بیماری خاموشی به نام پوکی استخوان

پوکی استخوان روز به روز در حال افزایش است. زهرا رضائی با اشاره به اینکه پوکی استخوان، بیماری شایعی است، از افزایش روزافزون شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان در دنیا گفته و افزود: هر ساله در 20 اکتبر (28 مهر)، پویش همگانی به منظور افزایش آگاهی جهانی در مورد پیشگیری، تشخیص و درمان پوکی استخوان و بیماری‌های عضلانی ـ اسکلتی برگزار می‌شود.

وی ادامه داد: هدف از این کمپین، وارد کردن موضوع سلامت استخوان و پیشگیری از شکستگی در دستور کار بهداشت جهانی و افزایش آگاهی متخصصان، مراقبین بهداشتی، رسانه‌ها، سیاست‌گذاران، بیماران و عموم مردم… در خصوص این بیماری است.

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهید بلندیان شهرستان قزوین در ادامه گریزی به این بیماری و عوارض ناشی از آن داشته و تصریح کرد: بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی از پوکی استخوان، تخمین زده می‌شود که تقریبا 500 میلیون مرد و زن در سراسر جهان به این بیماری مبتلا باشند.

وی با بیان اینکه شکستگی استخوان در نواحی مختلف بدن از عوارض جدی پوکی استخوان است؛ اذعان داشت: در سرتاسر جهان، از هر سه زن و از هر پنج مرد بالای 50 سال، یک نفر شکستگی ناشی از شکنندگی استخوان را در طول عمر باقیمانده خود تجربه خواهد کرد.

رضایی ادامه داد: پیش‌بینی می‌شود تا سال 2050 در دنیا، میزان بروز شکستگی لگن در مردان 310 درصد و در زنان 240 درصد در مقایسه با سال 1990 افزایش یابد.

ـ بروز سالانه 9/8 میلیون شکستگی ناشی از پوکی استخوان در دنیا

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت قزوین با بیان اینکه در سرتاسر جهان، پوکی استخوان سالانه موجب ایجاد بیش از 9/8 میلیون شکستگی می‌شود؛ یادآور شد: در نتیجه هر 3 ثانیه یک شکستگی ناشی از پوکی استخوان رخ می‌دهد.

وی با بیان اینکه پوکی استخوان بار سنگینی را به بیماران و خانواده‌ها تحمیل می‌کند؛ تصریح کرد: در زنان، پوکی استخوان بیشتر از بیماری‌های سرطان سینه، سکته قلبی، دیابت و سایر بیمارهای دیگر دلیل بستری در بیمارستان است.

به گفته این کارشناس مرکز بهداشت شهرستان قزوین در مردان، خطر شکستگی ناشی از پوکی استخوان در طول زندگی بیشتر از سرطان پروستات است.

وی در ادامه عوامل خطر بیماری‌های پوکی استخوان را به دو دسته عوامل غیرقابل کنترل و عوامل قابل کنترل تقسیم کرده و اذعان داشت: سن یکی از عوامل غیرمنتظره در بروز بیماری پوکی استخوان است چرا که با افزایش سن، شانس ابتلا به پوکی استخوان افزایش می‌یابد. بالا بودن آمار مبتلایان به پوکی استخوان در جمعیت زنان رضایی از جنسیت به عنوان عامل دوم در بروز پوکی استخوان یاد کرده و افزود: تحقیقات نشان می‌دهد، خانم‌ها بیشتر از آقایان به پوکی استخوان و شکستگی ناشی از آن مبتلا می‌شوند؛ به طوری که از هر سه زن و از هر پنج مرد بالای 50 سال یک نفر شکستگی ناشی از شکنندگی استخوان را در طول عمر باقیمانده خود تجربه می‌کند.

‌کارشناس مرکز شهید بلندیان شهرستان قزوین از نقش عوامل هورمونی در بروز پوکی استخوان در زنان نیز گفته و خاطرنشان کرد: هورمون استروژن نقش مهمی در استحکام استخوان‌ها دارد که با کاهش آن و یائسگی زودرس کمتر از 45 سالگی، زمینه بروز پوکی استخوان افزایش می‌یابد.

وی افزود: علاوه بر این، خانم‌هایی که تخمدانهایشان را در سنین پایین با جراحی برداشته‌اند، احتمال بروز پوکی استخوان در این زنان نیز افزایش می‌یابد.

رضایی در ادامه از تاثیر سابقه فامیلی یا وراثت در بروز پوکی استخوان نیز گفته و تصریح کرد: علاوه بر آن، نژاد افراد نیز در بروز این بیماری موثر است به طوری که خانم‌های آسیایی و خانم‌هایی که پوست و مویی روشن دارند و همچنین افراد بسیار لاغر، بیشتر مستعد ابتلا به پوکی استخوان هستند.

وی با اشاره به تحقیقات انجام شده در خصوص وزن و اندازه استخوان‌ها در بروز یا عدم بروز پوکی استخوان نیز سخن به میان آورده و خاطرنشان کرد: افراد بسیار لاغر و افرادی که استخوان‌بندی ظریفی دارند، می‌توانند مستعد ابتلا به پوکی استخوان باشند، علاوه بر آن بیماری‌های مزمن همچون مبتلایان به بیماری‌های کبد و کلیه، دیابت، پرکاری غدد تیروئید و پاراتیروئید، اختلالات رشد و هورمون‌های جنسی، التهاب روده با اختلالات جذب، بستری شدن و عدم تحرک به مدت طولانی، بی‌اشتهایی، پیوند عضو و ابتلا به برخی سرطان‌ها می‌تواند احتمال ابتلای فرد به پوکی استخوان را بالا برد.

مصرف برخی داروها، احتمال ابتلا به پوکی استخوان را افزایش می‌دهد وی در بخش دیگری از سخنانش از نقش داروها در بروز پوکی استخوان نیز گفته و افزود: ترکیبات کورتیکواستروئیدی که برای ضدالتهاب، ضد روماتیسم و ضد آلرژی استفاده می‌شوند و همچنین داروهای ضد تشنج‌ها و هپارین می‌تواند احتمال ابتلای فرد به پوکی استخوان را افزایش دهد.

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهید بلندیان شهرستان قزوین با بیان اینکه در کنار عوامل غیر قابل کنترل در بروز پوکی استخوان، عوامل قابل کنترلی وجود دارد که در بروز یا عدم بروز پوکی استخوان موثر باشد؛ افزود: رژیم غذایی نامناسب و کمبود کلسیم یکی از مهم‌ترین عوامل در بروز پوکی استخوان است به طوری که اگر فردی در رژیم غذایی خود به میزان مناسب کلسیم دریافت نکند، خود را در معرض ابتلا به پوکی استخوان قرار داده است.

وی با تاکید بر اینکه رژیم غذایی سالم برای استخوان یک رژیم غذایی متعادل با مصرف کافی کلسیم، پروتئین، ویتامین دی، ویتامین کا و سایر مواد مغذی است؛ اظهار داشت: نیازهای تغذیه ای با افزایش سن تغییر می‌کند؛ مثلا جوانانی که هنوز در حال رشد هستند و زنان بعد از یائسگی نیاز به دریافت کلسیم بیشتری دارند. به گفته کارشناس مرکز بهداشت شهرستان قزوین برای اکثر افراد، یک رژیم غذایی متعادل تمام مواد مغذی مورد نیاز را فراهم می‌کند.

وی اذعان داشت: با این حال افرادی که نمی‌توانند کلسیم کافی یا ویتامین دی را از رژیم غذایی خود و یا قرار گرفتن در معرض نورخورشید دریافت کنند، ممکن است برای اطمینان از تامین مواد لازم برای سلامت استخوان، نیاز به مصرف مکمل داشته باشد.

ـ کم تحرکی می‌تواند زمینه‌ساز بروز پوکی استخوان شود

رضایی در ادامه از اهمیت ورزش و تحرک بدنی در تامین سلامت استخوان‌ها سخن به میان آورده و افزود: بی‌تحرکی و نداشتن فعالیت بدنی، دومین عامل خطر قابل کنترل در بروز پوکی استخوان بوده و داشتن تحرک مناسب، می‌تواند در سالم نگهداشتن استخوان‌ها کمک‌کننده باشد.

وی از نقش مهم ویتامین D در بروز پوکی استخوان گفته ‌و یادآور شد: ویتامین دی برای جذب کلسیم لازم می‌باشد و در صورتی که فرد به میزان کافی ویتامین D در بدن نداشته باشد، میزان جذب کلسیم کاهش یافته و بدین ترتیب فرد در معرض ابتلا به پوکی استخوان قرار می‌گیرد.

این کارشناس مرکز بهداشت قزوین در این خصوص توضیح داد: فرد بیشتر ویتامین دی خود را از طریق قرار گرفتن در معرض نور خورشید دریافت می‌کند؛ همچنین ویتامین دی در غذاهای مانند ماهی‌های چرب، قارچ و تخم‌مرغ به وفور یافت می‌شود و وقتی که شرایط لازم برای جذب ویتامین دی فراهم نشود، این فرد می‌تواند مستعد ابتلا به پوکی استخوان باشد.

مصرف دخانیات، می‌تواند باعث بروز پوکی استخوان شود وی از مصرف دخانیات به عنوان یک فاکتور خطر دیگر در بروز پوکی استخوان یاد کرده ‌و ادامه داد: مصرف دخانیات می‌تواند منجر به کاهش مواد معدنی استخوان‌ها و افزایش خطر شکستگی‌ها در فرد شود.

رضایی تصریح کرد: علاوه بر دخانیات مصرف الکل نیز با تاثیر بر سلول‌های سازنده استخوان و بر هم زدن تعادل تغذیه‌ایی فرد، سبب پوکی استخوان می‌شود.

وی در بخش دیگر سخنانش به تشریح اقداماتی پرداخت که می‌تواند در تامین سلامت استخوان‌ها موثر باشد.

کارشناس مرکز بهداشت شهید بلندیان شهرستان قزوین در این خصوص اظهار داشت: استفاده از استخوان‌ها نیز مانند ماهیچه‌ها، آن‌ها را قوی‌تر می‌کند؛ بر این اساس می‌توان گفت؛ ورزش به ساخته شدن استخوان در کودکان و نوجوانان در حین رشد و به حفظ استخوان در بزرگسالان کمک می‌کند.

وی خاطرنشان کرد: در هر سنی، بهترین نوع ورزش برای سلامت استخوان، تمرینات تحمل وزن و تقویت عضلات است؛ با انجام ورزش‌های وزنه‌برداری، استقامتی، دویدن و پریدن می‌توان استخوان‌های قوی‌تر داشت.

رضایی با اشاره به اهمیت ورزش و تحرک در تامین سلامت استخوان‌ها، ادامه داد: به طور کلی، بیشتر افراد باید سه تا چهار مرتبه در هفته به مدت 30 تا 40 دقیقه ورزش کنند و تمرینات تحمل وزن و مقاومتی را در برنامه ورزشی خود داشته باشند؛ افراد مبتلا به پوکی استخوان باید از یک برنامه ورزشی هدفمند پیروی کنند که شامل تمریناتی برای بهبود تعادل و وضعیت بدنی نیز می‌شود.

وی با بیان اینکه ورزش باید متناسب با موقعیت و توانایی‌های فرد باشد؛ تصریح کرد: ورزش هدفمند نقش مهمی در توانبخشی پس از شکستگی دارد و به کاهش درد، بهبود عملکرد فیزیکی و بهبود کیفیت زندگی کمک می‌کند. کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهید بلندیان قزوین در بخش دیگری از سخنان خود به بیان توصیه‌هایی برای داشتن استخوان‌های سالم پرداخت.

وی با تاکید بر ضرورت پرهیز از عادت‌های آسیب‌رسان به استخوان؛ گفت: سیگار کشیدن از عوامل خطر پوکی استخوان است؛ از این‌رو توصیه‌ای که می‌توان کرد آن است که افراد سیگاری برای در امان ماندن از ابتلا به پوکی استخوان، مصرف سیگار و دخانیات را ترک کنند.

رضایی با تاکید بر لزوم حفظ وزن بدن در محدوده سالم؛ اذعان داشت: شاخص توده بدنی زیر 19 یک عامل خطر کلیدی در بروز پوکی استخوان است؛ از این‌رو حفظ وزن بدن یکی از توصیه‌های کلیدی در پیشگیری از ابتلا به این بیماری است.

وی با بیان اینکه احتمال بروز شکستگی در افراد مبتلا به پوکی استخوان بالاست؛ گفت: اگر فردی بعد از 50 سالگی به دنبال زمین خوردن جزئی، دچار شکستگی استخوان شد، لازم است برای جلوگیری از شکستگی‌های آتی به پزشک مراجعه کرده و درخواست ارزیابی و درمان کند.  متداولترین روش برای تعیین میزان سنجش استخوان، اسکن تراکم استخوان یا سنجش میزان جذب اشعه ایکس است.

وی در این خصوص یادآور شد: در این اسکن سریع و کم تهاجمی، میزان تراکم استخوان در ناحیه لگن و ستون فقرات مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و نتیجه این سنجش نشان می‌دهد که فرد تا چه حد مبتلا و یا در معرض ابتلا به پوکی استخوان است.

رضایی با بیان اینکه پوکی استخوان درمان‌پذیر است؛ افزود: بیمارانی که در معرض خطر بالای شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان هستند، می‌توانند با درمان دارویی مناسب، این خطر را کاهش دهند. به گفته وی امروزه گستره بالایی از گزینه‌های درمانی برای پوکی استخوان وجود دارد که البته نوع درمان بسته به شرایط هر فرد و میزان بیماری وی متفاوت است.

این کارشناس مرکز بهداشت شهید بلندیان شهرستان قزوین تصریح کرد: تحقیقات نشان داده است که برخی درمان‌های دارویی تا 40 درصد خطر شکستگی لگن، 70 ـ 30 درصد خطر شکستگی مهره‌ها و 40 ـ 30 درصد شکستگی‌های غیرمهره را کاهش می‌دهد.

وی با تاکید بر ضرورت داشتن رژیم غذایی سالم غنی از کلسیم و ویتامین دی و سبک زندگی سالم، انجام تمرینات ورزشی منظم تحمل وزن و استقامتی گفت: می‌توان با رعایت این اصول از بروز پوکی استخوان جلوگیری کرد.

کارشناس مرکز بهداشت شهید بلندیان شهرستان قزوین با اشاره به اینکه پزشک ممکن است برای فرد مبتلا به پوکی استخوان، مکمل‌های کلسیم و یا ویتامین D تجویز کند؛ اذعان داشت: میزان مصرف آن بستگی به شرایط شما دارد. در کنار آن ممکن است ورزش‌های خاصی با هدف تقویت عضلات برای حفظ استخوان‌ها تجویز شود و در عین حال سبب بالا رفتن بیشتر میزان تعادل شما شود.

رضایی بر لزوم توجه و رعایت دستورات پزشکی تاکید کرده و یادآور شد: مانند تمامی داروها، داروهای درمان پوکی استخوان هم لازم است طبق دستور پزشک مصرف شوند.

کارشناس مرکز بهداشت شهید بلندیان شهرستان قزوین انجام حرکات ورزشی به منظور حفظ سلامت و استحکام را لازم دانسته و اذعان داشت: در انجام حرکات ورزشی باید به مسائلی توجه داشت.

وی پرهیز از خم کردن بیش از حد گردن خود به سمت عقب، خودداری از موقعیت‌هایی که در آن وزن به طور مستقیم بر روی گردن وارد می‌شود، پرهیز از ورزش‌های شدید، خودداری از پرش‌های ناگهانی و سریع، خودداری از فعالیت‌هایی که با حرکات چرخشی شدید و یا خم شدن قسمت فوقانی ستون فقرات همراه است را به عنوان توصیه‌های مهم در داشتن تحرک در افراد مبتلا به پوکی استخوان یا در معرض آن عنوان کرد.