معماری توصیف گذشته نیست؛ دعوت به زیستن تاریخ است
- شناسه خبر: 67125
- تاریخ و زمان ارسال: 30 شهریور 1404 ساعت 07:30
- بازدید :
محمدرضا مقدم
مقدمه
مستند «سنگ‌ها و آجرها» به کارگردانی سعید شهرپرنیا تجربه‌ای متفاوت در حوزه فیلم‌های معماری و شهری است که نه تنها به بررسی بافت تاریخی شهرها می‌پردازد، بلکه رابطه انسان با این فضاها را نیز به تصویر می‌کشد. کارگردان این اثر، با نگاهی شخصی و عمیق، قزوین و رم را به‌عنوان محور روایت خود انتخاب کرده است؛ دو شهری که هر یک با ویژگی‌های تاریخی و فرهنگی خود، تجربه زیست انسانی را شکل داده‌اند. او معتقد است که رم، با تاریخ طولانی و آثار به‌جا مانده، ناخودآگاه ساکنان و حتی بازدیدکنندگان خود را درگیر تاریخ می‌کند و نگاه آن‌ها را به زندگی روزمره تحت تاثیر قرار می‌دهد. در مقابل، قزوین به‌عنوان زادگاه او، نمونه‌ای از معماری تاریخی ایران است که یادآور هویت فرهنگی و ارزش‌های تاریخی جامعه است.
نام فیلم، «سنگ‌ها و آجرها»، نمادین است و از مصالح اصلی ساختمان‌های تاریخی این دو شهر الهام گرفته شده؛ سنگ در رم و آجر در قزوین. این انتخاب نه تنها بیانگر تفاوت‌های فیزیکی مصالح است، بلکه نمادی از تفاوت نگاه فرهنگی و تاریخی دو شهر نیز محسوب می‌شود. در مستند، معماری به‌عنوان حافظه شهری معرفی شده و حفظ آثار تاریخی، دریچه‌ای برای شناخت گذشته و زیستن آن در زمان حال ارائه می‌دهد. فیلم، بدون راوی کلاسیک ساخته شده و تلاش دارد تجربه‌ای بصری و تأمل‌برانگیز از تاریخ و معماری ارائه دهد. بازخوردهای جشنواره رم نشان‌دهنده استقبال مثبت تماشاگران خارجی بود و علاقه آن‌ها به دیدن قزوین، اهمیت انتقال فرهنگ و تاریخ ایران را بیش از پیش برجسته کرد. کارگردان معتقد است که هنر و فیلم‌های معماری نه تنها اثر هنری‌اند، بلکه می‌توانند در شکل‌دهی نگاه جامعه به شهر و حتی سیاستگذاری شهری تأثیرگذار باشند. «سنگ‌ها و آجرها» که توسط حوزه هنری و انقلاب اسلامی استان تولید شده دعوتی است برای تجربه زندگی و تاریخ همزمان، و نمایش تاثیر معماری بر نگاه انسان به جهان پیرامونش.
n چه شد که به فکر ساخت «سنگ‌ها و آجرها» افتادید؟
رم شهریست که شهروندش را پابند خود می‌کند. یعنی وقتی مدتی در رم زندگی کنی به سختی می‌توانی از آن دل بکنی. شهری با تاریخی بسیار طولانی که این تاریخ در دل شهر و در آثار تاریخیِ حفظ شده، وجود دارد و هر بازدیدکننده‌ای را به فکر وا می‌دارد و دعوت می‌کند به مطالعه تاریخ و این مطالعه تاریخ نوعی آگاهی را در پی دارد که ثمره شناخت است. حال اگر در این شهر زندگی کنی می‌بینی که ناخودآگاهت درگیر تاریخ می‌شود و این تاریخ در نوع نگاهت به زندگی اثر می‌گذارد. پس خود را وامدار این شهر می‌دانم. ضمن این که من اهل قزوینم، یک شهر تاریخی در دل ایرانِ پرنور. بنابراین مدت‌ها به این فکر می‌کردم که باید احساسم را نسبت به این دو شهر که مرا و شخصیتم را شکل داده‌اند بیان کنم. برای نیل به این مقصود رسانهِ سینما بهترین وسیله بود.
n چرا تصمیم گرفتید قزوین را در کنار رم قرار بدهید؟ این انتخاب بیشتر شخصی بود یا پژوهشی؟
انتخاب کاملا شخصی بود. چون من همان‌طور که اشاره کردم متولد و بزرگ شده قزوینم و این انتخاب طبیعی‌ترین انتخاب بود.
n اسم فیلم کمی نمادین است؛ «سنگ» و «آجر». این ترکیب از کجا آمد و برای شما چه معنایی دارد؟
از مصالحی که در ساختمان‌های تاریخی هر دو شهر استفاده شده. در رم باستان سنگ نقش زیادی داشته و در ساختمان‌های تاریخی ما در ایران، آن‌هایی که باقی مانده‌‌اند در قزوین، تقریبا در همگی آجر مهم‌ترینِ مصالح بود.
n شما در فیلم «معماری» را به‌عنوان حافظه شهر معرفی می‌کنید. وقتی از حافظه شهری قزوین حرف می‌زنید، دقیقا منظورتان چیست؟
آثار معماری از مهم‌ترین نشانه‌های زیست تاریخی مردم یک جامعه هستند. بنابراین حفظ و نگهداری آن در راستای درک این که ما چه کسانی هستیم بسیار مهم است. ما با نگهداری آثار تاریخیمان از نوع زندگی اجدادمان آگاهی بهتری کسب می‌کنیم. چرا که معماری توصیف گذشته نیست، به مانند ادبیات و تاریخ نگاری، بلکه دعوت به زیستن تاریخ است.
n به نظر شما تفاوت اصلی در نگاه مردم رم و قزوین به گذشته و بافت تاریخی چیست؟
اگر بخواهم به این سوال بی پرده و رٌک پاسخ دهم، جوابم تلخ خواهد بود. تفاوت اصلی در نوع نگاه مردم و جامعه به تاریخ و میراث فرهنگی و در کل به مقوله ارزش هنر و تاریخ است. در رم تاریخ و ارزش هنر از کودکی در مدارس آموزش داده می‌شود و کودکان از همان دوران ابتدایی با هنر و ارزش هنر و مقوله امر زیبا، آشنایی کلی پیدا می‌کنند. اقتصاد هم این نقشی را که در کشور ما دارد و در تمام زوایای زندگی اخلاقی ما نفوذ کرده، ندارد. البته که در آنجا هم اقتصاد مهم است و در کل زندگیِ فرهنگی ارزش زیادی دارد ولی هرگز آثار تاریخی به علت و بهانه این که زمین با ارزشی دارند و می‌شود به طور مثال به یک مرکز تجاری تبدیل شوند از بین نمی‌روند بلکه حفظ می‌شود و همین حفظ شدن باعث رونق اقتصادی شده است. پس نوع نگاه یک جامعه به مقوله پول در سرنوشت مردم آن جامعه اثر زیادی دارد. سودای پول هر نوع ارزشی را تحت تاثیر قرار نمی دهد. عرض کردم که جوابم به این سوال، تلخ است.
n در فیلم، بخش‌هایی از زندگی شخصی‌تان با روایت شهرها گره خورده. چرا این شیوه را انتخاب کردید؟
این طبیعی بود چرا که می‌خواستم احساسم را در مورد زیست در دو شهر تاریخی بیان کنم.
n ساخت مستندی بدون راوی کلاسیک چه سختی‌هایی برایتان داشت؟
سنگ‌ها و آجرها به نظرم فیلمی مستند به معنای کلاسیک کلمه نیست بلکه فیلمیست که سعی دارد در مورد تاریخ و معماری و ارزش آن در زندگی انسان امروزی حرف بزند. بنابراین انتخاب این سبک، بر اساس سلیقه من به عنوان فیلمساز است.
n بازخوردهایی که در جشنواره رم گرفتید چطور بود؟ تماشاگران خارجی قزوین را چطور دیدند؟
فیلم دو بار در جشنواره به نمایش درآمد و بازخورد بسیار مثبتی از طرف تماشاگران و منتقدین دریافت کرد. بعد از هر نمایش تعداد زیادی از تماشاگران می‌گفتند که دوست دارند بیایند به ایران و شهرهای ایران و مخصوصا قزوین را ببینند. خوب این برای من بسیار لذت بخش است.
n واکنش معماران و شهرسازان قزوین به فیلم چه بود؟
فیلم تا به حال فقط یک بار در قزوین به نمایش درآمده و تعدادی از دوستان معمار هم تماشاگر آن بودند و بعد از فیلم من را مورد لطف خود قرار دادند.
n فکر می‌کنید چنین مستندی می‌تواند در سیاستگذاری شهری هم تأثیر بگذارد یا بیشتر یک اثر هنری است؟
اینکه اثر هنری است یا نه را من نمیتوانم تعیین کنم. امیدوارم باشد؛ چرا که هنر و ارزش آن برای من بسیار زیاد است تا حدی که فکر می‌کنم اگر زندگی آدمی از هنر تهی باشد اصلا زندگی نیست و صرفا زنده بودن است. هنر به زندگی معنا می‌دهد و زندگی بدون معنا، اصلا چیست؟ در مورد تاثیرگذاری در سیاستگذاری شهری تا زمانی که اکران نشود و مسئولین آن را نبینند و نقد نکنند نمی‌شود اطمینان داشت.
n اگر بخواهید ادامه بدهید، سراغ کدام شهر یا موضوع دیگر می‌روید؟
موضوع من شهرها نیستند بلکه انسان و زیست انسان است. خواه در قالب مستند باشد خواه داستانی.
n جایگاه مستندهای معماری در ایران را چطور می‌بینید؟
مستندهای بسیار زیبایی داریم و فیلمسازان شریف ایرانی فیلم‌های زیبایی خلق کرده‌اند. مساله صرفا ساخت نیست بلکه نمایش و حمایت است.
n ضمن تشکر از همراهی شما؛ برای آینده «سنگ‌ها و آجرها»، مثلا نمایش بین‌المللی یا ترجمه، چه برنامه‌ای دارید؟
تهیه کنندگان با پلتفرمی صحبت کرده‌اند. هر وقت نهایی شد خدمتتان عرض می‌کنم. امیدوارم در سینماها نمایش داده شود. این بیشترین خواسته من است چون که این فیلم برای پرده بزرگ طراحی و ساخته شده است.
