مرگ، دستمزدِ عزرائیل!

امید مافی

شب هنگام پیش از آنکه به خواب ناز فرو بروند، سر بر بالش آرامش در مدار بیداری از روزهای روشن پیش رو حرف زده بودند. قربان صدقه یکدیگر رفته بودند و عطر غلیظ عشق را زیر سقف خانه‌ای هشتاد متری به لباس‌های خوابشان زده بودند. آنها نمی‌دانستند این آخرین شبی است در کنار یکدیگر بر تاریکی نحس بوسه می‌زنند. آنها خبر نداشتند دقایقی بعد ابلیس بی‌رنگ و بی‌بو از راه خواهد رسید و هنوز شب به نیمه نرسیده کفش‌های خانواده را برای همیشه جفت خواهد کرد. آنها حتی وقوف نداشتند فردا شب همان ساعت در بهشتی با زمستان‌های پُر سیب و پُر نارنگی برای هم خاطرات نوشین جهانِ جبون را تعریف خواهند کرد. صبحدم وقتی در خانه‌ای به مساحت شیون، آتش‌نشانان روی یک مرد، یک زن و دو فرزند کوچکشان ملحفه سفید کشیدند، قاصدک‌ها پشت پنجره آتش گرفتند و فرشته مرگ با رنگ پریده بر گیسوی سیاهشان بوسه زد.

با آغاز سرما، سروکله قاتل خاموش دوباره پیدا شده و دوباره بوی کافور همه جا را گرفته است. در حالی که آمار دقیقی از مرگ‌ومیرهای ناشی از گازگرفتگی تا این لحظه منتشر نشده، مسئولان اعلام کرده‌اند که اینگونه مسمومیت‌ها در حال افزایش است و شهروندان باید با هوشیاری کامل از گزند قاتل خاموش خود را مصون بدارند. جانیِ جبر زده‌ای که خواب را با خود می‌آورد و خنده‌های ریز را به یغما می‌برد.

سرماخوردگی نه، گاز گرفتگی!

پزشک اورژانس یک بیمارستان خصوصی با اشاره به کابوس بهانه‌گیر مونوکسید کربن می‌گوید: این گاز سمی بر اثر نبود اکسیژن کافی در هنگام سوختن مواد سوختنی از جمله بنزین، نفت، گاز و گازوئیل تولید می‌شود. دکتر امینی با ذکر این نکته که وجود گاز مونوکسید کربن در فضا هیچ علائم تنفسی در فرد ایجاد نمی‌کند، تصریح می‌کند: شوربختانه این گاز بدون بو و رنگ، تحریک‌پذیر نیست و نشانه‌های ظاهری برای اثبات حضور آن وجود ندارد.

وی بیان می‌کند: گاز CO در بدن، به هموگلوبین خون که مسئول انتقال اکسیژن به سلول‌هاست، متصل شده و به ارگان‌های مختلف بدن همچون مغز و بافت‌های قلب آسیب جدی می‌رساند. همچنین میل ترکیبی هموگلوبین به مونوکسید کربن ۲۰۰ تا ۲۵۰ برابر میل ترکیبی آن به اکسیژن است. این پزشک اورژانس غلظت گاز مونوکسید کربن و زمان حضور افراد در محیط آلوده را مهم‌ترین عامل تعیین شدت مسمومیت اعلام و تاکید می‌کند: اگر فرد در محیط با غلظت بالای گاز سمی برای مدت کوتاه یا در محیط با غلظت پایین گاز سمی برای مدت زمان زیاد حضور داشته باشد، دچار مسمومیت شدید خواهد شد.

امینی علائم اولیه مسمومیت را مشابه علائم سرماخوردگی و آنفلوآنزا قلمداد کرده و یادآور می‌شود: سردرد، بی‌حالی، خستگی و کوفتگی بدن نشانه‌های اولیه مسمومیت با گاز مونوکسید کربن است که در بیشتر مواقع افراد تصور می‌کنند به سرماخوردگی مبتلا شده‌اند.

به گفته این عضو هیات علمی دانشگاه، در صورت ادامه تماس با محیط آلوده، فرد دچار تهوع، استفراغ، خواب‌آلودگی و در نهایت کاهش سطح هوشیاری و تشنج می‌شود و در نهایت در کام مرگ فرو خواهد رفت.

پنجره‌ها را باز کنید

یک کارشناس ارشد ایمنی نیز با اشاره به حرکت خزنده قاتل خاموش در زمستان اظهار می‌کند: گاز کربن مونوکسید محصول جانبی سوختن است و شومینه و بخاری، گریل زغالی و .. می‌توانند در منازل این گاز را تولید کنند و افراد حاضر در خانه را در معرض این تحفه سمی قرار دهند.

پیمان رنجبر توضیح می‌دهد: مولکول‌های گاز مونوکسید کربن دویست برابر راحت‌تر به هموگلوبین متصل می‌شوند و به راحتی جای اکسیژن را اشغال می‌کنند. این مساله سبب می‌شود اکسیژن‌رسانی به بافت‌های بدن به ویژه مغز مختل شود.

وی متدکر می‌شود: افرادی که در حال تنفس مونوکسید کربن هستند در صورت بیداری متوجه علائم می‌شوند، اما احتمال این که تشخیص ندهند به چه دلیل این حالات ایجاد شده وجود دارد.

این کارشناس ایمنی تصریح می‌کند: در صورت بروز علائم باید پنجره‌ها را سریعا باز کرد و هوای تازه تنفس نمود. تمام وسایل گرمایشی آتشی در خانه نیز باید خاموش شوند و مورد بررسی قرار گیرند.

لازم به توضیح است هر چه افراد مدت زمان طولانی‌تری در معرض تنفس گاز مونوکسید کربن باشند، آسیبی که به بدن آنها وارد می‌شود بیشتر خواهد بود و ممکن است منجر به مرگ شود. در ساعات اولیه فرد حساس عدم تعادل، مشکلات بینایی و مشکل حافظه پیدا می‌کند و حتی می‌تواند هوشیاری خود را از دست بدهد.

از جمله علائم دیگری که در صورت زنده ماندن ماه‌ها پس از تنفس گاز سمی مونوکسید کربن امکان بروز دارند گیجی، مشکلات یادآوری و مشکل حفظ تعادل است.

نسخه‌های قابل اعتنا

حقیقت این است که قاتل خاموش با هیچ کس شوخی ندارد و آنچنان قسی‌القلب است که سوگ را با خود می‌آورد و خانواده‌های نگون‌بخت را غرق عزا می‌کند.

اما چکار باید کرد تا در سرمای سوزناک این پیرامون مرگ تور پهن نکند و بی‌بهانه با مردمان مغبون نرقصد.

یک استاد دانشگاه در همین راستا به همشهریان توصیه می‌کند: هنگام استفاده از بخاری گازی دقت کنند رنگ شعله آبی باشد. رنگ زرد نشان دهنده احتراق ناقص و ایجاد مونوکسیدکربن است.

دکتر پیمان یاری از مردم می‌خواهد در مسیر دودکش تا پشت‌بام حتی‌المقدور از حداقل تعداد زانویی‌ استفاده کنند.

ضمن آنکه عبور دودکش از سقف کاذب حمام و آشپزخانه و… ممنوع است و باعث نشت گاز مونوکسیدکربن خواهد شد.

یاری متذکر می‌شود: شهروندان هنگام استفاده از وسیله گرمایشی گاهی با دست دودکش را لمس کنند و در صورت سردی آن خطر انتشار مونوکسیدکربن را بررسی نمایند، چرا که انتقال حرارت همراه مونوکسیدکربن از دودکش به درستی صورت نمی‌گیرد.

همچنین در منازل یا اماکنی که دارای شوفاژ و موتورخانه هستند، عملکرد تجهیزات موتورخانه باید توسط فرد متخصص بررسی شده و اطمینان حاصل شود هوای موتورخانه وارد منزل مسکونی نمی‌شود. در پارکینگ‌های سرپوشیده نیز تجمع دود اگزوز ماشین‌ها می‌تواند باعث مسمومیت با CO و مرگ سرنشینان شود. بنابراین در محیط‌های سربسته از روشن نگهداشتن اتومبیل جدا خودداری گردد.

شومینه قاتل جان!

یک مهندس عمران نیز با اشاره به خطرات شومینه خطاب به شهروندان می‌گوید: التفات داشته باشید، وسایل گازسوز فقط می‌توانند نیازهای گرمایشی را تامین کنند و هر نوع بهره‌برداری فرعی و نا ایمن از آنها می‌تواند پیامدهای خطرناکی داشته باشد.

مهندس بخشی اذعان می‌کند: شومینه باید مجهز به ترموکوپل و شیر جداگانه قطع و وصل باشد و نحوه ساخت تنوره آجری شومینه باید طوری باشد که گازهای حاصل از احتراق را به سمت بالا و دودکش فلزی تعبیه شده هدایت کند.

وی می‌افزاید: اجاق شومینه باید کاملا زیر دودکش قرار داشته باشد تا گازهای حاصل از احتراق به فضای اتاق نفوذ نکند.

این مهندس خبره ادامه می‌دهد: لازم است برای خروج ایمن گازهای حاصل از احتراق از دودکشی به قطر ۱۵ سانتی‌متر استفاده شود.

با این توضیح مهم که نصب شومینه در آپارتمان‌های کوچک اساسا خطرساز است و بهتر است ترجیحا از بخاری گازی استفاده شود.

دودکش شومینه باید بدون درز تا بالای بام ادامه داشته باشد و حتماً دارای کلاهک H باشد. شیر شومینه نیز در پایان فصل زمستان بایستی بسته و خروجی آن با درپوش مسدود گردد. مضاف بر آنکه با عنایت به امکان نفوذ گازسمی(CO) از درزهای دودکش آجری به ساختمان، صلاح این است از دودکش آجری استفاده نشود.

چند توصیه دیگر

یک کارشناس فوریت‌های پزشکی نیز با ذکر اینکه مردم از روشن‌کردن شعله‌های اجاق‌گاز برای گرم نگه‌داشتن محیط باید خودداری کنند، تصریح می‌کند: واجب است همه دودکش‌ها یک متر از سطح بام و یک‌متر از دیوار جانبی بام فاصله داشته و حائز کلاهک ویژه باشند؛ علاوه بر آن از به ‌کار بردن وسایل حرارتی بدون نصب دودکش یا حائز نقص در دودکش متمایز پرهیز گردد.

امینی تاکید می‌کند: در وهله نخست هر گازسوز و حرارتی باید دارای یک دودکش مستقل و راه خروج به فضای آزاد باشد؛ در وهله دوم داخل منزل به‌خصوص در اتاق خواب باید دستگاه هشدار مونوکسید‌کربن نصب گردد و شهروندان نصب و تعمیر وسایل گرمایشی را به افراد باتجربه بسپارند.

وی پافشاری می‌کند: مردم در صورت هرگونه علایم گازگرفتگی سریعا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرند و تا رسیدن اورژانس هیچ خوراکی یا نوشیدنی‌ای به فرد مسموم ندهند؛ چون به‌ دلیل حالت تهوع سبب ساز خفگی خواهد شد. این کارشناس ارشد فورت‌های پزشکی ادامه می‌دهد: درصورت اطمینان از هستی گاز مونوکسیدکربن سریعا وسایل گرماسوز را خاموش کرده و جریان گاز را قطع کنید و به‌ هیچ ‌وجه کلید برق را نزنید؛ چرا که ممکن است منجر به حریقی خانمانسوز شود و این هم دو توصیه مهم دیگر برای قال گذاشتن قاتل خاموش باشد اولا از قراردادن لوله خروجی بخاری در داخل ظرف آب جدا خودداری کنید و از بکار بردن وسایل حرارتی بدون نصب دودکش یا حائز نقص در دودکش بپرهیزید. ثانیا آب گرمکن‌های دیواری گازی اگر به مدت طولانی روشن باشند خطرناک می‌شوند، پس به‌کارگیری آب گرمکن‌های دیواری در فضاهای بسته یا مکان‌های فاقد جریان هوا، به هیچ عنوان مجاز نیست.

مخلص کلام…

توصیه‌ها پیوسته عرضه می‌شود اما باز هم مردم اشتباه می‌کنند تا گاز دهشتناک از شانه‌هایشان بالا رود و مرثیه‌های کبود در گوش‌هایشان زمزمه می‌شود!

اینگونه است که چهار نفر زیر یک سقف برای همیشه به خواب می‌روند تا دیگر بدر کامل را در آسمان به نظاره ننشینند و همدیگر را در نهایت مهربانی با اسم کوچک صدا نزنند که اسم کوچکِ مرگ مونوکسید کربن است و اسمِ کوچکِ زمستان مرگ… !