چرا طرحهای بهینهسازی مصرف برق به نتیجه نمیرسد؟
- شناسه خبر: 82872
- تاریخ و زمان ارسال: 27 اردیبهشت 1405 ساعت 07:30
- بازدید :
آرش صالحی ـ با نزدیک شدن به فصل گرم سال و تشدید ناترازی برق، وزارت نیرو بار دیگر سراغ طرحهای جایگزینی کولرهای فرسوده رفته است. عباس علیآبادی، وزیر نیرو، بهتازگی از امتیازات وزارت نیرو برای تعویض موتورهای قدیمی کولر آبی خبر داده است. طرحی که اجرای آن هماکنون در یزد آغاز شده و طبق گفتههای پرندهمطلق، معاون فنی ساتبا (سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق) با اجرای کامل آن حدود ۲۲۰۰ مگاوات از توان مصرفی شبکه برق کشور در سال کاهش یافته و سالانه نزدیک به ۱۴ میلیون کیلوواتساعت صرفهجویی انرژی الکتریکی در پی خواهد داشت. اما وزارت نیرو در شرایطی تصمیم به اجرای این طرح گرفته که کشور با کسری شدید برق دستوپنجه نرم میکند و مسئولان از مسعود پزشکیان رئیسجمهور گرفته تا محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی مردم را به مدیریت مصرف دعوت میکنند؛. اما وعدههای صرفهجویی ۲۲۰۰ مگاواتی در حالی مطرح میشود که بسیاری از این طرحها پس از چهار سال همچنان بلاتکلیف ماندهاند. گزارش پیشرو با بررسی ابعاد فنی، اقتصادی و اجرایی این طرحها و گفتوگو با کارشناسان ارشد انرژی، موانع ساختاری پیشروی بهینهسازی مصرف برق در ایران را واکاوی کرده است.
تعویض کولرهای فرسوده، منطقیتر است یا تعویض موتور؟
علی فرجی، استادیار گروه طراحی صنعتی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران در اینباره به ولایت میگوید: عمده کولرهای آبی ما قدیمی و فرسوده بوده و بر اساس تسمه و پروانه کار میکنند. این در حالی است که موتورهای BLDC با گیربکس کار میکنند و تطابق و تعویض آنها کار دشوار و پرهزینهای است. به همین دلیل پیشنهاد ما این است دولت به جای این کار به سراغ تعویض کولرهای آبی یا کولرهای گازی فرسوده برود.
به گفته او ۱۰ تا ۱۵ میلیون کولر آبی و حدود ۷ تا ۸ میلیون کولر گازی داریم که اگر اینها تعویض و نوسازی شوند، حجم مصرف برق وسایل سرمایشی در روزهای پیک تابستان نصف خواهد شد.
مانع اصلی عدم اجرای قوانین است، نه فناوری کهنه
هرچند موتورهای BLDC تا دو سوم مصرف برق کمتری دارند و میتوانند صرفهجویی ۷۰ درصدی در مصرف برق و ۱۵ تا ۲۰ درصدی در مصرف آب به همراه داشته باشند؛ اما نصرتا… سیفی، مدیرعامل اسبق سازمان بهینهسازی مصرف سوخت مانع اصلی را نه در فناوری، بلکه در عدم اجرای قوانین میداند.
او میگوید: از سالهای ابتدایی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایران دارای قوانین بسیار خوبی در حوزه بهینهسازی مصرف انرژی، ارتقای بهرهوری و حتی تولید بوده است. قوانین مهمی نظیر قانون اصلاح الگوی مصرف (قانون ۷۴ مادهای) قانون هدفمندی یارانهها و نیز مقررات مرتبط با انرژی در بخش برق داشتهایم، اما عدم اجرای موثر این قوانین باعث شده به ناترازی شدید در انرژی برسیم.
سیفی با اشاره به اینکه توسعه انرژیهای تجدیدپذیر بهتنهایی نمیتواند جبرانکننده ناترازی کنونی باشد، خاطرنشان میکند: مشکل ما در سمت تولید نیست، بلکه در سمت مصرف و بهینهسازی است. ما در تولید، صرفنظر از نوع منبع که فسیلی باشد یا تجدیدپذیر، تا زمانی که بهینه مصرف نکنیم، در واقع شبکهای سوراخ داریم که هرچقدر هم منابع تزریق کنیم، از دست میرود. در حوزه ساختمان مبحث ۱۹ مقررات ملی بیش از ۲۵ سال است تصویب شده اما اجرا نشده است.
سیستمهای سرمایشی چه میزان برق مصرف میکنند؟
ورود سیستمهای سرمایشی به مدار مصرف در ماههای گرم سال حدود ۳۰ تا ۳۵ هزار مگاوات یعنی چیزی در حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد از کل مصرف برق کشور را به خود اختصاص میدهد.
این میزان مصرف سیستمهای سرمایشی در کشور با کل مصرف کشوری مثل مصر با جمعیتی بیش از ۱۰۷ میلیون نفر و اوج کل مصرف برق در حدود ۳۲ هزار مگاوات و یا کل مصرف برق پاکستان با جمعیت حدود ۲۴۰ میلیون نفری برابری میکند.
هومن صادقی، رئیس گروه فرهنگسازی و مدیریت مصرف انرژی ساتبا، شهریور سال گذشته گفته بود که عمده تجهیزات مصرفکننده این بخش شامل ۲۰ میلیون کولر آبی عمدتا با برچسب انرژی بسیار پایین (۱۰ هزار مگاوات مصرف) و حدود ۱۰ میلیون کولر گازی (با ۲۰ هزار مگاوات مصرف) است.
محمدصادق قلعهنویی، تولیدکننده کولرهای آبی پلیمری که به تازگی ساخت این محصولات را با مشارکت کشور چین آغاز کرده، با اشاره به ابعاد گستردهتر ناترازی به ولایت میگوید: در حدود ۷۰ هزار مگاوات برق در مدار تولید و مصرف داریم، اما در حوزه تجدیدپذیر اعم از خورشیدی و بادی تنها حدود هزار تا ۱۱۰۰ مگاوات تولید میشود و این در حالی است که سال آینده کسری برق به حدود ۲۴ هزار مگاوات خواهد رسید.
او درباره تبعات این ناترازی چنین هشدار میدهد: به نظر میرسد تابستان امسال به طور مستمر روزانه ۲ ساعت قطعی برق خانگی، تجاری و اداری داشته باشیم و البته بخش صنعت هم همواره در اولویت قطعیها خواهد بود.
طرحی که بعد از ۴.۵ سال هنوز اجرایی نشده است
مهر سال ۱۴۰۰ بود که آرش کردی، مدیرعامل وقت توانیر از طرح تعویض کولرهای گازی فرسوده پرده برداشت؛ طرحی که گفته میشد اجرای آن صرفهجویی ۱۶۰۰ مگاواتی در مصرف برق را به همراه خواهد داشت.
اما این تنها فایده اجرای این طرح نبود، طوری که مسعود خانی، مجری طرح بهینهسازی مصرف برق شرکت توانیر در آن روزها گفته بود که با جایگزینی یک میلیون دستگاه کولر گازی راندمان بالا علاوه بر کاهش توان مصرفی در زمان اوج بار سالانه ۲ میلیارد مترمکعب گاز در مصرف گاز نیروگاهها صرفهجویی میشود و تولید کولر گازی در داخل کشور ۱۰۰ برابر افزایش مییابد.
اما پس از 4.5 سال نه تنها این طرح به سرانجام نرسیده، بلکه شرکت توانیر در تازهترین اطلاعیه خود هرگونه طرح تعویض کولر گازی یارانهای را تکذیب کرده است.
توانیر با صدور اطلاعیهای رسمی اعلام کرد که هیچگونه طرح یا مصوبهای برای تعویض کولرهای گازی فرسوده با مدلهای کممصرف و یارانهای در دستور کار دولت وجود ندارد و این خبر نادرست به مصوبهای قدیمی از شورای اقتصاد استناد کرده که به دلیل عدم تامین منابع مالی، سالها پیش متوقف شده و هرگز اجرایی نشده است.
ناترازی۲۳ هزار مگاواتی در راه است
بیتوجهی به طرحهای مربوط به بهینهسازی مصرف حالا باعث شده که هر سال شکاف بین تولید و تقاضا در صنعت برق بیشتر و بیشتر شود. آرش نجفی، رئیس هیئتمدیره انجمن بهینهسازی مصرف انرژی به ولایت میگوید: اگر رکود اقتصادی و تعطیلی برخی از صنایع امسال رخ نمیداد، ناترازی برق به ۲۷ هزار مگاوات میرسید، اما حالا با توجه به احتمال کاهش مصرف برق در صنعت پیشبینی میشود که کسری ۲۲ تا ۲۳ هزار مگاواتی را تجربه کنیم.
او در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه تعویض کولرهای گازی و آبی فرسوده در میانمدت و بلندمدت یک کار سودآور و دارای توجیه اقتصادی است، اضافه میکند: متاسفانه دولتها فقط اعداد را میبینند. به عنوان مثال میگویند که با تعویض کولرها فلان مقدار در مصرف برق صرفهجویی میشود و سود آن فلان مبلغ است. حال آنکه این تنها فایده اجرای این طرح نیست.
رئیس انجمن بهینهسازی مصرف تصریح میکند: دولتها باید توجه داشته باشند با صرفهجوییای که اتفاق میافتد، جلوی خاموش شدن و تعطیلی یک صنعت گرفته میشود، جلوی بیکاری گرفته میشود، انتفاع ملی حاصل شده و اقتصاد ملی رونق میگیرد. همه اینها فوایدی است که نمیتوان برای آنها عددی بیان کرد.
موانع ساختاری پیشروی بهینهسازی مصرف
اما چرا با وجود این همه تاکید، طرحهای بهینهسازی نه در دولت قبل و نه در دولت فعلی به نتیجه نرسیده است؟ نصرتا… سیفی، مدیرعامل اسبق سازمان بهینهسازی مصرف سوخت، ریشه مشکل را در جای دیگری میداند: «راهکار اصلاح، تمرکز بر افزایش بهرهوری در مصرف است. در حوزه خودروها، تجهیزات گرمایشی مانند بخاری و موتورهای احتراقی، همگی دارای استاندارد و راهحل هستند اما اجرا نشدهاند. در واقع مسیر درست مشخص است، اما اراده اجرایی وجود ندارد».
از سوی دیگر، چالشهای فنی و اقتصادی نیز بیتاثیر نیستند. تحلیلهای منتشرشده نشان میدهد که «کولر آبی با موتور BLDC شروع هیجانانگیزی داشت، اما تب آن زود پایین آمد. قیمت بسیار بالاتر این کولرها نسبت به کولرهای آبی سنتی، با توجه به شرایط اقتصادی، به پاشنه آشیل این دستگاه تبدیل شده است. همچنین موتورهای BLDC و درایورهای مربوط به آنها، پیچیدگیهای الکترونیکی بیشتری دارند و تعمیر کردنشان نیازمند فرد متخصص است».
جمعبندی
ناترازی برق ایران دیگر یک مساله فنی صرف نیست؛ به بحرانی ساختاری تبدیل شده که ریشه در دههها قانونگذاری بیاجرا و بنگاهداری دولت به جای حاکمیت دارد. طرحهایی مانند تعویض موتور کولرهای آبی با BLDC یا نوسازی کولرهای گازی فرسوده در صورت اجرای صحیح و در مقیاس وسیع، میتوانند هزاران مگاوات از بار شبکه بکاهند و جلوی خاموشیهای تابستانی را بگیرند. اما تا زمانی که دولتها به جای پذیرش مسئولیت حاکمیتی پایداری انرژی، مشغول بنگاهداری باشند و قوانین بالادستی همچون قانون اصلاح الگوی مصرف و هدفمندی یارانهها روی کاغذ بمانند، این گونه طرحها نیز سرنوشتی جز وعدههای تکراری و فراموششده نخواهند داشت.
آمارها هشدار میدهند: بدون تغییر رویکرد از تولیدمحوری به بهرهوریمحوری، و بدون واگذاری اجرای طرحهای بهینهسازی به بخش خصوصی با مدلهای مالی شفاف و بلندمدت، تابستانهای پیشرو نه تنها خنکتر نخواهند شد، بلکه صنعت، اشتغال و اقتصاد ملی نیز هزینههای سنگینتری خواهند پرداخت. شاید وقت آن رسیده که به جای صحبت از فناوریهای نوین، از «اراده اجرایی» نوین حرف بزنیم.
