عوامل موثر در رضایت شغلی آموزشی

مهناز اسماعیلی ـ پژوهشگر اجتماعی و حقوقی

بازدهی کارکنانی که رضایت شغلی دارند و آنان که از کار خود ناراضی هستند، همواره موضوعی است که مورد بحث و بررسی مدیران و دست‌اندرکاران بوده است. این مبحث یکی از مهم‌ترین مواردی است که برای مدیران مسئولیت‌پذیر در درجه اول اولویت قرار گرفته است. سازمان‌های آموزشی مدرن برای رسیدن به اهداف تعیین شده خود، بحث انگیزش و رضایت شغلی کارکنان خود را با طراحی پرداخت‌ها، سرپرستی دقیق و ایجاد فضای صمیمی و مناسب، مورد توجه قرار داده‌اند، زیرا خیر و صلاح و آسایش، امنیت و صلح و ثبات اجتماعی، در گرو یک نظام آموزشی مناسب و آرامش‌بخش می‌باشد.

رضایت‌مندی شغلی چیست؟

رضایت‌مندی (رضامندی)؛ برآیندی است از مجموعه احساس‌های سازگار و ناسازگار که کارکنان نسبت به شغلی که دارند، از خود نشان می‌دهند (Dairis-k,1989) در رضامندی شغلی، فرد از داشتن شغل خود خوشحال و راضی بوده، با انجام آن احساس آرامش کرده، برای شغل خود ارزش قائل است.

همبستگی بین رضایت‌مندی شغلی و کارکرد اعضای سازمان، فرآیندی پیچیده و رابطه بین این دو متغیر در ضمن دریافت پاداش‌های اقتصادی و اجتماعی ـ روانی، بیشتر در مقابل کارکرد بهتر در نظر گرفته می‌شود؛ به این معنا که شخص در مقابل کاری که انجام می‌دهد، احساس کند که از نظر اقتصادی پاداش لازم را دریافت کرده است و بازدهی اجتماعی برای او داشته است.

عوامل موثر در رضایت شغلی:

آنچه در فرآیند رضایتمندی شغلی موثر واقع می‌شود اساسا عبارتند از: پرداخت؛ احساس استقلال، ترفیع و ارتقاء، سرپرستی و شرایط کاری، سیاست‌ها و عملکردهای عادلانه و احساس تعلق به شرایط کاری.

1) پرداخت

پرداخت نقش مهمی را در رضایت شغلی ایفا می‌کند و برای کارمندان به همان اندازه که برای کارگران مهم است اهمیت دارد. مهمترین اجزای پرداخت، حقوق و دستمزد است که شخص در قبال کار خود دریافت می‌کند. مهمترین عامل موثر بر رضایت شغلی را همین عامل «پرداخت» دانسته‌اند و آن هم به صورت پرداخت نقدی. پول تامین کننده غذا، لباس و فراهم کننده خوشی‌ها و لذت‌های مادی است، به هر حال دریافت نقدی می‌تواند به عنوان نشانه‌هایی از موفقیت شخص در کار شناخته شود. کارکنان اغلب دریافتشان را علامتی از احترام می‌دانند که مدیران نسبت به کاری که انجام می‌دهند ابراز می‌کنند. به همین خاطر بسیاری از کارکنان غالبا حقوق خود را با میزان عملکرد کارکنان همتراز خود مقایسه می‌کنند.

2ـ سیاست‌ها و عملکردهای عادلانه

اگر کارکنان یک مجموعه تصمیمات شرکت را در زمینه‌های متعدد از جمله پرداخت‌ها و ترفیع را عادلانه و منطقی تلقی کنند، احتمالا رضایت شغلی بیشتری نیز داشته باشند. یکی از مهمترین دلایل بی‌انگیزگی و نارضایتی اغلب کارکنان عدم رعایت عدالت در بین کارکنان و تبعیضات معمول بوده که عدم رضایت کارکنان مخصوصا کارمندان آموزشی می‌باشد.

3ـ احساس استقلال

مفهوم کار برای خود نقش بزرگی را در تعیین اینکه چه قدر کارکنان رضایت شغلی دارند بازی می‌کند. یعنی نوع کار خود می‌تواند موجب رضایت شغلی شود. کارگران اکثرا چالش‌های شغلی را دوست دارند و مشاغلی را که در آن کارها یکنواخت است دوست ندارند، این در حقیقت دو جنبه بسیار مهم از احساس استقلال، تنوع و کنترل در فضای کار است. منظور از تنوع انجام کارهای غیر تکراری است و مشاغل با تنوع و کنترل در فضای کار است. مشاغلی که از استقلال نسبی برخوردارند اغلب رضایت بالایی را برای کارکنان فراهم می‌کنند؛ در مقابل وقتی کنترل‌ها در فضای کار شدید باشد و مدیریت شیوه‌های انجام کار را به شدت نظارت کند، نارضایتی شغلی زیادی را به همراه خواهد داشت.

4ـ فرصت‌های ترفیع و ارتقاء

فرصت‌های ترفیع و ارتقاء تاثیر متوسطی، بر روی رضایت شغلی دارد، چون ارتقاء در یک سازمان نوعا تغییرات نسبتا موثری را در مورد پرداخت و ماهیت شغل و سرپرستی مطرح می‌کند. مشاغلی که در سطح عالی در یک سازمان قرار دارند، معمولا آزادی بیشتری برای ایشان فراهم است، این خود می‌تواند یک منشایی برای رضایت شغلی باشد.

5ـ سرپرستی

سرپرستی همانند ترفیع می‌تواند، یک منبع متوسطی برای رضایت شغلی در نظر گرفته شود، نوع سرپرستی در رضایت شغلی کارکنان نیز موثر است و این تاثیر ناشی از میزان نفود سرپرستان و همچنین ناشی از قدرتی می‌شود که برانگیخته از میزان کنترل آنها بر شرایط است.

6ـ کارگروهی

کارهای مشترک و دوستانه یکی دیگر از منابع رضایت شغلی است. افراد دوست دارند که در کنار یکدیگر کار کنند و در ارتباط با یکدیگر باشند و به ویژه آنها دوست ندارند که کارشان به شکل فیزیکی از کار دوستانشان جدا شود، کار گروهی به عنوان حمایت اجتماعی برای کارکنان مطرح می‌باشد، قوی‌ترین انگیزش انسانی این است که دوست و همکار برای انسان وجود داشته باشد، تعلق داشتن به گروه به انسان احساس امنیت می‌بخشد، این احساس هر گونه کار جمعی در محیط کار است: «التون می و همکارانش در مطالعات هائورن ضمن ارائه این نظر در پی انجام تحقیقات علمی زیاد به این نتیجه رسیدند که اشتراک مساعی موجب افزایش کارآیی می‌شود و به رضایت کارکنان منجر می‌گردد.

7ـ شرایط کاری

رضایت شغلی از طریق شرایط‌کاری در سطح پایین‌تری همانند کارگروهی مطرح است مثلا تیلور در مبحث رضایت شغلی، به مقدار نور، میزان رطوبت، حرارت و غیره توجه نموده است. یکی از مطالعات مهم در زمینه شرایط کار مربوط به مطالعاتی است که منجر به تدوین قانون ایمنی و سلامتی در اشتغال می‌شود. در هر حال آنچه می‌توان به طور فشرده در این مقوله به آن اشاره کرد، آن است که رضایت شغلی عنوانی است برای بیان تفاوت بین انتظارات افراد از شغلی که دارند و آنچه از شغل خود به دست می‌آورند؛ بنابراین کسی که رضایت کمتری از شغل خود دارد و آنچه در واقع از شغل خود به دست می‌آورد، تفاوت فاحشی برایش وجود دارد و بر عکس اگر تفاوت میان این دو کم باشد، معنایش آن است که رضایت شغلی تا حدودی فراهم شده است.

دلایل اهمیت رضایت شغلی

1ـ میزان رضایت شغلی در وفاداری کارکنان به سازمان موثر است؛ یعنی افراد ناراضی بیشتر سازمان را ترک کرد یا به آن خیانت می‌کنند.

2ـ طی تحقیقاتی ثابت شده است کارکنان رضامند از سلامت بیشتر و عمر طولانی‌تری برخوردارند.

3ـ رضایت شغلی اضافه بر افزایش تمایل افراد به شرکت فعال در سازمان، در زندگی خصوصی فرد و در سازمان هم موثر است.

4ـ رضایت شغلی میزان انگیزه افراد جهت انجام امور شغلی خود به صورت خودجوش یا نوآورانه را بالا می‌برد.

5ـ در نهایت در این نگارش، استنباطی حاصل گردید که از راه‌های علمی در کتب معتبر نیز به دست آمده و آن بدین منوال است: ترفیع، ارتقاء شغلی و رضایت از حقوق و دستمزد، یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین عوامل در رضایت شغلی و در نتیجه افزایش بهره‌وری سازمانی است و عوامل دیگر در کنار آن تاثیرات مثبت را می‌گذارند.

منابع:

نقش رضایت شغلی در افزایش کارایی موسسات، فتح‌الله ابوالفتحی

مدیریت منابع انسانی، ناصر میرسپاسی

مدیریت رفتار سازمانی، استیفن رابینز