سهم اندک مشکلات اقتصادی در «طلاق»

آرش صالحی ـ در دهه‌های گذشته برخی از خانواده‌ها عقیده داشتند که «عروس با همان لباس سفیدی که به خانه بخت می‌رود، با همان لباس نیز به خانه ابدی بازمی‌گردد» یعنی جدایی بین زن و شوهر هرگز برای خانواده‌ها معنایی نداشت و تعداد طلاق‌ها بسیار بسیار اندک بود که حتی برخی آن را تا سال‌های سال اعلام نمی‌کردند. در واقع زمانی طلاق به عنوان یک پدیده اجتماعی ناپسند در بین خانواده مطرح بود که در دهه‌های گذشته در بافت سنتی اجتماعی جایگاهی نداشت و بیشتر زوجین با هر سختی و مشقتی که داشتند، با هم زندگی می‌کردند تا کارشان به جدایی نکشد، اما امروزه آمار این پدیده نسبت به گذشته روند افزایشی را نشان می‌دهد. اما طبق آمار اعلام‌ شده از سوی اداره‌کل ثبت احوال استان، 3 هزار و ۴۷۳ طلاق در سال گذشته ثبت شد که نسبت به مدت مشابه سال ماقبل یعنی سال 1402 به میزان 2.7 درصد افزایش داشته است. با این‌حال بررسی‌ها بیانگر این واقعیت است که وضعیت اقتصادی نقش اصلی را در رشد پدیده طلاق ندارد.

میزان طلاق عاطفی بیشتر از طلاق رسمی است

یک کارشناس روان‌شناسی در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با اشاره به اینکه طلاق امروزه به عنوان یکی از مهم‌ترین آسیب‌های اجتماعی در سطح جامعه و یکی از مهم‌ترین علت‌های فروپاشی بنیان خانواده است، گفت: بر اساس ارزیابی‌های انجام‌ شده آمار طلاق عاطفی در کشور بیشتر از طلاق ثبتی است.

حمیده مرادخانی با اشاره به اینکه برای طلاق عاطفی دادخواستی ثبت نمی‌شود، اضافه کرد: طلاق عاطفی در لایه‌های مختلف جامعه پنهان است و بیش از ۵۰ درصد خانواده‌هایی که دارای طلاق عاطفی هستند و به عقیده کارشناسان و مشاوران این افراد زیر یک سقف زندگی می‌کنند، اما معیارهای کانون گرم خانواده را ندارند.

مهم‌ترین دلایل درخواست طلاق

این مشاور خانواده با اشاره به عمده دلایل درخواست طلاق که در فرم‌های خوداظهاری در مراکز مشاوره ثبت می‌شود، گفت: دخالت خانواده‌ها، خیانت زوج و زوجه، خساست مالی، اختلافات شخصیتی، بی‌مهری به زوجه، پرخاشگری لفظی و فیزیکی، مشکلات مالی، اعتیاد، اختلالات جنسی، طلاق عاطفی، پایین بودن سن ازدواج و اجبار در ازدواج و بیکاری از مهم‌ترین دلایل درخواست طلاق هستند.

مرادخانی تصریح کرد: با توجه به اینکه مشکلات مالی و اقتصادی در رده‌های آخر درخواست طلاق در استان است، می‌طلبد خانواده‌ها در انتخاب همسر برای فرزندان و همچنین افراد برای انتخاب همسر آگاهانه اقدام کنند. بیشترین درخواست‌کنندگان طلاق و مراجعه‌کنندگان به مراکز مشاوره برای ثبت طلاق و یا دریافت مشاوره زنان هستند که این مساله نشان‌دهنده پایین بودن انگیزه مشارکت مردان برای شرکت در دوره‌های‌ آموزش خانواده و همچنین دریافت مشاوره است.

عمده درخواست طلاق توسط زنان ثبت می‌شود

همچنین یک مشاور و راهنمای خانواده در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه بر اساس تجربیات زیستی و شخصی، زنان بیشترین تقاضاکنندگان و درخواست‌کنندگان مشاوره و همچنین ثبت طلاق هستند، گفت: بر اساس مشاهدات و آماری که به مراکز مشاوره برای درخواست طلاق ثبت شده، آمار مراجعه‌کنندگان برای طلاق چهار زن به ازای یک مرد است.

محمد ربیعی افزود: عمده‌ترین دلایل و شکایت زوجه برای طلاق سکوت همسر در خانه، کم بودن ارتباط عاطفی بین زوج و زوجه است در حالی که زوج بیرون از خانه ارتباط‌گیری خوبی با اطرافیان دارد، اما در خانه سکوت می‌کند.

وی ادامه داد: خستگی و اخم همسر، بی‌حوصلگی، نبود تنوع در زندگی و یکنواخت شدن زندگی و کم بودن توجه زوج نسبت به زوجه از دیگر دلایل افزایش نارضایتی زوجه نسبت به زندگی مشترک و درخواست طلاق است. جالب این است که مشکلات اقتصادی در جایگاه آخر و مسائل عاطفی و احساسی در ردیف‌های اول تقاضاهای طلاق قرار دارد.

این راهنمای خانواده با اشاره به اینکه دخالت خانواده در زندگی زوجین به خصوص در سال‌های اول زندگی مشترک به عنوان یک تهدید برای کانون خانواده و افزایش تنش و درگیری بین زوجین است، گفت: به زوجین توصیه می‌کنیم که برای خانواده و زندگی مشترک خود حد و مرز ایجاد کنند تا دخالت والدین و اطرافیان عاملی برای تنش و درگیری بین زوجین نباشد.

ربیعی با اشاره به اینکه تحصیلات به تنهایی مانعی برای کاهش طلاق نیست، اضافه کرد: طلاق در زندگی افراد برجسته از جمله هنرمندان، ورزشکاران و دانش‌آموختگان جلوه‌گری بالایی دارد.

موازی‌کاری در حوزه آموزش خانواده ممنوع

این کارشناس امور خانواده بر لزوم پرهیز از موازی‌کاری در حوزه آموزش خانواده تاکید کرد و گفت: هم‌اکنون موازی‌کاری یکی از بزرگ‌ترین مشکلات در حوزه آموزش و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی است که می‌طلبد به این مرکز برای برگزاری دوره‌های آموزشی توجه ویژه کرد.

ربیعی افزود: با ایجاد انسجام در برگزاری دوره‌های آموزشی می‌توان از آسیب‌های اجتماعی پیشگیری و سواد زندگی کردن از ازدواج تا فرزندپروری را ارتقا داده شود. در حوزه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی و ارائه آموزش به خانواده‌ها پیشگیری و کاهش طلاق در اولویت قرار دارد و می‌طلبد که آموزش‌های مهارت‌های زندگی از سن دبستان آغاز شود.

وی ادامه داد: هدایت آموزش‌های مهارت‌های زندگی به بطن خانواده به ویژه خانواده‌هایی که فرزندانی در سن بلوغ دارند و زوجین جوان نیز یک ضرورت است؛ چرا که امروزه نقش و جایگاه آموزش در بستر خانواده، مدرسه و گروه همسالان ضعیف‌ است .

لزوم به‌کارگیری تشکل‌های مردمی

این مشاور خانواده با اشاره به اینکه اطلاع‌رسانی و ارتقای سطح آگاهی مردم یک راهکار عمومی برای پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی به خصوص طلاق است گفت: با توجه به تغییرات و تحولات به وجود آمده در زندگی مردم بروز آسیب‌های اجتماعی به‌ویژه بعد از شیوع ویروس کرونا رو به افزایش رفته است.

ربیعی به استفاده از ظرفیت مردمی برای کاهش و پیشگیری از طلاق تاکید کرد و افزود: این امر در جامعه کمرنگ است و باید شرایط لازم برای حضور این تشکل‌های مردمی در جامعه فراهم شود. با فعال شدن تشکل‌های مردمی در حوزه پیشگیری از طلاق افراد دغدغه‌مند در این حوزه شناسایی و با فراهم شدن زمینه فعالیت و حمایت از آنها طرح‌های حوزه پیشگیری از آسیب توسط این ظرفیت عظیم اجرا می‌شود.

مشاوره قبل از ازدواج اجباری شود

این کارشناس با یادآوری اینکه  در حال حاضر، هیچ قانون یا الزامی برای شرکت در جلسات مشاوره پیش از ازدواج وجود ندارد، گفت: اجباری شدن مشاوره‌ قبل از ازدواج یک راهکار برای کاهش آمار طلاق است. خانواده‌ها قبل از برگزاری مراسم ازدواج باید نسبت به دریافت مشاوره شخصیت شناسی، مشاوره خانواده و انتخاب همسر اقدام کنند و آگاهانه اقدام به تصمیم‌گیری برای ازدواج کنند.

ربیعی اضافه کرد: یادمان نرود در جامعه‌های سنتی که فرصت ازدواج برای زنان بعد از فوت همسر و یا طلاق وجود ندارد، زنان بیشترین آسیب‌پذیری را از طلاق دارند و به همین دلیل ارائه مشاوره و آموزش در زمینه خصوصیت همسر و ویژگی‌های همسر از مهمترین راه‌های پایداری زندگی مشترک و کاهش طلاق است که بیشتر باید از سوی زنان ترویج شود.

هدفمند نبودن آموزش‌های حوزه مهارت‌های زندگی

از سوی دیگر، یک کارشناس ارشد جامعه‌شناسی در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با اشاره به اینکه در چندسال گذشته با اجرای برخی مشاوره‌ها قبل از طلاق تعدادی از زوجین از طلاق منصرف شدند، گفت: هم‌اکنون در کشور ما ساختار مدیریتی و بودجه در انحراف است و به بحث زیرساخت‌های فرهنگی، آموزش و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی توجه نشده است.

میرکاظم خلیفه‌زاده افزود: بیشتر توجه دولت‌ها و اعتبارات دولتی در حوزه ساخت‌وساز، توسعه جاده و کارخانه است و انسان‌سازی یتیم مانده است. امروز آموزش مهارت‌های زندگی، همسرداری، فرزندپروری یک ضرورت است و نیاز است یک دستگاه و نهاد خاص متولی این امر باشد تا از موازی‌کاری جلوگیری شود.

وی ادامه داد: هم‌اکنون نهادهای مختلف مدعی ارائه و برگزاری دوره‌های‌ آموزشی همسرداری، فرزندپروری و مهارت‌های زندگی، تقویت روابط زوجین و خودمراقبتی هستند؛ در حالی‌ که این آموزش‌ها هدفمند نیست. ارائه مشاوره قبل از ازدواج در زمینه انتخاب همسر و همچنین مشاوره حین ازدواج در زمینه شخصیت‌شناسی و مهارت زندگی یک راهکار برای پایداری زندگی مشترک است. از طرفی ترویج ازدواج آگاهانه، آسان و پایدار یک راهکار اثرگذار برای کاهش آمار طلاق و افزایش پایداری زندگی مشترک است.

لزوم تدوین برنامه هدفمند برای کاهش طلاق در استان

با توجه به آنچه گفته شد، به نظر می‌رسد مهم‌ترین دلایل طلاق در سال‌های گذشته شامل مسائل معنوی و عقیدتی، مسائل اقتصادی، معیشتی، بحث حقوقی، نبود شناخت مرد نسبت به زن و کم بودن مهارت زندگی، مسائل فرهنگی، عفاف و حجاب، دخالت اطرافیان و والدین در زندگی مشترک است. از طرفی نبود یک برنامه مدون در حوزه کاهش طلاق در استان از عمده دلایل افزایش طلاق است. ضمن اینکه برخی از واقعه‌های ازدواج و طلاق ثبت شده آگاهانه نبوده و بنابراین هدفمند کردن آموزش‌های قبل از ازدواج و قبل از طلاق یک ضرورت است تا آموزش‌ها هدفمند ساماندهی شود. بر اساس گفته مشاوران خانواده افزایش آموزش مهارت‌های زندگی و آگاه‌سازی جوانان برای انتخاب آگاهانه یک راهکار برای انسجام در بین خانواده و کاهش آمار طلاق است.