از بنبست فقر تا قله خودکفایی
- شناسه خبر: 93523
- تاریخ و زمان ارسال: 18 مهر 1405 ساعت 07:30
- بازدید :

گفتوگو: مریم بهبهانی فر
مقدمه:
«توانمندسازی» در ادبیات اجرایی کمیته امداد امام خمینی(ره) بیش از آنکه یک شعار باشد، نقشه راهی برای خروج عزتمندانه خانوادهها از چرخه حمایتی و رسیدن به استقلال معیشتی است. براساس نگرشهای این نهاد، عبور از بنبست فقر تنها با تکیه بر کمکهای بلاعوض ممکن نیست؛ ازهمینرو کلیدواژه «توانمندسازی» به سنگبنای استراتژی جدید کمیته امداد استان قزوین تبدیل شده است. «ناصر ظاهری، مدیرکل کمیته امداد قزوین» با نگاهی فراتر از حمایتهای معیشتی بر این باور است که رسالت اصلی این نهاد، نه تنها تأمین معیشت، بلکه کاشتن بذر امید و استقلال در دل خانوادههای نیازمند است. او با مرور خاطراتی از مددجویانی که از حداقل امکانات، کسبوکارهای موفق ساختهاند، معتقد است با هدایت صحیح و تقویت خودباوری، یک جرقه کوچک میتواند سرنوشت یک خانواده را دگرگون کرده و آنها را از صف گیرندگان کمک، به حلقه کارآفرینان و تولیدکنندگان ملی پیوند بزند. این رویکرد، نمادی از تبدیل «سیاست صدقهپروری» به «اقتصاد عزتمندانه» است که در گفتوگوی پیشرو، نمونههای عینی و موفق آن بررسی شده است.
روزنامه ولایت در گفتوگو با «مدیرکل کمیته امداد استان» که با حضور ابوذر قربانی مدیرکل روابط عمومی این نهاد در استان قزوین و مهناز اسماعیلی سردبیر روزنامه ولایت در دفتر این رسانه انجام شد به بررسی ابعاد مختلف مسیر توانمندسازی و خودکفایی مددجویان، از کشف استعدادها تا ایجاد کارگاههای تجمیعی و نیروگاههای خورشیدی پرداخت تا مشخص شود در ادبیات جدید این نهاد، یک «مددجوی توانمند» چه ویژگیهایی دارد؛ در ادامه مشروح آن را با هم میخوانیم.
£ آقای ظاهری، با تشکر از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید، به عنوان نخستین سوال، در ادبیات جدید کمیته امداد، مفهوم «توانمندسازی» دقیقاً چه نقطه و هدفی را برای مددجویان ترسیم میکند؟ خروجی نهایی یک مددجوی توانمند شده پس از گذشت دو یا سه سال، چه شاخصهایی باید داشته باشد؟
یکی از اهداف اصلی تشکیل کمیته امداد و تأکید اساسنامه ابلاغی رهبر شهید انقلاب، همین موضوع «توانمندسازی خانوادهها» است. در معنای واقعی، ما به دنبال آن هستیم که خانواده مددجو به مرحلهای از «خوداتکایی» برسد که بتواند روی پای خود بایستد و مشکلات معیشتی خود را مستقلانه حل کند.
£ توانمندسازیهای کمیته امداد در چه محورهایی صورت میگیرد؟
این توانمندسازی چند مسیر مشخص دارد؛ اشتغال و خودکفایی، مسیرهای فرهنگی- اجتماعی، خدمات حقوقی و تأمین مسکن. اما پیش از ایجاد شغل، چند مؤلفه کلیدی داریم؛ اولویت نخست، ایجاد «عزتنفس و خودباوری» در خانوادهها هست در این راستا ما پیش از هر اقدامی، استعدادها، علایق و زمینههای موجود در افراد را بررسی میکنیم درواقع مبنای آموزشهای ما، کشف استعدادها میباشد.
£ آموزشهای شما در چه سطوحی دستهبندی میشوند و برای گروههای سنی مختلف چگونه طراحی شدهاند؟
آموزشهای نهاد کمیته امداد در سه سطح دستهبندی میشود؛ سطح اول آن آموزشهای ابتدایی برای کودکان و نوجوانان است که با تفاهمنامه با فنیوحرفهای و جهاد دانشگاهی انجام میشود و امسال حدود ۴۸۲ نفر از دانشآموزان تحت پوشش کمیته امداد استان در رشتههای مختلف آموزش فنی و حرفهای آموزش دیدهاند و مدرک دریافت کردهاند. سطح دوم آموزشهای تخصصی برای افراد ۱۸ تا ۴۵ سال است که منجر به شغل میشود و برای امسال نیز حدود ۲ هزار و ۳۰۰ نفر برنامهریزی شده است تا این مهارتها را کسب کنند. سطح سوم نیز بحث مهارتهای پایدارسازی برای مددجویانی است که شغلی ایجاد کردهاند، اما نیازمند آموزشهای بهروز هستند تا در کارگاههای کوتاهمدت نزد اساتید مجرب، نواقص کار خود را برطرف کرده و پایداری شغلی آنها تضمین شود.
£ پس از مرحله آموزش، برای ایجاد اشتغال و تحقق عملی توانمندسازی، چه سازوکارهایی در کمیته امداد قزوین دنبال میشود؟
پس از گذراندن این مراحل، چند مسیر برای ایجاد اشتغال شکل میگیرد که یکی از آنها پرداخت تسهیلات قرضالحسنه است. افرادی که تصمیم به ایجاد شغل دارند به بانکهای عامل معرفی میشوند و تا سقف ۲۰۰ میلیون تومان وام قرضالحسنه دریافت میکنند. در این مسیر، نظارتهای امداد به صورت مستمر و در سه مرحله قبل، حین و بعد از اجرا انجام میشود تا شغل به کیفیت و پایداری لازم برسد.
£ روشهای دیگری هم دارید؟
مسیر دیگر، استفاده از «راهبران شغلی» است که با توجه به وجود حدود ۲۰ هزار زن سرپرست خانوار و تحت پوشش کمیته امداد قزوین که به دلیل نگهداری از فرزندان یا اجارهنشینی، امکان خروج از منزل برای کار را ندارند، بسیار راهگشاست. در این مدل، راهبران در کنار این مددجویان قرار میگیرند، آموزش میدهند، مواد اولیه را تأمین و بر تولیدات آنها نظارت میکنند؛ پس از تولید نیز محصول را به فروش رسانده و دستمزد خانواده را پرداخت میکنند. در حال حاضر ۲۷ کارگاه عروسکدوزی، ۲۰ کارگاه کفش، حدود ۴۰ کارگاه خیاطی و 2 کارگاه تجمیعی در سطح استان فعال است که بانوان در آن آموزش دیدهاند و در منازل خود مشغول به کار هستند.
£ برای مددجویانی که مهارت فنی ندارند یا امکان کارگاهداری برای آنها مهیا نیست، چه برنامهای دارید؟
یکی دیگر از مسیرها، «کاریابی» است. ما با واحدهای صنعتی که اعلام نیاز به نیروی انسانی میکنند در ارتباط هستیم. واحد کاریابی امداد، افرادی که در کارگاهها ثبتنام کردهاند را به این شرکتها معرفی میکند. برای تشویق کارفرمایان نیز مشوقهای خوبی داریم؛ یا تا سقف ۲۰۰ میلیون تومان وام قرضالحسنه به کارفرما پرداخت میکنیم و یا تا سه سال حق بیمه تأمین اجتماعی فرد بهکارگیری شده را کمیته امداد پرداخت میکند.
£ در مورد مناطق روستایی و بحث انرژیهای نو که اخیراً مورد توجه قرار گرفته، چه دستاوردهایی داشتهاید؟
در این راستا، طرح پنلهای خورشیدی برای مددجویان روستایی که امکان دامداری یا کشاورزی ندارند، بسیار موفق بوده است. در حال حاضر ۳۶۲ پنل انرژی خورشیدی در استان نصب شده است که براساس گزارش شرکت توزیع نیروی برق، 1.8 مگاوات برق تولید میکنند. مجموع این پنلها، روزانه ۹ مگاوات برق به شبکه سراسری تزریق میکنند که هم کمک به تولید برق کشور است و هم درآمد پایدار و مستمری برای ولینعمتان کمیته امداد ایجاد کرده است.
£ در زمینه آمار ایجاد اشتغال در سال گذشته و برنامههای امسال چه آماری وجود دارد و کمیته امداد چه سهمی در اشتغال استان داشته است؟
در سال گذشته موفق شدیم، حدود 2500 فرصت شغلی برای خانوادههای تحت حمایت ایجاد کنیم که این میزان به معنای نقشآفرینی 13 درصدی کمیته امداد در ایجاد اشتغال استان بوده است. جالبتر آنکه، برخی از مددجویان که در سالهای گذشته تحت آموزش قرار گرفتند، اکنون خود به راهبر شغلی تبدیل شدهاند؛ مانند خانم برزگر و خانم موسوی که کارگاههای فعالی را با اشتغالزایی برای دهها نفر اداره میکنند و در برنامههای تلویزیونی نظیر شبکه دو سیما نیز حضور یافتهاند.
ما جشنهای خودکفایی باشکوهی برگزار کردهایم که در آن 1700 تا 2100 نفر به استقلال اقتصادی رسیدهاند و حدود 20درصد آنها اکنون دیگران را هم شاغل کردهاند. برای سال جاری نیز ایجاد 2200 فرصت شغلی را در دستور کار داریم که با 357 میلیارد تومان اعتبارات ملی، 67 میلیارد تومان اعتبارات استانی اختصاص یافته است یعنی در مجموع بیش از 400 میلیارد تومان تسهیلات محقق خواهد شد.
£ برای حفظ و پایداری این مشاغل و جلوگیری از انحراف آنها چه سازوکاری دارید و در حوزه بازاریابی محصولات مددجویان چه اقداماتی انجام شده است؟
برای پایداری طرحها، نظارتهای دقیقی داریم؛ به عنوان مثال در مشاغل پرریسک مانند: دامداری، از طریق همکاری با شرکت «صنعتآفرین»، راهبری شغلی از مرحله تهیه دام و واکسیناسیون تا تأمین نهادهها و بهداشت انجام میشود. اگر شغلی با چالش مواجه شود، از محل اعتبارات پایدارسازی، مساعدتهای بلاعوض یا معوض ارائه میدهیم و در صورت لزوم، تسهیلات قرضالحسنه مجدد اعطا میکنیم، براساس آخرین راستیآزماییها، 96 درصد از طرحهای کمیته امداد در حوزه اشتغال پایدار و برقرار هستند.
£ برای فروش و بازاریابی تولیدات مددجویان نیز گامهای برداشتهاید؟
در حوزه فروش و بازاریابی نیز دورههای آموزش فروش در سکوهای دیجیتال مانند: دیجیکالا، باسلام و روبیکا برگزار کردهایم، تمامی هزینههای اجاره غرفه در نمایشگاههای استانی و ملی را تقبل میکنیم و از ظرفیت راهبران شغلی برای اتصال به بازارهای داخلی و خارجی بهره میگیریم.
£ شنیدهها حاکی از آن است که در حمایت از مددجویان خود، برنامههای ویژهای برای ناحیه شهری مهرگان دارید؛ لطفا در این باره برایمان توضیح دهید؟
بله، با مساعدت استاندار و مدیرکل راه و شهرسازی، زمینی به مساحت یک هزار و 110 متر در شهر مهرگان که بیشترین تعداد زنان سرپرست خانوار در آن سکونت دارند، واگذار شده است تا بازارچه دائمی شامل: 52 باب مغازه برای فروش محصولات مددجویان ایجاد شود، هدف این است که این بازارچه به عنوان یک پایگاه اقتصادی برای آنها عمل کند.
£ یکی از سیاستهای مهم استان قزوین که مورد تأکید استاندار نیز هست، دیپلماسی اقتصادی است. آیا کمیته امداد نیز به این حوزه ورود کرده است تا تعاونیها یا افراد تحت حمایت این نهاد بتوانند در بازارهای صادراتی حضور یابند؟
بله، دقیقاً. در حال حاضر محصولات مددجویان ما مانند: کفش، تابلو فرش و صنایع دستی به کشورهایی همچون: عراق، ترکیه، روسیه و آذربایجان صادر میشود. همچنین عروسکهای تولیدی مددجویان نیز به کشورهای حاشیه خلیج فارس صادر میگردد. اگرچه آمار دقیق صادرات را باید از خود صاحبان کارگاهها پرسید، اما واقعیت این است که مددجویان تلاشگر کمیته امداد در مسیر صادرات محصولات خود، گامهای مؤثری برداشتهاند.
£ در حوزه گردشگری و بومگردی، که مورد تأکید آقای استاندار هم هست، چه اقداماتی انجام دادهاید؟
ما به چندین طرح در حوزه بومگردی، تسهیلات اشتغال دادهایم؛ بهویژه در منطقه الموت، همچنین منطقه «یلهگنبد» که دارای آبگرم است، یکی از مددجویان بانوی ما اقدام به راهاندازی بومگردی کرده است؛ خوشبختانه از اشتغالی هم که ایجاد شده، بسیار راضی هستند.
£ آیا برنامههای شما با مقوله «دانشبنیان» نیز عجین شده است؟
بله، ما همکاری نزدیکی با پارک علم و فناوری داریم. شناسایی افرادی که محصولات آنها قابلیت دانشبنیان شدن دارد در حال انجام است؛ اکنون منتظر هستیم پس از تأیید نهایی محصولات توسط پارک علم و فناوری، حمایتهای لازم را در این حوزه به انجام برسانیم.
£ توانمندسازی صرفاً اقتصادی نیست؛ در زمینه مهارتهای زندگی، اعتمادبهنفس و مؤلفههای فرهنگی، چه اقداماتی برای مددجویان داشتهاید؟
ما برای این منظور «کلینیک روانشناسی رز، مخفف راه زندگی» را راهاندازی کردهایم. برنامهریزی کردهایم که ۶ هزار نفر در این کلینیک مشاوره دریافت کنند که خروجی آن منجر به ارتقای توانمندی فکری و فرهنگی آنها میشود. در همین راستا، امسال حدود ۸ هزار و ۴۲۲ نفر در دورههای مهارتهای زندگی شرکت کردهاند. همچنین اردوهای آموزشی، تربیتی، تفریحی و زیارتی داریم که تاکنون ۸۲۰ نفر در آن شرکت کردهاند و در خلال این سفرها، کلاسهای آموزشی نیز برگزار میشود. ما به بحث کرامت، عزتنفس و فرزندپروری بسیار اهمیت میدهیم؛ چرا یک مادر سرپرست خانوار اگر در حوزه فرزندپروری آگاه باشد، این موضوع مستقیماً منجر به توانمندی او و فرزندانش شده و مسیر زندگی خانواده را به سمت صحیح هدایت میکند.
£ یکی از حوزههایی که کمتر به آن پرداخته میشود، توانمندسازی حقوقی است. آیا در این بخش هم ورود داشتهاید؟
بله، این حوزه بسیار حیاتی است. بسیاری از مددجویان به دلیل عدم اطلاع از مسائل حقوقی، ارث و حقوق قانونی خود، دچار مشکلاتی هستند. ما با استفاده از میزهای خدمت حقوقی و وکلای معاضدتی که بدون دریافت هزینه به این عزیزان خدمترسانی میکنند، تلاش میکنیم آنها را توانمند کنیم. تنها در سال گذشته، ۱۱ خانواده موفق شدند از طریق همین پیگیریهای حقوقی، به حقالارث خود برسند و این مسأله عملاً آنها را به خانوادههایی توانمند تبدیل کرد.
£ مسکن همواره یکی از دغدغههای اصلی مددجویان بوده است. در طرح نهضت ملی مسکن، کمیته امداد چه نقشی ایفا کرده؟ آیا این طرح باری از دوش مددجویان برداشته یا خود هزینهای اضافه شده است؟
نهضت ملی مسکن یک طرح فراگیر است. رویکرد ما این است که هر مددجویی که در این طرح ثبتنام و اقدام کرده، تحت حمایت ما قرار بگیرد. ما بر مبنای پیشرفت فیزیکی واحدها و مبلغ واریزی خود مددجو، برای خانوادههای دو نفره به بالا، تا سقف ۳۰۰ میلیون تومان کمک بلاعوض و ۲۰۰ میلیون تومان وام قرضالحسنه پرداخت میکنیم. هدف ما این است که در مراحلی ورود کنیم که با واریز این کمکها، کلید خانه به مددجو تحویل داده شود. در شش ماهه نخست امسال، ما به ۱۴ خانواده در همین راستا کمک کردهایم تا صاحبخانه شوند.
£ بهعنوان مدیرکل، بزرگترین موانع و چالشهای موجود در مسیر خودکفایی مددجویان را چه میدانید؟
چالش اصلی در ابتدا میزان آمادگی خود خانواده برای ورود به عرصه اشتغال است. در مراحل بعدی، بحث دریافت تسهیلات قرضالحسنه با مشکلاتی همچون تأمین ضامن و محدودیت زمانی برای اخذ وام مواجه است. همچنین افزایش تورم، یکی از موانع جدی است؛ به طوری که ممکن است برآورد بودجه برای یک شغل ۲۰۰ یا ۲۵۰ میلیون تومان باشد، اما در حین اجرا با تورم مواجه شده و پروژه با چالش مواجه میشود.
£ آیا در بخشهای اداری و بروکراسی با مانع خاصی روبرو هستید یا دستگاهها همکاری لازم را دارند؟
خوشبختانه در بخشهای اداری تعامل خوبی با دستگاههای ذیربط داریم. با بانکها، اداره امور اقتصادی و دارایی، اداره کار و مراکز فنی و حرفهای در بحث آموزش تعامل بسیار سازندهای برقرار است. رویکرد تمامی این دستگاهها حمایت از ایجاد اشتغال و توانمندسازی است و در این بخشها مشکل خاصی نداریم.
£ با توجه به صنعتی بودن استان قزوین، چه پیامی برای خیرین و فعالان بخش خصوصی دارید و چگونه میتوان سرمایههای خرد را به سرمایهگذاری کلان تبدیل کرد؟
درخواست من از خیرین و فعالان اقتصادی این است که در کنار خانوادههای تحت حمایت باشند. گاهی اهدای یک چرخ خیاطی توسط یک خیر، خیرات مستمری را ایجاد میکند که تعداد زیادی از مددجویان با همان یک دستگاه آموزش میبینند. برخی از فعالان، فضاهایی مانند مساجد، شرکتها یا واحدهای محلی بلااستفاده دارند که میتوانند آنها را به کارگاههای محلی تجهیز کنند؛ این امر دقیقاً در راستای تأکیدات ریاستجمهوری برای فعالسازی محلات است. من از صاحبان کسبوکار تقاضا دارم به عنوان «راهبر شغلی» به ما مراجعه کنند تا ما آنها را ساماندهی کنیم و نیروهای توانمند را به آنها متصل کنیم؛ این کار هم موجب رونق کسبوکار آن فعال اقتصادی میشود و هم درآمدی پایدار برای خانوادههای تحت پوشش کمیته امداد ایجاد میکند.
£ در حوزه مشارکتهای مردمی و درآمدهای حاصل از منابع خیرین، چه دستاوردهایی در شش ماهه امسال حاصل شده است؟
به عنوان یک نهاد مردمی، در شش ماهه نخست امسال ۵۱۶ میلیارد تومان درآمد حاصل از منابع مردمی داشتیم که حدود ۱۶۷ درصد برنامه سالانه ما را محقق کرده که ۶۷ درصد فراتر از برنامه سالیانه است. در این میان، ۷۹ میلیارد تومان در حوزه اکرام ایتام توسط حامیان مستقیم، ۱۴ میلیارد تومان در حوزه صدقات و ۵۲ میلیارد تومان در حوزه زکات جذب شده است.
£ در خصوص گذار از روشهای سنتی جمعآوری کمکها به سمت صدقات الکترونیکی توضیح دهید و آیا موردی از اثربخشی این روشها داشتهاید؟
ما برای افزایش سرعت و کاهش هزینهها، با جدیت در حال گذار از صندوقهای صدقه فیزیکی به سمت صدقه الکترونیکی هستیم. برنامه «صدقه من» که در حال حاضر از طریق سکوهای «بازار» و «مایکت» قابل نصب است، برای مشارکت در تمامی امور خیر از جمله اکرام ایتام، اطعام، جشنهای عاطفهها و آزادی زندانیان طراحی شده است. برای نمونه، همین ماه گذشته با استفاده از همین مسیر الکترونیکی، ۳۵۰ میلیون تومان تأمین شد و با کمک ستاد دیه، توانستیم ۷ زندانی را که به دلیل مبالغ نهچندان سنگین مثلاً ۵۰ میلیون تومان کسری در بند بودند، آزاد کنیم. این نشاندهنده قدرت و سرعت جمعآوری کمکهای مردمی از طریق بسترهای دیجیتال است.
£ شما ۳۲ سال سابقه کار در کمیته امداد دارید. در این سالها کدام مددجو یا خاطره خاصی در ذهن شما باقی مانده است؟
من با مددجویان زیادی که برخی موفقیتهایی داشتهاند و برخیها هم با تنگناهای زیادی دستوپنجه نرم میکنند ارتباط داشتهام؛ مصداقی که همیشه در ذهنم هست، خانوادهای در یکی از روستاهای طارم است که بیماری ارثی، پنج عضو خانواده را درگیر کرده بود؛ بیماریای که مادر خانواده را با تومور مغزی، نابینایی چشم و نارسایی کلیه درگیر کرده بود. پدر خانواده به من گفت زمانهایی که فرزندان بیمارش را برای درمان به تهران میبرد در پارک میخوابید. با شنیدن این ماجرا، برای آنها یک واحد مسکونی ۱۰۰ متری خریدیم و پیگیر درمان فرزندان شدیم. متأسفانه مادر خانواده به دلیل شدت بیماری فوت کرد، اما درمان مابقی اعضای خانواده پیگیری و برای رساندن آنها به مسیر زندگی عادی تلاش شد.
£ آیا نمونه موفق توانمندسازی هم داشتهاید؟
تعداد این نمونههای موفق بسیار است؛ برای مثال ما بانویی داریم که پس از چندین بار شکست، با وام کمیته امداد یک چرخ خیاطی خرید و اکنون ۱۵۰ نفر در کارگاه او مشغول به کار هستند و به کشور عمان که استانداردهای سختگیرانهای دارد نیز صادرات دارد. اینها موجب افتخار ماست.
£ خاطره دیگری هم دارید که برای مخاطبان ما بگوئید؟
خاطرهای که همیشه با من است، مربوط به خانوادهای است که ما به آنها «دولاقه» پیاز اهداء کردیم. این بانو که بیپناه و دارای دو فرزند بیمار بود و خودش دانشجوی روانشناسی بود، اذعان میکرد که از آن پیازهای اهدایی، پیازداغ درست کرد و فروخت و پول یک ترم دانشگاه خود را تامین کرد. این بانو اکنون خانه خریده و فرزندان مستعد و مومنی تربیت کرده و توانمند شده است. این نشان میدهد که گاهی یک نقطه اتکای کوچک، یک خانواده را به آیندهای روشن میرساند.
£ نقش رسانه در این زمینه چقدر مؤثر است؟
نقش رسانه بسیار مهم و تاثیرگذار است؛ رسانهها میتوانند با بازنشر این الگوهای موفق و معرفی نیازهای واقعی جامعه هدف پل ارتباطی میان خیرین، صاحبان صنایع و خانوادههای تحت حمایت باشند و این چرخه توانمندسازی را تسریع کنند.
نتیجهگیری
بر اساس آنچه از گفتوگوی مدیرکل کمیته امداد استان قزوین برداشت میشود، نهاد کمیته امداد در حال گذار از مدل سنتی «حمایتهای معیشتی و بلاعوض» به سمت مدل مدرن «توانمندسازی و خوداتکایی» است. در این مسیر، تمرکز از تأمین نیازهای فوری به سمت ایجاد زیرساختهای پایدار معیشتی، از جمله کشف استعدادها و تقویت عزتنفس مددجویان، تغییر یافته است. در واقع، هدف نهایی این استراتژی، تبدیل مددجویان از دریافتکننده کمک به تولیدکنندگان و کارآفرینانی است که با تکیه بر توانمندیهای خود، چرخه فقر را شکسته و به حاشیه اقتصاد ملی بازمیگردند.
این رویکرد نوآورانه نویدبخش روزهایی است که در آن، مددجویان نه تنها با حل مشکلات مالی، بلکه با کسب کرامت انسانی و استقلال معیشتی، از چرخه وابستگی رها شده و به عنوان ستونهای جدید اقتصاد و تولید در جامعه شناخته میشوند.









