دردهای مزمن داروسازان

وضعیت کنونی صنعت دارو

بازار داروی ایران که در سال ۱۴۰۰ حدود ۶۵ هزار میلیارد تومان بود، پس از تغییر نرخ ارز به ترتیب به ۱۲۵ و ۱۶۰ هزار میلیارد تومان در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ رسید. این رشد سریع عمدتا ناشی از تورم افسارگسیخته و کاهش ارزش پول ملی بود، نه توسعه واقعی صنعت. هم‌اکنون بسیاری از شرکت‌های داروسازی با مشکلات نقدینگی جدی مواجه هستند و برخی در آستانه ورشکستگی کامل قرار دارند .

کسری 40 همتی در زنجیره تامین دارو

یکی از کارشناسان صنعت داروسازی در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با اشاره به مشکلات مالی صنایع داروسازی گفت: یکی از این مشکلات، تاخیر در پرداخت‌ مطالبات است، به طوری که سازمان‌های بیمه‌گر و دانشگاه‌های علوم پزشکی با تأخیرهای چندماهه در پرداخت مطالبات داروخانه‌ها و شرکت‌های پخش، کسری نقدینگی حدود ۴۰ هزار میلیارد تومانی را در زنجیره تامین دارو ایجاد کرده‌اند .

فرنوش مرادی عدم اجرای وعده‌های دولت را از دیگر مشکلات داروسازان برشمرد و اضافه کرد: وعده تخصیص ۵۰ هزار میلیارد تومان اعتبار برای رفع موانع تولید محقق نشده و هیچ اطلاعات شفافی درباره نحوه تخصیص این مبلغ ارائه نشده است. در این میان کارشکنی بانک‌ها هم دردساز شده، به طوری که با وجود دستورات ستاد تسهیل و رفع موانع تولید، بانک‌ها از ارائه تسهیلات به شرکت‌های دارویی خودداری می‌کنند .

تاخیر در تخصیص ارز به صنایع داروسازی

این دکتر داورسازی چندنرخی بودن ارز را از دیگر مشکلات اساسی صنعت داروسازی دانست و گفت: در حال حاضر مواد اولیه دارو با نرخ ۲۸,۵۰۰ تومان، مواد جانبی با ارز نیمایی و بسته‌بندی با ارز آزاد تأمین می‌شود که محاسبه هزینه‌ها را برای تولیدکننده و توزیع‌کننده پیچیده می‌کند .

مرادی با انتقاد تاخیر در تخصیص ارز به صنایع و واحدهای تولیدی دارو ادامه داد: دولت روند تخصیص ارز را به شدت کند کرده و این موضوع هزینه تولید را افزایش داده است. از طرفی صنعت داروسازی ایران به طور قابل توجهی به واردات مواد اولیه وابسته است که آن را در برابر تحریم‌ها و نوسانات بازار جهانی آسیب‌پذیر می‌کند .

زیان‌دهی داروسازان با قیمت‌گذاری دستوری

این کارشناس داروسازی همچنین قیمت‌گذاری دستوری را یکی از چالش‌های مهم پیش روی کارخانجات و شرکت‌های داروسازی برشمرد و گفت: سازمان غذا و دارو بدون در نظر گرفتن واقعیت‌های اقتصادی قیمت دارو را کنترل می‌کند که منجر به ضرردهی شرکت‌های تولیدی شده است .

مرادی با انتقاد از نابسامانی در تصمیم‌گیری تصریح کرد: دخالت نهادهای مختلف با رویکردهای متناقض در نظام تصمیم‌گیری حوزه دارو نوعی هرج و مرج ایجاد کرده است و از طرفی شاهد افزایش بی‌رویه مجوزها هستیم، به طوری که صدور مجوزهای بدون ضابطه برای داروخانه‌ها و شرکت‌های پخش جدید به رقابت ناسالم و توزیع نامتوازن دارو انجامیده است .

تاثیر تحریم‌های بین‌المللی

از سوی دیگر، برخی تولیدکنندگان و فعالان صنعت داروسازی کشور به نقش مخرب تحریم‌های بین‌المللی اشاره می‌کنند و اعتقاد دارند تحریم‌های بین‌المللی به ویژه توسط ایالات متحده آمریکا دسترسی صنعت داروسازی ایران به مواد اولیه، تجهیزات پیشرفته و سیستم‌های مالی بین‌المللی را محدود کرده است.

به اعتقاد کارشناسان، این تحریم‌ها دسترسی به فناوری‌های روز داروسازی را مختل کرده‌اند، انتقال مالی و پرداخت‌های بین‌المللی را پیچیده کرده‌اند و همکاری با شرکت‌های بین‌المللی را غیرممکن ساخته‌اند.

چالش‌های توزیع و لجستیک

اما یک فعال صنعت داروسازی در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت به چالش‌های توزیع و حمل‌ونقل دارو و مواد دارویی پرداخت و گفت: زیرساخت‌های ناکافی حمل و نقل، شرایط جوی نامساعد و محدودیت‌های جادویی، تاخیر در تحویل دارو به ویژه در مناطق دورافتاده را سبب می‌شوند.

علیرضا نصرتی افزود: همچنین عدم رعایت شرایط نگهداری مناسب مانند دمای کنترل شده برای برخی داروها از کیفیت و اثربخشی آنها می‌کاهد.

چالش‌های اصلی صنعت داروسازی

در نهایت با توجه به آنچه گفته شد می‌توان 5 چالش اصلی برای صنعت داروسازی در نظر گرفت که هر کدام پیامدهای خاص خود را دارد که این چالش‌ها شامل مشکلات نقدینگی، مدیریت ارز، قیمت‌گذاری دستوری، تحریم‌ها و مشکلات توزیع است که مشکلات نقدینگی منجر به تعطیلی خطوط تولید و کمبود دارو می‌شود و معضلات مدیریت ارزی هم افزایش هزینه تولید و وابستگی به واردات را در پی دارد.

از سوی دیگر، قیمت‌گذاری دستوری به ضرردهی تولیدکنندگان و کاهش انگیزه سرمایه‌گذاری در صنعت دارو منجر می‌شود و تحریم‌ها هم محدودیت دسترسی به فناوری و مواد اولیه را به دنبال می‌آورد و در نهایت هم به مشکلات توزیع و هم به عدم دسترسی یکسان به دارو در مناطق مختلف می‌انجامد.

پیشنهاد پرداخت مستقیم اعتبارات به تولیدکنندگان دارو

اما با توجه به جمع‌بندی چالش‌های اصلی صنعت داروسازی در کشور می‌توان به راهکارهای پیشنهادی برای رفع این چالش‌ها رسید که البته عملیاتی کردن این راهکارها به نگاه تخصص‌محور مسئولان نیاز دارد.

جلیل ابراهیمی، کارشناس صنعت داروسازی در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با اشاره به راهکارهای مالی برای رفع چالش‌های داروسازی گفت: مهمترین مسئله برای داروسازان تأمین نقدینگی است و در این حوزه ایجاد خط اعتباری ویژه ۶۰ هزار میلیارد تومانی برای دانشگاه‌های علوم پزشکی جهت پرداخت بدهی‌های معوقه بسیار کمک‌کننده است.

وی اضافه کرد: در حوزه تسهیلات بانکی هم الزام بانک‌ها به پرداخت تسهیلات به شرکت‌های دارویی و نظارت بر اجرای آن از اهمیت بالایی برخوردار است و انتظار صنایع داروسازی پرداخت مستقیم اعتبارات به شرکت‌های تأمین‌کننده و پخش دارو است که می‌تواند با دور زدن بروکراسی منجر به جهش تولید در این بخش شود.

لزوم بازنگری در طرح دارویار

این فعال صنعت دارویی کشور توجه به راهکارهای مدیریتی و سیاست‌گذاری را ضروری دانست و گفت: تشکیل کارگروه ویژه زیر نظر رئیس جمهور یا معاون اول برای اتخاذ تصمیمات فوری و لازم‌الاجرا در این بخش ضروری به نظر می‌رسد و این کارگروه می‌تواند به صورت متناظر در استان‌ها هم شکل بگیرد.

ابراهیمی بر لزوم بازنگری در اجرای طرح دارویار تأکید کرد و افزود: در این حوزه اصلاح بودجه و نحوه اجرای طرح دارویار بسیار ضروری است و با تخصیص منابع به خرید مواد اولیه به جای پرداخت به بیمه‌ها این مهم تحقق پیدا می‌کند. در ضمن شفاف‌سازی به معنی ایجاد شفافیت در تخصیص بودجه و مدیریت منابع دارویی کشور هم بسیار مهم است.

همکاری دارویی با کشورهای همسایه

این کارشناس صنعت دارو ادامه داد: همچنین برای تقویت تولید داخلی باید به سمت سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه برای افزایش خودکفایی در تولید مواد اولیه دارویی برویم و توسعه همکاری‌های دارویی با کشورهای همسایه و منطقه را جدی بگیریم.

ابراهیمی تصریح کرد: همچنین باید در مدیریت ارز صنایع به ویژه صنعت داروسازی به سمت ارزهای جایگزین حرکت کنیم و استفاده از ارزهای غیر از دلار مانند یورو یا یوآن برای کاهش وابستگی این صنعت به دلار اقدام کنیم.

وی همچنین با اشاره به راهکارهای توزیع و لجستیک دارو گفت: یکی از این راهکار بهبود زیرساخت‌ها از طریق سرمایه‌گذاری در سیستم‌های حمل و نقل و انبارداری مدرن است. همچنین باید با استفاده از فناوری‌های نوین به سمت به‌کارگیری سیستم‌های ردیابی و مانیتورینگ برای کیفیت دارو در زنجیره توزیع برویم. در کنار اینها باید در مدل‌های توزیع برای کاهش هزینه و افزایش کارایی بازنگری کرده و الگوهای توزیع را بهینه‌سازی کنیم.

آینده صنعت داروسازی

نگاهی به مشکلات یادشده بیانگر این واقعیت است که با تداوم روند فعلی، تعطیلی گسترده کارخانه‌های داروسازی، بیکاری نیروی انسانی متخصص و کمبودهای شدید دارویی در آینده نزدیک محتمل به نظر می‌رسد. با این حال صنعت داروسازی ایران ظرفیت‌های قابل توجهی دارد.

یکی از این ظرفیت‌ها توانمندی علمی و وجود متخصصان و دانشمندان مجرب در حوزه داروسازی است که یکی از نمودهای آن پیشرفت‌های اخیر است، به طوری که ایران در تولید داروهای ژنریک با کیفیت و حتی توسعه واکسن‌ها موفقیت‌های بزرگی به دست آورده است.

همچنین وجود شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه داروسازی و رشد شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه دارو نوید آینده روشنی را در این بخش می‌دهد که البته تحقق آن نیازمند عزم جدی دولت، هماهنگی بین بخشی و سرمایه‌گذاری منطقی است.

جمع‌بندی

در نهایت این‌طور به نظر می‌رسد که صنعت داروسازی ایران در آستانه بحرانی جدی قرار دارد که حل آن تنها با نگاه نظام‌مند و تدبیر جمعی ممکن است. مشکلات این صنعت چندبعدی است و راهکارهای یک‌بعدی پاسخگو نخواهد بود. اتخاذ سیاست‌های شفاف، تامین نقدینگی مورد نیاز، مدیریت منطقی ارز و کاهش وابستگی به واردات از جمله اقدامات فوری است که باید در دستور کار قرار گیرد.

علاوه بر این، حمایت از تولید داخلی، سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای می‌تواند صنعت داروسازی ایران را نه تنها از بحران فعلی نجات دهد، بلکه به خودکفایی نسبی و حتی صادرات دارو به کشورهای منطقه منجر شود. تضمین دسترسی به داروهای اساسی و با کیفیت نه تنها یک ضرورت اقتصادی، بلکه تکلیفی اخلاقی و حق مسلم شهروندان است که تحقق آن نیازمند همگرایی همه نهادهای مسئول است.