باغستان سنتی قزوین؛ گنجی که نادیده گرفته میشود
- شناسه خبر: 48251
- تاریخ و زمان ارسال: 7 آذر 1403 ساعت 07:30
- بازدید :
محمدرضا بابوک، یکی از باغداران باسابقه باغستان سنتی قزوین، درباره وضعیت این میراث ارزشمند به روزنامه ولایت قزوین گفت: باغستان سنتی قزوین با وسعت ۲ هزار و ۸۷۴ هکتار در سال ۱۳۹۳ به ثبت ملی رسید. اما این اقدام با واکنشهای متفاوتی از سوی باغداران همراه بود. عدهای آن را یک گام مثبت قلمداد کردند، در حالی که برخی دیگر معترض و معتقد بودند باغستان، ملک شخصی آنهاست و نباید به عنوان اثر ملی ثبت شود.
وی ادامه داد: مسئولان میراث فرهنگی ادعا میکنند که صرفا منظر باغستان ثبت شده است، اما از نگاه باغداران، این ثبت فقط به مراحل اداری و استعلامهای آنها اضافه کرده است. پیش از این هر اقدامی در باغستان نیاز به تایید شهرداری و دارایی داشت و اکنون هر اقدامی نیازمند تاییدیه میراث فرهنگی است که کار را پیچیدهتر کرده است.
حیات باغستان وابسته به رودخانهها
بابوک با اشاره به منابع آبی باغستان گفت: باغستان قزوین از پنج رودخانه اصلی تغذیه میشود؛ رودخانه ارنجک یا باراجین، رودخانه بازار یا نواب، رودخانه وشته در غرب مینودر، رودخانه زویار از روستای زوار و رودخانه دلیچای. خود من نیز برای آبیاری باغ خودم از آب رودخانههای بازار و دلیچای استفاده میکنم.
تغییر کاربری؛ تهدیدی جدی
این باغدار در ادامه با انتقاد از مدیریت چندگانه باغستان گفت: ما دو سازمان مرتبط داریم؛ سازمان باغستان شهرداری و شورای عالی باغستان استان. پیش از ثبت باغستان شورای عالی باغستان با ریاست استاندار و با حضور شهردار، و روسای جهاد کشاورزی، آب منطقهای، و میراث فرهنگی مدیریت میشد و برای باغستان تصمیم میگرفت.
وی یادآور شد: میتوان گفت از بین اعضای شورای عالی باغستان، شهرداری دارای منابع پولی است که در قالب سازمان باغستان به بهانه هزینهکرد و انجام اقداماتی مانند لایروبی، کشوگذاری و بازگشایی مسیر توسط لودرها؛ اقدام به تغییر کاربری میکند. برای مثال، در زمینهای پشت دادگستری سابق، ۸۷ درصد زمینها پس از تفکیک در اختیار شهرداری قرار گرفت و تنها ۱۳ درصد به مالکین واگذار شد.
بابوک بیان کرد: اغلب باغها در لبه شهر قرار دارند و باغداران با مشکلاتی نظیر کمبود آب، تامین امنیت، مسائل ورثهای، و هجوم معتادان و سارقان دستوپنجه نرم میکنند. این مشکلات باعث شده بسیاری از باغها رها شوند. بهعنوان مثال، در منطقه قصران و ولیدستان، حدود ۱۵۱ هکتار باغ رها شده است.
وی افزود: با این حال، هنوز باغدارانی وجود دارند که با سختی، باغهای خود را حفظ میکنند برای مثال در همان منطقه یک باغدار با چنگ و دندان باغ خودش را حفظ کرده است و مانند تکستارهای در میان خرابیها میدرخشد و حتی محصولاتی مانند توتفرنگی، زعفران، و پسته در این باغ به عمل آورده است.
این باغدار اظهار کرد: این امر نشان میدهد که خاک خوبی در آن منطقه وجود دارد و اگر کارهای زیربنایی انجام شود و هرکسی به وظیفه خود در قبال باغستان عمل کند، وضعیت بسیار خوب میشود.
امکانات زیرساختی؛ حلقه مفقوده
وی در ادامه به نبود امکانات مناسب برای باغستان اشاره کرد و گفت: دولت به روستاها امکانات خوبی میدهد، اما باغستان که بخشی از هویت شهری قزوین است، از این خدمات بینصیب مانده است! اگر ما جزو روستا هستیم خدمات روستایی و در غیر این صورت خدمات شهری به ما ارائه شود.
بابوک خاطرنشان کرد: در حال حاضر اگر بخواهید داخل باغستان لوله گاز یا تیر برق بیاورید به هیچ وجه امکانپذیر نیست و باغدار سردرگم است و مجوزهای لازم به سختی صادر میشود.
وی با اشاره به تجربه خود در اصلاح باغها، گفت: ما در سال ۱۳۹۱ که هنوز باغستان ثبت ملی نشده بود، با لولهکشی آب و اصلاح قطعات کوچک، موفق شدیم محصولاتی مانند بادام و پسته را گسترش دهیم. ما آب فصلی استفاده میکردیم و به واسطه این چاه نیز آب پایدار داشتیم که نتیجه بسیار خوبی داشت.
این باغدار قزوینی خاطرنشان کرد: با این حال، مهمترین درخواست ما این است که برای آبیاری این باغها، تعداد محدودی چاه آب مجاز به باغستان اختصاص یابد. باغستان از منابع زیرزمینی استفاده نمیکند و تنها از روانآبها بهره میبرد. میگویند دشت قزوین جزو مناطق ممنوع برای احداث چاه آب هستند، این قانون کشوری است و ما آن را میپذیریم اما انتظار میرود مسئولین استانی باغستان را به درستی بشناسانند تا این محدودیتهای کشور از روی دوش باغستان کم شود.
باغستان؛ سپر طبیعی قزوین
وی یادآور شد: در حال حاضر ۲۶ هزار هکتار باغ انگور در تاکستان داریم که از آب زیرزمینی برداشت میکند و قدمت آن به دهه 50 بر میگردد، در مقابل ۳ هزار هکتار باغستان با قدمتی هزار و ۵۰۰ ساله داریم ولی توجه کنید که باغستان مصرفکننده نیست، برداشت از منابع زیرزمینی ندارد بلکه از روان آب استفاده میکند.
بابوک تاکید کرد: باغستان علاوه بر تولید اکسیژن و ایجاد کمربند سبز، نقشی حیاتی در مهار سیلابها دارد. باغستان با استفاده از روان آبها از سیلاب جلوگیری میکند، در سیلاب تیرماه امسال در پشت میدان تره بار باغها به صورت مویرگی آبها را گرفتند و استفاده کردند، در واقع باغستان توانست آبهای روان را جذب و از خسارت به روستاهای خیرآباد و چوبیندر جلوگیری کند.
وی افزود: با مدیریت صحیح، باغستان میتواند به عنوان یک سرمایه زیستمحیطی، امنیت آبی و خاکی قزوین را تضمین کند.
مشکل آبی در منطقه جدی است
این باغدار بیان کرد: مشکل آبی در منطقه جدی است، اما با مدیریت بهینه چاههای آب شرب و کشاورزی و نوسازی سیستم آبیاری، میتوان باغستان را به آبیاری پایدار و مناسب رساند.
وی افزود که باغستان نقش زیادی در مهار سیلابها، بهویژه سیلاب سال 98 داشت و با احیای آن میتوان از آسیبهای ناشی از سیلابها جلوگیری کرد.
بابوک همچنین تاکید کرد: استفاده از چاهها میتواند به عنوان یک پشتیبان در مواقع بحرانی باشد و در زمانهایی که رودخانهها آب کافی دارند، چاهها خاموش شوند اما در مواقع ضروری باغداران امکان استفاده از آن را داشته باشند.
وی افزود: در عین حال که باغستان آب مصرف میکند، در زمان سیلابها این آب به منابع زیرزمینی منتقل میشود و دوباره به نفع قزوین بهرهبرداری خواهد شد. او به نقل از پروفسور سلیم ذکری خاطرنشان کرد که مردم قزوین باید بدون باغستان این شهر را تصور کنند تا به اهمیت آن پی ببرند.
این باغدار اظهار کرد: میتوان گفت در کل، نگاه شهرداریها به باغستان مثبت نیست و مشاورههای نادرستی به شهردار داده میشود. به گفته او، شهردار دلسوز است اما از این مساله ناراضی است که چرا باید هزینه کند در حالی که دیگر نهادها این هزینهها را نمیپردازند.
بابوک در ادامه بیان کرد: در دو سال اخیر با مشاورههای صحیح، تغییر نگاه نسبت به باغستان صورت گرفته است.
این باغدار خواستار تغییر نگاه به باغستان شد و گفت: شهرداری و سایر نهادها باید وظایف خود را به درستی انجام دهند. اگر این نگاه اصلاح شود، باغستان نهتنها حفظ خواهد شد، بلکه به توسعه پایدار شهری کمک میکند. قزوین بدون باغستان، قابلتصور نیست.
او در پایان تاکید کرد: حفظ باغستان نیازمند همکاری همهجانبه است. این میراث هزار و پانصد ساله نباید قربانی سوءمدیریت و کمتوجهی شود. ما نیاز به برنامهریزی داریم تا باغستان را برای نسلهای آینده حفظ کنیم.
