دردهای پررنگ صنعت چاپ!

کمبود مواد اولیه و وابستگی به واردات

یک کارشناس و فعال صنعت چاپ در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه صنعت چاپ ایران به‌شدت به واردات مواد اولیه مانند کاغذ، زینک، فیلم و مرکب وابسته است، گفت: بیش از ۹۰ درصد ملزومات و تجهیزات این صنعت از خارج تامین می‌شود که این امر باعث افزایش هزینه‌ها و آسیب‌پذیری در برابر نوسانات قیمت ارز و تحریم‌ها شده است .

داوود قاسمخانی اضافه کرد: به عنوان مثال، زینک به عنوان یک کالای استراتژیک در صنعت چاپ، در ایران تولید نمی‌شود و حتی کشورهای همسایه نیز قادر به تولید آن نیستند. این ماده عمدتا از کشورهایی مانند ایتالیا و چین وارد می‌شود، اما تحریم‌ها و مشکلات انتقال پول، واردات آن را با دشواری مواجه کرده است .

نوسان‌های ارزی و تحریم‌ها

این کارشناس صنعت چاپ، نوسان‌های ارزی و تحریم‌های اقتصادی را از دیگر مشکلات اساسی این صنعت برشمرد و گفت: نوسانات نرخ ارز و تحریم‌های بین‌المللی تاثیر مستقیمی بر هزینه‌های تولید در صنعت چاپ داشته است. افزایش قیمت دلار و محدودیت‌های نقل و انتقال پول، باعث افزایش چشمگیر قیمت مواد اولیه و تجهیزات شده است .

قاسمخانی ادامه داد: به دلیل تحریم‌ها انتقال پول برای واردات مواد اولیه مانند زینک از کشورهای اروپایی با مشکلات زیادی مواجه شده و گاهی تا ۴ ماه به طول می‌انجامد، در حالی که این پروسه قبلا تنها ۲ ماه زمان می‌برد .

فرسودگی ماشین‌آلات و تجهیزات

این کارشناس با بیان اینکه صنعت چاپ ایران با مشکل فرسودگی ماشین‌آلات مواجه است، گفت: بر اساس گزارش‌ها در بیش از ۷0 درصد از چاپخانه‌های کشور ماشین‌آلات فرسوده وجود دارد و میانگین سنی دستگاه‌های در حال کار بین ۴۰ تا ۶۰ سال است .

قاسمخانی افزود: واردات ماشین‌آلات جدید به دلیل وزن بالا و محاسبه تعرفه گمرکی بر اساس وزن، مقرون به صرفه نیست. همچنین، ماشین‌آلات دست دوم عمدتا برای رفع نیازهای این صنعت وارد می‌شوند .

ضعف در صادرات و نبود متولی مشخص

دیگر متخصص صنعت چاپ با اشاره به معضل رقابت با محصولات چاپی خارجی گفت: محصولات چاپی خارجی به دلیل کیفیت بالاتر و قیمت رقابتی، بازار داخلی را تحت تاثیر قرار داده‌اند. این در حالی است که صنعت چاپ ایران تنها یک تا 2 درصد از بازار خاورمیانه را در اختیار دارد .

سمیرا جورابچی اضافه کرد: عدم وجود مشوق‌های صادراتی و سیاست‌های حمایتی، باعث شده است که صنعت چاپ ایران نتواند به طور موثر در بازارهای منطقه‌ای و جهانی حضور یابد .

وی با ذکر اینکه صنعت چاپ ایران از عدم مدیریت یکپارچه رنج می‌برد، گفت: به عنوان مثال، مشخص نیست که متولی اصلی این صنعت، وزارت صنعت، معدن و تجارت است یا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی؟! این امر باعث سردرگمی فعالان صنعت و عدم اجرای سیاست‌های موثر شده است. در ۵ سال گذشته، زیرمجموعه قرار گرفتن صنعت چاپ تحت وزارت صمت نیز هیچ کمکی به حل مشکلات این صنعت نکرده است .

کاهش تقاضا و کمبود نیروی متخصص

این فعال صنعت چاپ با بیان اینکه رکود تورمی حاکم بر اقتصاد ایران باعث کاهش تقاضا برای محصولات چاپی شده است، گفت: مشتریان، بسیاری از سفارشات خود را به آینده موکول می‌کنند که این امر باعث کاهش 30 درصدی مبادلات در این صنعت شده است. همچنین رشد فناوری‌های دیجیتال و رسانه‌های آنلاین تقاضا برای محصولات چاپی مانند کتاب، مجلات و روزنامه را کاهش داده است .

جورابچی افزود: صنعت چاپ با کمبود نیروی متخصص مواجه است. آموزش‌های فنی و حرفه‌ای در این صنعت به اندازه کافی توسعه نیافته و این امر باعث کاهش بهره‌وری و کیفیت محصولات شده است. همچنین جذب جوانان به این صنعت به دلیل مشکلات اقتصادی و عدم اطمینان از آینده با دشواری مواجه است .

چالش‌های زیست‌محیطی

این کارشناس با اشاره به چالش‌های زیست‌محیطی توسعه صنعت چاپ تصریح کرد: با افزایش آگاهی‌های زیست‌محیطی، تقاضا برای محصولات سازگار با محیط زیست افزایش یافته و صنعت چاپ ایران در به‌کارگیری فناوری‌های سبز و استفاده از مواد قابل بازیافت با کندی مواجه است .

وی ادامه داد: عدم استفاده از مرکب‌های زیست‌تخریب‌پذیر و مواد اولیه پایدار باعث شده است که این صنعت نتواند به طور کامل با استانداردهای جهانی سازگار شود .

هزینه بالای به‌روزرسانی تجهیزات

جورابچی ضعف در نوآوری و فناوری را از دیگر مشکلات این صنعت دانست و گفت: صنعت چاپ ایران در به کارگیری فناوری‌های نوین مانند چاپ دیجیتال، هوش مصنوعی و اینترنت اشیا با تاخیر مواجه است. در حالی که جهان به سمت چاپ دیجیتال و هوشمند حرکت می‌کند، بسیاری از چاپخانه‌های ایران هنوز از روش‌های سنتی استفاده می‌کنند. بنابراین هزینه‌های بالای سرمایه‌گذاری برای به روزرسانی تجهیزات، یکی از موانع اصلی در پذیرش فناوری‌های جدید است .

لزوم حمایت کارخانجات استان از صنعت چاپ

اما صنعت چاپ در استان قزوین به جز مشکلات یادشده که با دیگر استان‌های کشور مشترک است، معضلات اختصاصی خود را نیز دارد. یک کارشناس گرافیک و چاپ درباره وضعیت چاپخانه‌ها و صنعت چاپ قزوین بیان کرد: مساله ناراحت‌کننده این است که بیشتر کارخانه‌ها و واحدهای تولیدی صنایع مختلف، در قزوین و حاشیه آن واقع شده و آلودگی و مشکلات زیست‌محیطی آن برای استان است، ولی دفتر مرکزی این کارخانجات و شرکت‌های تولیدی در تهران واقع هستند و امور مربوط به طراحی و چاپ جعبه‌های کالاهای تولیدی این واحدها و محصولات تبلیغاتی آنها در پایتخت انجام می‌شود.

امیررضا امامقلی اضافه کرد: اگر طراحی، چاپ و بسته‌بندی این کالاها و موارد تبلیغاتی این شرکت‌ها و کارخانجات در خود قزوین انجام شود، از خروج سرمایه از استان جلوگیری شده و سبب درآمدزایی برای چاپخانه‌ها و ایجاد اشتغال برای کارکنان این مراکز چاپی می‌شود و انگیزه خرید دستگاه‌های مدرن و گرانبهای صنعت چاپ را به چاپخانه‌داران قزوینی خواهد داد.

این گرافیست ادامه داد: از طرف دیگر این اتفاق به گرافیست‌های قزوینی کمک خواهد کرد و به اشتغال‌زایی برای آنها منجر خواهد شد، چرا که صاحبان چاپخانه‌های قزوین برای طراحی سفارش‌هایی که به آنها داده می‌شود، گرافیست استخدام می‌کنند یا از هنر این افراد برای طراحی انواع موارد چاپی استفاده می‌کنند و یا خود شرکت‌های تولیدی مستقیما به هنرمندان گرافیک قزوین سفارش طراحی لیبل بسته بندی و موارد مانند این را می‌دهند.

امامقلی با بیان اینکه به هر حال همه اینها باعث می‌شود، چاپخانه‌داران قزوین به خودشان بیایند، گفت: مجموع این موارد این انرژی را به آنها می‌دهد که به روز شوند و همتای تهران و حتی کشورهای دیگر در زمینه چاپ پیش روند و بیشتر از این عقب نمانند.

وی با بیان اینکه خود من به عنوان یک گرافیست اگر کاری برای چاپ داشته باشم، ترجیح می‌دهم آن را به تهران ببرم و به چاپخانه‌های آنجا سفارش بدهم، تصریح کرد: برای چاپ یک کار حرفه‌ای به صورت تیراژدار حتما لازم است یک ناظر چاپ ـ به اصطلاح بالای سر کار باشد ـ چون فرآیند نظارت بر چاپ یک کار کاملا تخصصی است.

این فعال صنعت چاپ ادامه داد: اگر کوچک‌ترین اشتباهی درباره چاپ رنگ‌ها، برش زدن و تا زدن در بسته‌بندی و سایر موارد چاپی انجام شود، کل کار بلا استفاده شده و برمی‌گردد؛ و این اتفاق ضرر زیادی را برای چاپخانه در پی دارد و متاسفانه کمتر چاپخانه‌ای در قزوین از ناظر چاپ متخصص و ماهر استفاده می‌کند.

معضل ناترازی انرژی

امامقلی همچنین از ناترازی انرژی و قطعی‌های برق در ماه‌های اخیر و اثر منفی آن بر صنعت چاپ سخن گفت و افزود: ناترازی انرژی و قطعی‌های برق مشکلات زیادی برای فعالان صنعت چاپ ایجاد کرده است. خرابی دستگاه‌ها، معطل ماندن سفارشات و کاهش تولید از جمله پیامدهای این مشکل است .

وی ادامه داد: هزینه‌های بالای انرژی نیز به عنوان یک معضل جدی مطرح است، به طوری که برخی چاپخانه‌ها برای تامین هزینه‌های انرژی خود مجبور به تعدیل نیرو شده‌اند .

اخذ غیرقانونی مالیات ارزش افزوده از چاپخانه‌ها

معاون اتحادیه چاپخانه‌داران استان نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با اشاره به مشکلات حوزه مالیاتی این صنعت گفت: طبق ماده 9 از قانون ارزش افزوده مصوبه مجلس شورای اسلامی، خدمات چاپ معاف از پرداخت مالیات ارزش افزوده هستند، ولی متاسفانه این قانون اجرایی نشده و توافق‌نامه تنظیم‌شده در این حوزه که به امضای معاونان استاندار و مدیران کل ارشاد و دارایی رسیده بود، جنبه اجرایی پیدا نکرده است.

هومن نیساریان گفت: پیگیری‌های ما در این حوزه پاسخ داده نمی‌شود.تعدادی از چاپخانه‌های ما کار تحویل استانداری و شهرداری‌ها می‌دهند، در حالی که ادارات‌کل به این چاپخانه‌ها ارزش افزوده نمی‌پردازند و اذعان می‌کنند که ما طبق قانون از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده معاف هستیم. در صورتی که معافیت ارزش افزوده در استان قزوین برای چاپخانه‌ها اعمال نمی‌شود و اداره‌کل مالیات از ما پرداخت مالیات ارزش افزوده را پیگیری می‌کند.

وی ادامه داد: طبق استفساریه‌ قانونی که از معاونت حقوقی قوه قضائیه اخذ شده، اخذ مالیات ارزش افزوده از چاپخانه‌ها غیرقانونی است، ولی مدیران کل دستگاه‌های دولتی به این قانون توجه نمی‌کنند و همین مشکل هزینه‌های سنگینی روی دوش صنایع چاپ گذاشته و مدیران چاپخانه‌ها را دچار مشکل کرده است.

راهکارهای خروج صنعت چاپ از بحران

در نهایت به نظر می‌رسد صنعت چاپ ایران با مشکلات متعدد و پیچیده‌ای روبه‌رو است که حل آنها نیازمند عزم ملی و سیاست‌گذاری هوشمندانه است. در این میان کاهش وابستگی به واردات از طریق حمایت از تولید داخلی مواد اولیه و تجهیزات، مدیریت نرخ ارز و تسهیل واردات برای کاهش هزینه‌های تولید، نوسازی ماشین‌آلات به واسطه ارائه تسهیلات ارزی و مالیاتی به چاپخانه‌ها و حمایت از صادرات با ایجاد مشوق‌های صادراتی و بازاریابی در بازارهای منطقه‌ای از جمله راهکارهای خروج صنعت چاپ از بحران و چالش‌های یادشده است. همچنین تعیین متولی واحد برای صنعت چاپ برای پایان دادن به سردرگمی در مدیریت این صنعت الزامی به نظر می‌رسد.

در کنار اینها آموزش نیروی متخصص از مسیر توسعه دوره‌های فنی و حرفه‌ای، توسعه فناوری‌های سبز در صنعت چاپ ایران با استفاده از مواد قابل بازیافت و مرکب‌های زیست‌تخریب‌پذیر و در نهایت ارتقای فناوری و نوآوری از طریق سرمایه‌گذاری در چاپ دیجیتال و هوشمند می‌تواند رشد و توسعه این صنعت مادر و راهبردی را به دنبال داشته باشد. با اجرای این راهکارها صنعت چاپ ایران می‌تواند از چالش‌های فعلی عبور کرده و جایگاه خود را در منطقه و جهان تقویت کند.