نخستین سالن سینما در قزوین

اگر چه سینما «مایاک» و سینما «پاته» نخستین سالن‌هایی بودند که فیلم در آن‌ها به نمایش درآمد اما نباید فراموش کرد که هیچ کدام از آن‌ها مخصوص سینما و پخش فیلم نبودند و سالنی چند کاره محسوب می‌شدند. نخستین سالن سینما به مفهوم امروزین سینما «شاهپور» بود که در سال ۱۳۱۱ توسط ارباب برزو مهرشاهی در خیابان پیغمبریه کنار گراند هتل تاسیس شد. ارباب برزو مالک گراند هتل که تأمین برق شهر را نیز به شراکت بلدیه عهده‌دار بود، قبل از ساخت این سینما، در تابستان سال ۱۳۰۹ با خرید یک دستگاه آپارات مارک A.E.G به قیمت ۱۳۰۰ تومان، در فضای باز باغچه گراند هتل فیلم‌هایی به نمایش درآمد.

او پس از نمایش فیلم در فضای باز باغچه گراند هتل اقدام به ساخت سینما شاهپور در کنار گراند هتل کرد. این سینما که دو طبقه بود و گنجایش ۵۰۰ تا ۷۰۰ تماشاچی را داشت در تاریخ یکشنبه ۹ مرداد سال ۱۳۱۱ با حضور رؤسای ادارات دولتی و تعدادی از اهالی سرشناس شهر رسما گشایش یافت و فیلم «شارلاتان امروزه» برای حاضرین در هفت پرده به نمایش درآمد.

متن دعوتنامه ارباب برزو برای حضور افراد در مراسم افتتاح سینما «شاهپور» به شرح زیر است:

«آغاز هر کار ستایش پروردگار است. به خواست پروردگار در روز… نمایشگاه شاهپور گشوده می‌شود. از آن فرزانه نامدار نیازمندم گام رنجه فرموده و این بنده ناچیز را سرافراز و سپاسگزار فرمایند. دیده در راه، برزوی شاهپور مهرشاهی».

نکته جالب در این دعوت نامه به کار بردن عبارت نمایشگاه به جای واژه سینما از سوی ارباب برزو است.

در هفته‌نامه بازپرس درباره افتتاح سینما شاهپور چنین آمده است:

افتتاح سینما شاهپور

«لیله ۹ مرداد بر حسب دعوتی که از طرف آقای ارباب برزوی شاهپور مهرشاهی مدیر گراند هتل از رؤسای دوایر دولتی و وجوه اهالی به عمل آمده بود، مدعوین در ساعت ۷ بعد از ظهر حضور به هم رسانیده و پس از پذیرایی، در ساعت ۸ نمایش مزبور افتتاح و فیلم «شارلاتان امروزه» در ۷ پرده به معرض نمایش گذارده شد. جدیت آقای مهرشاهی در این قبیل امور، از حیث تصفیه اخلاق عمومی و خدمات نوعیه قابل تقدیر است.»

در سالنامه بازپرس درباره خدمات اجتماعی ارباب برزو و تاسیس سینما توسط وی چنین آمده است: «آقای برزو شاهپور مهرشاهی پارسی بنا به همان شوق و ذوقی که تمام پارسیان مقیم ایران نسبت به آبادی و عمران مملکت دارند و به اعتبار همان عقاید آئین زردشت که سعی در آبادی را یکی از کارهای بسیار با ثواب می‌داند، تنها مردی است که در شهر قزوین تمام قوای خود را برای تاسیس موسسات عام‌المنفعه مبذول می‌دارد. گراند هتل قزوین که از هر حیث با بهترین مهمان خانه‌های ایران همسری می‌نماید، از تاسیسات ایشان می‌باشد. در سال ۱۳۱۱ سالن دو مرتبه بسیار باشکوهی برای سینما و تئاتر ساخته‌اند که گنجایش ۷۰۰ نفر تماشاچی را دارد. این سالن که نتیجه ذوق و زحمات آقای مهرشاهی است یکی از بزرگترین خدمات نوعیه ایشان می‌باشد و این موسسه از حیث فضا و ساختمان و ظرافت در ردیف بهترین سالن‌های امروزی مملکت می‌باشد و با پشتکار و ذوق مخصوصی که دارند در آینده نزدیکی بر سالن‌های دیگر از هر حیث برتری پیدا خواهد نمود.

هفته‌نامه بازپرس در مقاله دیگری در خصوص خدمات ارباب برزو همچون تاسیس گراند هتل ایجاد برق و ساخت سینما می‌نویسد: «یکی از آن اشخاصی که واقعا در شهر قزوین وجود محترمی می‌باشد، آقای ارباب برزو پارسی است که در ظرف این چند سال اخیر، خدمات ذیقیمتی نسبت به عمران و آبادی این شهر کرده و علاوه بر تشکیلات مرتب و منظم گراند هتل که باعث سرافرازی سکنه این شهر در نزد مسافرین داخلی و خارجی است، چراغ برق این شهر را نیز به شرکت اداره محترم بلدیه عهده‌دار می‌باشد و نیز یک قسمت از صحن گراند هتل را اختصاص به سینما داده است و یک سالن مجلل با شکوهی که گنجایش ۵۰۰ نفر جمعیت دارد دایر کرده و همه شب مرتبا فیلم‌های اخلاقی را به معرض استفاده عمومی می‌گذارد. در صورتی که قبل از آقای ارباب برزو چند نفری دستگاه سینما در این شهر دایر کردند، به واسطه تخلف از موقع معین و بی ترتیبی‌های دیگر، ناچار شدند به زودی تعطیل نمایند و از بدو تاسیس سینما شاهپور آقای ارباب برزو به عناوین مختلفه اهالی را به رفتن سینما ترغیب و تحریص نمودند و فعلا از یک ساعت از شب گذشته، از کثرت جمعیت، از خیابان پیغمبریه عبور مشکل است».  فیلم‌هایی که در این دوران در سینما شاهپور به نمایش در می‌آمد مربوط به جنگ جهانی اول و یا فیلم‌هایی از ستارگان مشهور سینما همچون چارلی چاپلین، روت رولان، ریچارد تالماج، ایوان ماژوخین و کارمن بونی بود. ارباب برزو نام و زمان پخش فیلم‌هایی را که در سینما شاهپور به نمایش در می‌آمد، از طریق روزنامه‌های محلی به اطلاع مردم می‌رساند. آگهی برخی از فیلم‌های سینمایی به نمایش درآمده در سینما شاهپور که طی سال‌های ۱۳۱۱ تا ۱۳۱۳ در روزنامه بازپرس به چاپ رسیده به شرح زیر است:

سینما شاهپور

خانم‌ها، آقایان

امشب فیلم معروف «پهلوانه‌ی تارزانی» به اشتراک مادموازل دورال دینا در 6 پرده مفصل، پروگرام آتیه، «عقاب سیاه» به اشتراک رودلف والن تیفو، لیله‌ی جمعه 4 شهریور.

*

سینما شاهپور

(وردن در آتش یا جنگ بین‌المللی)

فیلم وردن، همان فیلم تاریخی جنگ بین‌المللی است که در همان مناظر جنگ، به وسیله سربازانی که در میدان وردن شرکت داشته‌اند، تهیه شده. غفلت از تماشای این فیلم موجب پشیمانی است. لیله‌ی جمعه 11 شهریور.

منبع: کتاب «تئاتر و سینما در قزوین» پژوهش و تالیف مهدی نورمحمدی. صفحه 310 تا 313. انتشارات سایه‌گستر.