زخم بستر چیست و چه باید کرد؟

ترجمه: ا. امیردیوانی

زخم بستر یا زخم فشاری زمانی روی می‌دهد که بخشی از بافت بدن زیر فشار موضعی واقع گردد. این فشار ممکن است به اشکال گوناگونی باشد. همچون وزن بدن که چنانچه فردی افزون بر 6 ساعت در وضعیت ثابتی باقی بماند (خوابیده، نشسته و جز این‌ها…) آن نقطه تحت فشار، دچار زخم بیشتری می‌شود. همین طور کشیدن ملحفه از زیر بیمار و جابجایی بیمار از یک تخت به تخت دیگر (به شیوه‌ نادرست)، به ساییده شدن پوست می‌انجامد و زخم بستر پدید می‌آید. علت ایجاد چنین زخمی فشرده شدن عروق خونی در بافت تحت فشار می‌باشد که موجب اختلال در خون‌رسانی و نقص تغذیه یاخته‌ای (سلولی) می‌شود و در پی این قضیه یاخته‌های آن ناحیه از بدن می‌میرند و زخم بستر یا زخم فشاری عیان می‌گردد.

زخم بستر بیشتر در سالخوردگان و بیماران در حالت استراحت مطلق، افراد قطع نخاع، کسانی که محدودیت یا عدم تحرک دارند بروز می‌نماید. البته عواملی هم در پیدایش و پیشرفت زخم اثربخش‌اند از آن جمله: سوءتغذیه، کاهش حس (بویژه حس بسامایی (لامسه)، افزایش سن، تقلیل میزان هوشیاری)، بی‌اختیاری ادرار و مدفوع روی می‌دهد.

در جهت پیشگیری از ایجاد زخم مورد بحث باید به مجموعه‌ای از نکات عنایت داشت. مهم‌ترین مورد تغییر وضعیت بیمار (خاصه در مورد مریض‌های استراحت مطلق و آنانی که عدم تحرک دارند) می‌باشد که باید حداکثر هر 2 ساعت یک بار به نحو صحیح صورت گیرد. مناطقی از بدن که مستعد پیدایی زخم بستر هستند را به خوبی بررسی کرد و با یک ماده مناسب چرب و مرطوب نگه داشت. این نواحی شامل پاشنه‌ها، آرنج‌ها، کتف‌ها، پسِ سر، ساکروم (بالای خط وسط باسن) و حتی لاله‌های گوش هستند. چراکه مناطق یاد شده وزن بدن را تحمل می‌کنند.

زخم بستر به 4 مرحله دسته‌بندی می‌شود.

مرحله اول: پوست دچار آزردگی شده و صرفا در حد سرخی است.

مرحله دوم: لایه خارجی پوست (اپیدرم) از بین رفته و لایه میانی پوست (درم) دیده می‌شود.

مرحله سوم: (لایه خارجی و میان (اپیدم و درم) از بین رفته و زخم به لایه داخلی پوست (ساب کوتانویس) رسیده است.

مرحله چهارم: تمامی لایه‌های پوست از بین رفته‌اند و استخوان یا عضله مشاهده شدنی است.

از نظر پیشگیری و مداوای زخم بستر می‌توان از پانسمان‌های پیشرفته که سال‌ها از دیرینگی‌شان می‌گذرد و مورد قبول سراسر جهان است بهره برد. این دسته از پانسمان‌ها به سبب اینکه یک محیط ایده‌آلی را برای ترمیم و درمان در بستر زخم قرار می‌دهند گزینش مناسبی برای زخم‌های بستر می‌باشند. ضمنا نباید از یاد برد که افزون بر یک پانسمان مطلوب باید به نکاتی نظیر موارد ذیل توجه داشت.

1ـ استفاده از تشک مواج مرغوب تا مانع از استاز (توقف گردش خون) در هر نقطه از بدن شود.

2ـ تغذیه مناسب مشتمل بر پروتئین‌ها، ویتامین‌ها و مواد معدنی به میزان ضروری.

3ـ در صورتی که بیمار دچار عفونت سیستمیک یا موضعی در محل زخم گردید از پادزی (آنتی بیوتیک) مناسب استفاده شود.

4ـ هرگاه بیمار دچار مرض قند (دیابت) باشد، حتما میزان قند خونش روزانه بررسی شود.

البته عواملی چون کشیدن سیگار، داشتن چربی خون، چاقی، بیماری‌های سرطانی و غیره هم در روند عدم ترمیم زخم موثر می‌باشند.

منابع:

1-Primary Dermatologic Care

2-Principles of Surgery