معرفی کتاب «معماری در سرزمین‌های اسلامی»

معماری سرزمین‌های اسلامی در طول تاریخ تحت تاثیر ایدئولوژی اسلام قرار گرفت و به همین سبب، ویژگی‌های مشترکی یافت؛ از جمله اینکه بانیان آن مسلمان بودند، ساختار معماری بر اصول اسلامی همچون توحید استوار بود، به مبانی مذهبی پایبندی داشت، و از عناصر تزئینی چون خوشنویسی، نقوش اسلیمی و طرح‌های هندسی بهره‌ می‌برد. در مقابل، از تصاویر جانوری و به‌ویژه انسانی پرهیز می‌شد. معماری اسلامی علاوه بر زیبایی ظاهری، واجد معنایی عمیق و انسانی است و در تمام اجزای آن ـ از بدنه و فضاهای داخلی گرفته تا باغ‌ها و محوطه‌های سبز ـ حضور انسان به‌ عنوان اصلی‌ترین موضوع در نظر گرفته شده است.

ویژگی‌هایی چون بهره‌گیری از اصول هندسی و هنرهای بدیع برگرفته از اندیشه‌های معنوی، معماری اسلامی را از دیگر سبک‌ها متمایز می‌سازد. در این معماری، کف با الهام از بستر طبیعت، هموار و مسطح طراحی می‌شود و سقف، با الهام از آسمان، بی‌انتها و لایتناهی جلوه می‌کند. همچنین در این سبک، از ساخت هرگونه عنصر بیهوده و غیرمفید به‌شدت پرهیز شده است.

به ‌طور کلی معماری، هنر و دانش طراحی و ساخت بناها و فضاهای شهری است؛ اما زمانی که این بناها با هنر اسلامی  همچون کاشی‌کاری و نقوش اسلیمی آذین شوند و در نگاه مخاطب، تداعی‌گر اسلام، سنت و مذهب مسلمانان باشند، «معماری اسلامی» نام می‌گیرند. این سبک که با ظهور اسلام شکل گرفت، در بناهایی چون مساجد، آرامگاه‌ها، قصرها و دژها نمود یافته است. در دوران خلافت امویان و انتقال پایتخت از مدینه به دمشق، هنر و معماری اسلامی شکل گرفت؛ سپس در دوره عباسیان با انتقال پایتخت به بغداد و سامرا، نمونه‌های شاخصی از این هنر پدید آمد. با گسترش قلمرو مسلمانان در اسپانیا و شمال آفریقا نیز این معماری اثرگذار شد. نمونه‌ای برجسته از آن، مسجد حسنین در قاهره است که نشانه‌هایی از هنر معماری ایرانی در آن دیده می‌شود.

کتاب معماری در سرزمین‌های اسلامی تألیف «شیما احمدصفاری» در ۱۰۰ صفحه، توسط انتشارات سایه‌گستر در سال ۱۴۰۴ منتشر شده و با قیمتی در حدود ۳۰۰ هزار تومان عرضه گردیده است. این کتاب نگاهی اجمالی به الگوی گسترش معماری اسلامی و شیوه‌های غالب آن در جهان اسلام دارد و در پنج فصل، ابتدا به بررسی عناصر و الگوهای معماری اسلامی پرداخته و سپس به معرفی شیوه‌های معماری در ایران، شام، مغرب و مصر با ذکر نمونه‌های شاخص آن می‌پردازد.