایانی: اگر چک شما مفقود یا سرقت یا جعل شد یا از طریق کلاهبرداری یا خیانت در امانت یا جرائم دیگری تحصیل گردید، نگران نباشید زیرا راه حل قانونی وجود دارد. باید از طریق دادگاه اقدام کنید، مدارک و ضامن ارائه دهید تا بتوانید پولتان را بگیرید. همچنین باید جلوی سوءاستفاده‌های احتمالی از سند گمشده را با اعلام به بانک و پیگیری قضایی بگیرید.

مستندات:

ـ مواد 261 و262 قانون تجارت

ـ ماده 14 قانون صدور چک

کارفرمایان بخوانند: جریمه سنگین و حتی زندان برای به کارگیری اتباع خارجی بدون مجوز!

اگر صاحب کسب‌وکار هستید یا در کارخانه، کارگاه یا شرکت خود از نیروی کار خارجی استفاده می‌کنید، این مطلب را جدی بگیرید.

تحلیل قانونی استفاده از اتباع غیر مجاز در ایران

بر اساس قانون کار ایران، به کارگیری اتباع خارجی بدون مجوز کار ممنوع است. یعنی هیچ کارفرمایی حق ندارد یک تبعه خارجی را به کار بگیرد مگر اینکه او دارای روادید ورود با حق کار مشخص و همچنین پروانه کار مطابق قوانین و آیین‌نامه‌های مربوطه باشد.

سوال 1: اگر این قانون را رعایت نکنید، چه اتفاقی می‌افتد؟

طبق قانون، اگر فردی را بدون مجوز استخدام کنید به ازای هر روز کار غیرقانونی هر کارگر، باید 000/731/1میلیون تومان جریمه پرداخت کنید و اگر این تخلف تکرار شود، مبلغ جریمه ۲ برابر می‌شود. همچنین ممکن است از 91 تا 180روز زندانی شوید!.

حتی اگر کارگر خارجی مجوز داشته باشد اما در شغلی غیر از شغل ذکر شده در پروانه‌اش کار کند، باز هم تخلف محسوب می‌شود!

سوال ۲: چرا این قوانین وضع شده‌اند؟

این قوانین برای حمایت از بازار کار داخلی، حفظ و تحکیم امنیت اقتصادی و جلوگیری از استثمار نیروی کار تصویب شده و رعایت آنها به نفع همه کارفرمایان و کارگران است. البته که در مورد فرایند خروج این اتباع غیرایرانی بایستی با لحاظ کردن آیه شریفه (لقد کرمنا بنی آدم) صورت بگیرد چرا که تمامی ما فرزندان بنی‌آدم هستیم و لایق حفظ کرامت انسانی.

سخن پایانی:

اگر کارفرما هستید و قصد استفاده از نیروی کار خارجی را دارید

– مطمئن شوید تبعه خارجی روادید کار و پروانه معتبر دارد.

– او را فقط در شغلی به کار بگیرید که در پروانه‌اش ذکر شده است.

– اگر کارگر خارجی از کار شما جدا شود، باید حتما موضوع را به وزارت کار اطلاع دهید.

در غیر این صورت، باید منتظر جریمه‌های سنگین و حتی زندان باشید.

مستندات:

ـ مواد 1۲0و181 قانون کار

ـ مصوبه شورای عالی کار

ـ قانون تنظیم بخشی از درآمدهای دولت