از نظمدهی به نیروهای مسلح تا مهندسی روانی در عصر جنگهای نوین (1)
- شناسه خبر: 83530
- تاریخ و زمان ارسال: 4 خرداد 1405 ساعت 07:30
- بازدید :
تحولاتی که در ماهیت جنگهای معاصر رخ داده و محور آنها بر حملات ترکیبی هوایی، تهدیدهای سایبری و نبردهای نامتقارن استوار است، کارکرد موسیقی نظامی را نیز از نقشهای سنتی خود فراتر برده و آن را به ابزاری موثر در حوزه مهندسی روانی بدل کرده است. موسیقی نظامی که در گذشته غالباً برای نظمدهی و هماهنگی آرایش رزمی در نبردهای زمینی مورد استفاده قرار میگرفت، اکنون به یکی از کارآمدترین ابزارهای روانشناختی برای مدیریت ترس، کاهش اضطراب و تقویت انسجام میان رزمندگان و مردم تبدیل شده است.
همانگونه که در جنگهای تحمیلی دوازدهروزه و جنگ رمضان مشاهده شد، پخش قطعات موسیقی ساختارمند و حماسی (از قبیل مارش، سرود، مداحی، رجز خوانی، دکلمه و غیره) در پایگاههای عملیاتی و فضاهای شهری (میدان و خیابان) توانست تمرکز و آرامش روانی نیروهای تحت فشار را افزایش دهد و حس تعلق و هدف مشترک را تقویت کند. همچنین این نوع قطعات موسیقی همزمان در سطح جامعه نیز نقشی مهم در ایجاد امید، کاهش تنش عمومی و تعدیل اثرات روانی تهدیدهای هوایی و حملات غیرقابل پیشبینی ایفا کرده است.
پژوهشهای روانشناسی نشان میدهد موسیقی با اثرگذاری مستقیم بر مراکز هیجانی مغز، میتواند سطح استرس (کورتیزول) را کاهش داده و حس پاداش و انگیزه (دوپامین) را افزایش دهد. در جنگهای نوین، این ظرفیت برای مدیریت اضطراب رزمندگان، افزایش تهییج، حفظ روحیه و تعمیق «همگامی شناختی» و انسجام تیمی بهطور فزایندهای مورد استفاده قرار میگیرد.
در ابعاد اجتماعی نیز موسیقی نظامی بهعنوان پلی احساسی میان رزمندگان و خانوادهها عمل کرده و سهم مهمی در کاهش اضطراب جمعی، افزایش تابآوری روانی و ایجاد حس همراهی و همبستگی دارد. اجرای زنده یا پخش هدفمند قطعات موسیقایی میتواند به کاهش علائم اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) کمک کرده و فضایی از امید و ثبات روانی در جامعه پدید آورد.
با این حال، به باور نویسنده و بسیاری از متخصصان این حوزه، در بسیاری از کشورها هنوز شناخت عمیق و جامعی از ظرفیتهای راهبردی موسیقی نظامی در شرایط جنگی و بحرانی وجود ندارد. کمبود حمایت ساختاری، استفاده نامتناسب از نوازندگان متخصص در بخشهای غیرمرتبط، و فقدان برنامهریزی علمی برای بهرهگیری روانشناختی از موسیقی، سبب شده این توان بالقوه بهطور کامل فعال نشود. گزارشها نشان میدهد ارکسترهای موسیقی نظامی گاه صرفاً در مراسم تشریفاتی یا آیینهای تشییع شهدا مورد استفاده قرار میگیرند، در حالی که میتوانند نقشهای مهمتری در خط مقدم جنگ روانی، مدیریت بحران و حفظ انسجام اجتماعی و نظامی ایفا کنند.
بازنگری جدی در این رویکرد و سرمایهگذاری علمی در حوزه موسیقی نظامی گامی ضروری برای بهرهبرداری صحیح از این ظرفیت بهعنوان یک «ابزار روانی» مؤثر در مدیریت بحران و تقویت انسجام اجتماعی در جنگهای نوین به شمار میآید.
(1) جواد ابراهیمیراد، کارشناس ارشد موسیقی نظامی، دانشگاه هنر ایران، تهران
شهدای رزمنواز نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
استواریکم موزیک علینظری
استوردوم موزیک علیبیگی
استواردوم موزیک حامدزیوری
گروهبانیکم موزیک یعقوب خانمحمدی
