اکانت جعلی با عکس دیگران

از یک کلیک ساده تا مسئولیت کیفری جدی

محمد طاهری ـ مدرس دانشگاه و کارشناس ارشد حقوق دانشگاه تهران

مقدمه:

اگر کسی بدون اجازه‌مان با عکس ما اکانت بسازد چه می‌شود؟

اگر در شبکه‌های اجتماعی صفحه‌ای به نام ما ایجاد شود و ما هیچ نقشی در آن نداشته باشیم، چه مسئولیتی متوجه سازنده آن است؟

آیا استفاده از عکس دیگران، فقط یک شوخی رایج مجازی است یا جرم محسوب می‌شود؟اگر آبروی کسی با انتشار عکس یا راه‌اندازی صفحه جعلی آسیب ببیند، قانون چه حمایتی از او می‌کند؟و مهم‌تر از همه اگر چنین اتفاقی برای ما یا نزدیکانمان افتاد، از کجا و چگونه باید پیگیری کنیم؟ اینها پرسش‌هایی است که امروزه با گسترش شبکه‌های اجتماعی بیش از همیشه مطرح می‌شود و پاسخ آن‌ها برای همه شهروندان اهمیت عملی دارد.

زندگی دیجیتال امروز اگرچه امکانات زیادی ایجاد کرده، اما در کنار آن، بستر سوءاستفاده‌های جدیدی نیز به وجود آورده است. ساخت حساب کاربری در پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی به سادگی چند کلیک است؛ همین سهولت باعث شده برخی افراد بدون اجازه دیگران از نام و تصویر آن‌ها استفاده کنند.

در نشست‌های قضایی و آرای صادره از محاکم، به صراحت اعلام شده است که چنین رفتاری می‌تواند مصداق جرم باشد و با آن برخورد کیفری صورت می‌گیرد.

1ـ جعل رایانه‌ای؛ وقتی هویت دیجیتال شما کپی می‌شود. قانون جرائم رایانه‌ای، ایجاد یا تغییر  یا وارد کردن داده‌های قابل استناد و انتساب به دیگری را «جعل رایانه‌ای» می‌داند.

یعنی اگر فردی:

— اکانتی به نام شما بسازد

— عکس شما را در پروفایل قرار دهد

— به گونه‌ای عمل کند که دیگران تصور کنند آن صفحه متعلق به شماست

در این حالت داده‌ای ایجاد شده که به شما قابل انتساب است و بدون اجازه شما تولید شده است. این رفتار به عنوان جعل رایانه‌ای قابل پیگرد قضایی است، حتی اگر:

— انگیزه شوخی بوده باشد

— خسارت مالی مستقیمی وارد نشده باشد

— تعداد دنبال‌کنندگان صفحه کم باشد

قانون در اینجا بر اصل جعل هویت و ایجاد داده دروغین تاکید دارد، نه فقط نتیجه آن.

2ـ هتک حیثیت و انتشار تصاویر خصوصی

در مواردی فراتر از جعل هویت اتفاق می‌افتد؛ یعنی انتشار عکس و فیلم خصوصی افراد. اگر تصاویر خصوصی یا خانوادگی بدون رضایت صاحب آن منتشر شود و به آبرو یا شخصیت اجتماعی فرد لطمه بزند، رفتار مرتکب می‌تواند مصداق:

— هتک حیثیت

— نشر اکاذیب

— افشای اسرار شخصی

باشد. حتی اگر تصاویر منتشرشده ظاهراً عادی باشند، اما در فضای خاص یا جمع محدود گرفته شده و فرد راضی به انتشار آن نباشد، باز هم مسئولیت قانونی وجود دارد.

3ـ چرا قانون، سخت‌گیرانه برخورد می‌کند؟

به این دلیل ساده که:

— آبروی افراد سرمایه اجتماعی آن‌هاست

— هویت دیجیتال بخش واقعی از هویت انسان امروزی است

— ساده بودن یک کلیک نباید باعث ساده دیده‌شدن جرم شود

این رفتارها فقط مسئله اخلاقی نیستند؛ پیامدهای واقعی دارند:

از اختلافات خانوادگی و آسیب روحی گرفته تا تهدید شغلی و اجتماعی.

* مثال کاربردی

فرض کنید دانشجویی از همکلاسی خود دلخور می‌شود. برای تلافی، با عکس او در یک شبکه اجتماعی اکانتی می‌سازد و شروع به انتشار مطالب نامناسب یا نظرات تند می‌کند. اطرافیان هم گمان می‌کنند این نوشته‌ها متعلق به صاحب واقعی عکس است.

در این مثال:

— هویت دیجیتال فرد، جعل شده؛

— احتمال لطمه به آبرو و موقعیت تحصیلی یا شغلی او وجود دارد؛

— امکان فریب دیگران نیز هست.

در چنین شرایطی:

— این کار «شوخی» نیست.

— جرم است.

— قابل پیگرد در پلیس فتا و دادسرا می‌باشد.

چه باید کرد؟ راهنمای عملی برای مردم

اگر برای شما یا نزدیکانتان صفحه جعلی ساخته شد:

1ـ از صفحه اسکرین‌شات تهیه کنید.

2ـ لینک پروفایل و نام کاربری را ذخیره کنید.

3ـ از پاک کردن شواهد خودداری کنید.

4ـ از طریق پلیس فتا شکایت ثبت کنید.

5ـ درخواست مسدودسازی و حذف اکانت بدهید.

* نکته مهم این است که در این جرم‌ها، مدارک الکترونیکی همان سند اصلی هستند.

جمع‌بندی

شبکه‌های اجتماعی «فضای شوخی بدون مرز» نیستند. قانون در فضای مجازی نیز حضور دارد و از هویت، آبرو و حریم خصوصی افراد حمایت می‌کند. نتیجه روشن است:

— ساختن اکانت با نام و عکس دیگران بدون اجازه می‌تواند جرم باشد.

— انتشار عکس افراد بدون رضایت آن‌ها می‌تواند جرم باشد.

— وارد کردن لطمه به آبرو، حتی در فضای مجازی، پیامد کیفری دارد.

پیش از هر اقدامی باید به این پرسش فکر کنیم:

اگر همین اتفاق برای ما یا خانواده‌مان می‌افتاد چه احساسی داشتیم؟

همراهی اخلاق و قانون در این موضوع یک پیام واحد دارد: حریم خصوصی دیگران در دنیای واقعی و مجازی یکسان، محترم است.

برای طرح سوالات حقوقی خود و ارتباط با نویسنده به آیدی زیر در تلگرام پیام دهید:

@Mtaheri_law