از لرزش دست چه می‌دانید؟

تدوین و نگارش: ا. امیردیوانی

اشاره: لرزش دستان امکان دارد موقتی باشد و عارضه‌ای وخیم به شمار نیاید ولی در حالت استمرار آن، نباید از مراجعه به پزشک برای یافتن علتش خودداری کرد. آیا تاکنون در ثابت نگه داشتن فنجان با اشکال مواجه شده‌اید؟ آیا لرزش دست‌هایتان به حدی بوده که با انجام امور روزمره‌تان تداخل داشته است؟

چنین حرکت غیرارادی دستان در میانسالی و سالخوردگی شایع است. چه‌بسا در موارد مشابه لرزش خطری شدید و مخاطره‌آمیز در زندگی شمرده نشود. لیکن امکان دارد افراد مبتلا به لرزش مداوم دست‌ها حتی در انجام کارهای معمولی چون تغذیه، لباس به تن کردن یا رانندگی با اشکال روبرو شوند.

انواع لرزش دست

احتمال دارد لرزش دست موقع استراحت و بی‌فعالیتی روی دهد، همانند لرزش دست در بیماری لغوه‌ی عصبی (پارکینسون) یا زمان فعالیت پدید آید. غالبا لرزش دست به هنگام استراحت حالتی به وجود می‌آورد که انگار دارید پول می‌شمارید (انگشت نشانه و شصت به طرف هم می‌روند و حرکات چرخشی می‌کنند) این لرزش موقع شروع به انجام کاری متوقف می‌شود. لرزش دست دارای انواع متفاوتی است که در زیر به توصیف «لرزش اساسی» می‌پردازیم. این قبیل لرزش، بیماری خوش‌خیمی است که موجب تکان خوردن غیرارادی بخش‌های مختلف بدن نظیر دستان، سر و حنجره می‌شود. گرفتاران این عارضه احتمالا به لرزش وضعیتی یا لرزش قصدی (موقع انجام کار) دچار هستند.

«لرزش اساسی» بیماری مغزی است که مبتلایان موقع انجام کاری که طی آن دست‌ها را به کار می‌برند، مثل نوشتن، ماشین‌نویسی (تایپ کردن) یا ریختن نوشابه به لرزش دست دچار می‌شوند (برعکس لرزش در بیماری لغوه‌ی عصبی (پارکینسون) که موقع استراحت اتفاق می‌‌افتد.

اینگونه لرزش قاعدتا در دست غالب آغاز می‌گردد. درگیرشدگان بدین عارضه شاید دلواپس شوند که مبادا شروع بیماری پارکینسون در راه است. لکن این دو به کلی با هم فرق دارند. لرزش دست در بیماری یاد شده هنگام استراحت که از دستانشان استفاده نمی‌کنید، بروز می‌نماید و موقعی که این دو عضو را دراز می‌کنید تا شیئی مثلا یک استکان چای را بردارید، لرزش پایان می‌یابد.

از هر 4 نفر در سنین بالا، 1 نفر احتمالا دچار لرزش اساسی می‌شود که امکان دارد پیشینه‌ خانوادگی نیز داشته باشد. چنانچه یکی از والدین یا خواهر و برادرهایتان به این عارضه دچار شده باشند، احتمال دچار شدنتان فزون‌تر است. ضمنا باید دانست لرزش اساسی خیلی متداول‌تر از پارکینسون و لرزش حاصل از آن است. نشانه عمده این عارضه، لرزش یک یا دو دست یا سر است. این لرزش مهارناشدنی است ولی پیوسته بسیار شدید نیست و ممکن است سبب لرزش صدا هم بشود. فشار روانی (استرس)، کافئین و بعضی داروها امکان دارد موجب تشدید لرز شود.

وجود سابقه خانوادگی لرزش اساسی

پزشک داروها را بررسی می‌کند تا مشخص شود آیا عارضه‌ی جانبی‌ در پیدایش لرزش نقشی دارد یا خیر؟ همینطور ممکن است آزمایش‌هایی به منظور طرد بیماری‌های دیگری که نشانه‌های مشابهی دارند، تجویز گردد. هرگاه تشخیص داده شود که به هر یک از این امراض مبتلا گشته‌اید، دیگر مرض «لرزش اساسی» ندارید.

اگر بیماری قند داشته باشید، ممکن است این لرزش نمایانگر میزان اندک قند خون باشد. به همین ترتیب لرزش می‌تواند بر اثر افزایش پاره‌ای فلزات سنگین در تنتان صورت بگیرد. مثلا تجمع بیش از اندازه‌ی مس یا جیوه احتمال دارد به ایجاد لرزش بیانجامد. لرزش اساسی جنبه‌ی دایمی دارد و شدتش معمولا با افزایش سن بدتر می‌شود. در عین حال می‌توان انتظار داشت لرزش از یک بخش بدن شما به قسمت دیگر گسترش یابد. علت ایجاد لرزش اساسی ناشناخته است. بنابراین چاره‌ای برای پیشگیری‌اش وجود ندارد. تنش، کافئین و بعضی داروها این لرزش را وخیم‌تر می‌سازند. لذا دوری گزیدن از آنها امکان دارد به کاهش لرزش یاری کند.

در صورتی که کافئین نشانه‌ها‌یتان را بدتر می‌سازد، سعی کنید از مصرف نوشیدنی‌های حاوی مثل قهوه، چای و نوشابه‌های گازدار را بکاهید. از جمله داروهایی که ممکن است لرزش را تشدید کنند، می‌توان به این موارد اشاره کرد:

ـ داروهای محرک همانند فنیدیت (ریتالین)

ـ لیتیوم

ـ والپورات

ـ داروهای ضدافسردگی

ـ داروهای جایگزینی هورمون تیرویید در اندازه مصرف زیاد

اگر هر کدام از این داروها که لرزشتان را شدت می‌بخشد، مصرف می‌کنید، با پزشکتان درباره آن مشورت نمایید. شمار زیادی از مبتلایان به لرزش اساسی نیاز به درمان ندارند.لکن هر آینه لرزش باعث مشکلات شدید در زندگی و ناتوانی شود، داروهای موسوم به مسدودکننده گیرنده بتا (بتا بلوکر) نظیر پروپرانولول یا آتنولول اثربخش‌تر از دیگر داروها هستند. بتابلوکرها طبق معمول لرزش را تا اندازه‌ای می‌کاهند تا شخص قادر باشد به تلاش‌های طبیعی زندگی‌اش تداوم بخشد. امکان دارد با مصرف دارو در بعضی افراد لرزش کاملا از بین برود اما با قطع دارو لرزش مجددا بازمی‌گردد.

داروهای دیگری هم شاید به تنهایی در ترکیب با یکدیگر به مبتلایان به این عارضه مدد نمایند، از جمله داروهای ضدتشنج نظیر پیریمیدن، داروهای ضداضطراب همانند آلپرازولام یا لورازپام و داروی گاباپنتین که مصرف آن در درمان درد مزمن است. در موارد نادری پزشکان امکان دارد تزریق سم بوتولینوم (بوتاکس) را برای درمان لرزش تجویز کنند و در موارد بسیار نادرتر ممکن است جراحی مغز و گذاشتن ایمپلنتی درون مغز برای تحریک برخی مناطق انجام شود. این درمان‌ها قاعدتا جهت موارد شدید لرزش است که به سایر درمان‌ها پاسخ نمی‌دهد.