بحرانهای پیش روی جامعه خبرنگاری
- شناسه خبر: 64214
- تاریخ و زمان ارسال: 15 مرداد 1404 ساعت 07:15
- بازدید :
آرش صالحی ـ استان قزوین به عنوان یکی از استانهای دارای پیشینه دراز فرهنگی و سیاسی همواره نقش مهمی در حوزه رسانه و مطبوعات داشته است و تعداد بسیار زیادی رسانه در قالب نشریات، خبرگزاریها و پایگاههای خبری در استان قزوین فعال هستند که البته بهجز رسانههای دارای حمایت دولتی تنها معدودی از رسانههای استانی از وضعیت اقتصادی مناسبی بهرهمند هستند. در این میان اما وضعیت اقتصادی خبرنگاران بدتر و بغرنجتر از رسانههای آنهاست و همچنان خبرنگاران فعال در زیر سایه آندسته از اهالی رسانه قرار گرفتهاند که تنها از دریچه اقتصاد و بازار به این حوزه نگاه میکنند و کم نیستند خبرنگارانی که زیاد مینویسند، اما کم پول درمیآورند و از آنسو هم برخی هستند که کم مینویسند و یا حتی اصلا نمینویسند، اما درآمدهای بالایی دارند و جالب اینکه خبرنگاران جوان و فعال را عقب رانده و در هر عرصهای هم مدعیتر از جوانان فعال رسانه هستند!
وضعیت کلی رسانههای قزوین: افول ساختاری و کیفی
استان قزوین با سابقه فرهنگی غنی، در سالهای اخیر با افول جدی کیفیت رسانهها مواجه شده است. اقتصاد نابسامان، صدور بیضابطه مجوزها، و حضور گسترده خبرنگاران غیرحرفهای، حیات حرفهای این قشر را تهدید میکند. در واقع افت کیفیت محتوای رسانهها جایگاه خبر و خبرنگاران را در استان قزوین تنزل داده و موجب کاهش افتخارآفرینی رسانههای استانی در سطح ملی شده است.
معیشت و اقتصاد رسانه: چرخه معیوب فقر
یک خبرنگار باسابقه در گفتوگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه بیش از 80 درصد خبرنگاران استان بدون حقوق ثابت، بیمه و یا امنیت شغلی فعالیت میکنند، گفت: یکی از مشکلات اصلی خبرنگاران فقدان درآمد پایدار است و درآمد حقالتحریری آنها حتی هزینههای اولیه زندگی را هم پوشش نمیدهد.
محمد زحمتکش گوهری با اشاره به توزیع ناعادلانه آگهیها اضافه کرد: رسانههای غیرفعال مکتوب به دلیل ارتباطات غیرشفاف، گردش مالی بیشتری نسبت به رسانههای برخط فعال دارند. این بیعدالتی انگیزه خبرنگاران حرفهای را نابود میکند.
وی با اشاره به روی آوردن بیش از حد رسانهها به رپرتاژآگهی تصریح کرد: متأسفانه برخی سایتهای خبری و خبرگزاریها به «بولتن مدیران» تبدیل شدهاند و با دریافت رپرتاژهای میلیونی جای خبرنگاران مستقل را تنگ کردهاند.
چالشهای ساختاری و نهادی
این روزنامهنگار با بیان اینکه همچنان از وجود یک پایش کارآمد برای حذف خبرنگارنماها و باز کردن فضای رسانهای استان برای خبرنگاران فعال خبری نیست، گفت: با وجود حذف ۴۶ خبرنگار فاقد شرایط از خانه مطبوعات در سال ۱۴۰۴ شرط بیمه برای عضویت، بسیاری از خبرنگاران فعال را از چتر حمایتی خارج کرده است.
زحمتکش گوهری با اشاره به موازیکاری نهادهای متولی حوزه رسانه ادامه داد: متاسفانه شورای اطلاعرسانی استان (نهادی دولتی) و خانه مطبوعات خیلیوقتها عملکرد موازی دارند و تشکیل اتحادیههای صنفی مستقل را مختل کردهاند. این نهادها در حل مشکلاتی مانند بیمه یا نظارت بر رسانهها ناتوان هستند.
بحران حرفهای: هویت و آموزش
از سوی دیگر، مدیرمسئول پایگاه خبری عصر قزوین در گفتوگو با خبرنگار ولایت با اشاره به ورود بدون فیلتر افراد به حوزه رسانه و خبر گفت: صدور مجوز رسانهها تنها بر اساس مدرک کارشناسی بدون سابقه کیفی موجب شده «خبرنگاران بدون وجود خارجی» عرصه را بر متخصصان تنگ کنند.
حیدر ولیزاده فقدان آموزش نظاممند را از دیگر مشکلات حوزه خبرنگاری در استان قزوین برشمرد و افزود: با وجود تلاشهایی که خانه مطبوعات قزوین برای برگزاری دورههای آموزشی داشته، خبرنگاران با عدم اطمینان از تأثیر آموزش بر درآمد، انگیزه یادگیری ندارند. بنابراین تا زمانی که وضع اقتصادی رسانهها اصلاح نشود، نمیتوان ارتقای سواد رسانهای را به صورت حرفهای در رسانهها شاهد بود.
وی با بیان اینکه در سالهای اخیر شاهد تضعیف منزلت اجتماعی خبرنگاران به ویژه فعالان رسانهای بودیم، ادامه داد: برخورد تحقیرآمیز مسئولان شامل تاخیر در مصاحبهها، نگاه از بالا به پایین و ماندن خبرنگاران پشت در جلسات شأن این حرفه را خدشهدار کرده است.
معضلات ویژه زنان خبرنگار: تبعیض دوچندان
این روزنامهنگار با ذکر اینکه بانوان که سهم قابل توجهی از جامعه رسانهای قزوین را تشکیل میدهند، با مشکلات مضاعفی روبهرو هستند، گفت: یکی از این مشکلات عدم دسترسی به حقوق برابر است و اغلب خبرنگاران حتی با سابقه بالا به صورت حقالتحریر کار میکنند و از بیمه محروم هستند.
ولیزاده همچنین با اشاره به نگاه انحصارگرایانه و مانعتراشی برخی روابطعمومیها اضافه کرد: برخی مسئولان روابطعمومی بهجای تسهیلگری مانع دسترسی خبرنگاران به اطلاعات میشوند که باید این رویه به صورت جدی اصلاح شود، چرا که قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات سالهاست به تصویب مجلس رسیده، اما در عمل اجرا نمیشود.
راهکارهای پیشنهادی: از ضرورتهای فوری تا تحول ساختاری
اما دیگر، با ارائه مشکلات و نقدها به اوضاع و احوال خبرنگاری از دل همین آسیبشناسی میتوان به راهکارهای مناسبی برای توسعه رسانهای و احیای جایگاه خبرنگاران دست یافت.
رئیس خانه مطبوعات استان قزوین در گفتوگو با خبرنگار ولایت احیای اتحادیهها و سندیکاهای رسانهای را یکی از راهکارهای حل مشکل اقتصاد رسانه در استان دانست و گفت: تشکیل نهادهای مستقل برای تعیین دستمزد بر اساس نرخ تورم و پوشش بیمه گام مهمی در این حوزه به شمار میرود و در غیاب این نهادها انتظار این است که از خانه مطبوعات به عنوان تنها نهاد صنفی رسانهای فعال در این مورد حمایت شود.
سیدمصطفی جعفری با تاکید بر لزوم ایجاد بانک اطلاعاتی یکپارچه از خبرنگاران و رسانههای فعال تصریح کرد: در این میان پایش رسانههای فعال و حذف مجوزهای غیرشفاف توسط خانه مطبوعات و ارشاد نقش بزرگی در توزیع عادلانه درآمد در رسانهها آنهم بر مبنای شایستگی و میزان فعالیت خواهد داشت.
وی افزود: بنده خبرنگاری را میشناسم که با حدود 14 سال سابقه و تولید حرفهای بیش از 2 هزار گزارش تحلیلی و توصیفی در رسانههای معتبری مانند همشهری، تسنیم و همین روزنامه ولایت از داشتن یک نمایندگی روزنامه برای بهبود وضع معیشتی خود محروم است؛ چرا که برخی افراد زیادهخواه که از نظر حرفهای صاحب قلم نیستند، نه تنها برای خود سه نمایندگی روزنامه گرفتهاند، بلکه به اسم برادر و خواهر خود هم نمایندگی دارند.
لزوم شفافسازی سازوکار توزیع آگهیهای دولتی
رئیس خانه مطبوعات استان قزوین با بیان اینکه نظام توزیع آگهی در استان قزوین و حتی کشور عادلانه نیست، افزود: ایجاد سازوکار شفاف برای توزیع آگهیهای دولتی بر اساس کیفیت محتوا بسیار اهمیت دارد که در حال حاضر چنین سازوکار و مکانیزمی نداریم.
جعفری ادامه داد: همچنین به بازنگری در قوانین عضویت خانه مطبوعات نیاز داریم، لغو شرط بیمه برای عضویت در خانه مطبوعات و توجه به تولیدات مستمر خبری مهمترین گام برای عدالتبخشی به موضوع عضوگیری در خانه مطبوعات است.
وی همچنین بر ضرورت حمایت فوری از زنان خبرنگار تاکید کرد و گفت: تامین حقوق برابر و ایجاد سازوکارهای ضدتبعیض در دسترسی به منابع نقش بزرگی برای حمایت از خبرنگاران زن فعال دارد.
رئیس خانه مطبوعات استان قزوین با ذکر اینکه خانه مطبوعات عزم راسخی برای حل این مشکلات دارد، تصریح کرد: با اینحال شاهد این هستیم که برخی مسئولان به جای حمایت از ما به چشم رقیب به ما نگاه میکنند و بسیاری از مدیران هم از حل ریشهای مشکلات خبرنگاران ناراحت میشوند؛ انگار خبرنگار باید همیشه ضعیف باشد و دستش زیر ساطور مدیران.
جعفری ادامه داد: در دوره کنونی خانه مطبوعات هم تا همین امروز سنگهای بزرگی را از پیش پای خبرنگاران برداشتهایم که یکی از آنها راهاندازی یک فضای آبرومند برای خانه مطبوعات بود که برای نخستینبار از عمر این نهاد صنفی در استان قزوین محقق شد و همچنین گامهایی برای ارتقای آموزشی و اقتصاد رسانه صورت گرفت.
وی تصریح کرد: البته بعد از برداشتن این سنگهای بزرگ هم کم به ما سنگ نزدند که البته طبیعی است؛ چرا که از قدیم گفتهاند قطار در حال حرکت را سنگ میزنند و بدون تردید هر چقدر سریعتر حرکت کنیم، سنگهای بیشتری میخوریم که البته در استان قزوین این سنگاندازیها تا حدودی غیرطبیعی و بیش از اندازه هم هست.
فروپاشی اکوسیستم رسانهای یا فرصت بازسازی؟
وضعیت خبرنگاران قزوین فراتر از یک بحران معیشتی است؛ تضعیف جایگاه حرفهای، نبود نهادهای صنفی مؤثر و رانتخواری در اقتصاد رسانه این استان را به نمونهای هشداردهنده تبدیل کرده است. تا زمانی که ارادهای جدی برای ساماندهی مجوزها، شفافیت مالی و حمایت از خبرنگاران مستقل وجود نداشته باشد، حتی طرحهای حمایتی مقطعی راهگشا نخواهد بود. به گفته میثم مالمیر، روزنامهنگار: «خبرنگاری کاسبی نیست؛ زمینه اعتماد مردم نباید از بین برود.»
