آیین نکوداشت «استاد رضا شعبانی» برگزار شد
- شناسه خبر: 66096
- تاریخ و زمان ارسال: 16 شهریور 1404 ساعت 07:30
- بازدید :
استاد شعبانی؛ تاریخنگاری که اخلاق و عشق به وطن را از دانش جدا نمیداند
الهام علیبخشی
همزمان با هفته فرهنگی قزوین و به همت مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان و با مشارکت بنیاد نخبگان، آیین تجلیل از استاد شعبانی چهره ماندگار تاریخ کشور در تالار آینده پژوهی دانشگاه بینالملل امامخمینی(ره) برگزار شد.
نکوداشت بزرگان، یک نوع خودشناسی است
آیتا… مظفری نماینده ولی فقیه و امام جمعه قزوین در آیین نکوداشت استاد شعبانی بر اهمیت مطالعه تاریخ و عبرتگیری از زندگی گذشتگان تاکید کرد.
آیتا… مظفری به بیان فضیلت دانش و دانشمندان پرداخت و گفت: خدای متعال میفرماید: ایمان، همه مومنان را بالا میبرد و رفعت میبخشد، علم و دانش اگر با صلاح و شایستگی در گفتار و رفتار همراه گردد، مایه سعادت انسان میشود.
امام جمعه قزوین به اهمیت علوم انسانی پرداخت و افزود: نشانههای الهی در آفاق و انفس قابل مشاهده است، اما آیات انفسی اهمیت ویژهای دارد به همین دلیل خداوند میفرماید: «آیا درباره خودتان نمیاندیشید؟»
وی با بیان اینکه همت ما باید بیش از پیش صرف مطالعه علوم انسانی به ویژه تاریخ شود، بیان کرد: حضرت علی(ع) در نامه ۳۱ به امام مجتبی(ع) میفرماید: «پسرم من آنچنان تاریخ را مطالعه کردم و حوادث و پدیدههای گذشتگان را مورد بررسی قرار دادم که گویا یکی از آنها شدم.»
آیتا… مظفری اذعان کرد: نکوداشت بزرگان، یک نوع خودشناسی است، جامعهای که بزرگانش را نشناسد در حقیقت، خودش را نخواهد شناخت و جامعهای که خودشناسی نداشته باشد، آینده روشنی نخواهد داشت.
نماینده ولی فقیه در استان گفت: شخصیت جناب دکتر رضا شعبانی عزیز آمیزهای از دانش، هنر و ادب، صلاح و شایستگیهای علمی و عملی است، باید قدردان این استاد گرانقدر و برپاکنندگان این مراسم با شکوه باشیم.
ملتی که تاریخ نخواند محکوم به تکرار آن است
استاندار قزوین نیز در آئین نکوداشت دکتر رضا شعبانی بر اهمیت پاسداشت فرهیختگان و پیشگامان علمی، فرهنگی تاکید کرد.
محمد نوذری در آئین نکوداشت دکتر رضا شعبانی با اشاره به هفته فرهنگی قزوین، گفت: در روزهای اخیر دو رویداد بزرگ فرهنگی برگزار شد؛ رونمایی از کتاب «پاسیاد پسر خاک» روایت زندگی و مجاهدتهای مرحوم ابوترابی «تقدیر از تلاشهای یکی از مفاخر بزرگ ملی دکتر رضا شعبانی» است.
وی افزود: فرهنگ ایران، ما را به همبستگی میرساند. مردم ایران در جنگ ۱۲ روزه در مقابله با دشمنان این سرزمین با حفظ انسجام ملی ایستادگی کرد. تاریخ باستان و دوران پس از اسلام پر از اتفاقات ارزشمند و پرافتخار که باید خوانده و منتقل شود، زیرا ملتی که تاریخ را نخواند، محکوم به تکرار آن خواهد بود.
استاندار قزوین تصریح کرد: قزوین شهری است که نقش ویژه در تمدن ایران دارد، بسیاری از شخصیتهای برجسته و صاحب نام از این دیار برخاستهاند و امروز به داشتن چنین شخصیتهای بزرگی چون دکتر شعبانی افتخار میکنیم.
نوذری بیان کرد: نسلی از دانشجویان توسط دکتر شعبانی تربیت شدهاند که هویت و تاریخ این سرزمین را دنبال میکنند و امیدواریم خداوند سایه ایشان را بر این سرزمین نگاه دارد.
در این مراسم استاندار قزوین با اهدای لوح سپاس از مقام علمی و فرهنگی دکتر رضا شعبانی قدردانی کرد.
استاد شعبانی عاشق ایران است
غلامرضا امیرخانی رئیس سازمان مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران در ادامه آیین نکوداشت استاد شعبانی گفت: این استاد برجسته تاریخ با توجه مدارج بالای علمی صرفا به دانشگاه اکتفا نکرد بلکه با حضور در رسانهها، تاریخ این سرزمین را به میان مردم آورد و تلاش بسیار در آگاهیبخشی عمومی داشت.
وی افزود: تخصص دکتر شعبانی در همه حوزههای تاریخ ایران به ویژه دوره افشاری است و در آثار خود تلاش کرده با نگاه علمی و واقعگرایی، جانب انصاف و عدالت را رعایت و در تحلیل و روایت رویدادهای تاریخی از یکسو نگری پرهیز کند.
امیرخانی به نقش تاریخ در حفظ هویت ملی پرداخت و گفت: مطالعه آثار تاریخی گویای روحیه صلحطلبی ایرانیان است. مردم این سرزمین در هیچ جنگی پیشتاز نبودهاند و این موضوع بیانگر صلحجویی و جوهره ناب فرهنگ ایرانی است.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران گفت: آثار دکتر شعبانی گواهی بر عشق این استاد برجسته به مام میهن و جوهره ناب فرهنگ و تمدن ایرانی است به گونهای که فرهنگ را قوامبخش، نگهدارنده خاک سرزمینی و هویت ملی ایران میداند.
امیرخانی گفت: از نگاه دکتر شعبانی جوهره فرهنگ ایران از دو بال ایرانیت و اسلامیت با تاکید بر فرهنگ مترقی شیعه تشکیل شده است و با تکیه بر این فرهنگ همواره ایرانیان مردمانی اهل مدارا و صلحطلب بودهاند.
در پایان رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی با اهدای تصویر خوشنویسی سوره حمد به قلم زینالعابدین قزوینی و تابلوی نگارگری اثر استاد هاله رحمانی از مقام علمی دکتر شعبانی تجلیل کرد.
نکوداشت استاد شعبانی، تجلیل از یک فرد نیست، پاسداشت یک فرهنگ است
در آیین نکوداشت استاد شعبانی، چهره برجسته تاریخنگاری کشور دکتر علیاکبر صالحی، رئیس سابق سازمان انرژی اتمی ایران، با تاکید بر جایگاه علمی و اخلاقی این استاد گفت: دکتر اشراقی و دبیر سیاقی در کنار دکتر شعبانی نقشی ارزشمند در برپایی سمینار رشد و توسعه قزوین داشتند که همین تلاشها زمینهساز استان شدن قزوین شد.
صالحی بر اهمیت مقام علمی استاد شعبانی اشاره کرد و افزود: این محفل به پاسداشت پژوهشگری برپا شده که عمر پربرکت خود را وقف تعمیق فرهنگ و تاریخ این سرزمین کرد. تاریخ گذشته چراغ راه آینده است و تکریم مورخان و تاریخنگاران، رسالتی ملی به شمار میرود.
وی با بیان اینکه تخصص استاد شعبانی در تاریخنگاری دریچهای ژرف به حقایق گشود، اظهار داشت: «آثار ماندگار ایشان چراغ راه پژوهشگران امروز است. با این حال، میراث ارزشمندتر استاد در پرورش دانشجویانی است که امروز خود به عنوان نویسنده و پژوهشگر در عرصه تاریخ حضور دارند.
رئیس سابق سازمان انرژی اتمی ایران با اشاره به جایگاه اخلاقی استاد شعبانی تشریح کرد: تواضع، اخلاق و فروتنی ایشان مثالزدنی بود. هیچگاه پشت القاب پنهان نشد و همواره آماده راهنمایی دانشجویان بود. تجلیل از او تنها بزرگداشت یک فرد نیست، بلکه پاسداشت یک فرهنگ و سبک زندگی است؛ سبکی که علم را از اخلاق جدا نمیداند.
صالحی در پایان خاطرنشان کرد: برگزاری چنین آیینهایی در قزوین فرهنگی ارزشمند است و میتواند سرآغاز پاسداشت میراث دانایی، آگاهی و اخلاق باشد.
تربیت نسلی از تاریخپژوهان
استاد رضا شعبانی در ۵ خرداد ۱۳۱۷ خورشیدی در روستای صمغآباد از توابع طالقان به دنیا آمد. خانوادهاش اهل فرهنگ و دیانت بودند و همین زمینه از کودکی او را با کتاب و دانش آشنا کرد. دوران تحصیل را با علاقهای ویژه به تاریخ و ادبیات گذراند و بهتدریج شوق پژوهش در او شکل گرفت. طالقان با طبیعت کوهستانی و سنتهای فرهنگیاش، نخستین بستری بود که ذهن جوان شعبانی را به پرسشهای تاریخی درباره هویت و ریشههای ایران سوق داد.
شعبانی پس از پایان دبیرستان، تحصیلات خود را در رشته تاریخ ادامه داد. علاقه و پشتکارش باعث شد در دورههای عالی دانشگاه تهران، بهویژه در حوزه تاریخ ایران پس از اسلام، به یکی از دانشجویان ممتاز تبدیل شود. او سپس به فعالیتهای آموزشی روی آورد و به تدریج جایگاه خود را بهعنوان استاد دانشگاه تثبیت کرد. تدریس در دانشگاه برای شعبانی صرفا انتقال دانش نبود؛ او میکوشید دانشجویان را به «اندیشیدن تاریخی» عادت دهد و آنان را از نگاه صرفا توصیفی فراتر ببرد.
استاد رضا شعبانی طی چند دهه فعالیت علمی، آثار متعددی در حوزه تاریخ ایران نگاشت که برخی از آنها امروز به منابع مرجع بدل شدهاند. از مهمترین آثار او میتوان به این موارد اشاره کرد:
ـ «تاریخ ایران پس از اسلام» (در دو جلد) کتابی که با نثر روان و تحلیلی، مسیر تحولات ایران پس از ورود اسلام تا دورههای متأخر را بررسی میکند.
ـ «ایران در گذر روزگاران» اثری جامع که با نگاهی کلی به تاریخ ایران از باستان تا معاصر میپردازد و هم برای دانشجویان و هم برای مخاطبان عمومی سودمند است.
ـ «بررسی تاریخ ایران» کتابی که بیش از گزارش وقایع، به تحلیل اندیشهها و جریانهای اجتماعی و فرهنگی میپردازد.
ـ مجموعهای از مقالات در نشریات علمی و تخصصی که بخش قابل توجهی از آنها به تاریخ محلی ایران، بهویژه قزوین و طالقان، اختصاص دارد.
ویژگی آثار شعبانی در این است که تاریخ را تنها به شکل رویدادنگاری عرضه نمیکند، بلکه در کنار روایت، به چرایی وقایع نیز میپردازد. این نگاه تحلیلی سبب شد نوشتههای او علاوه بر محافل علمی، برای مخاطبان عمومی نیز جذاب باشد.
آنچه بیش از هر چیز در ذهن شاگردان و همکاران او باقی مانده، منش اخلاقی و انسانی اوست. استاد شعبانی با وجود جایگاه علمی بلند، همواره متواضع و فروتن بود. هیچگاه خود را پشت عناوین و القاب پنهان نکرد و دانشجویانش را نهتنها به چشم شاگرد، بلکه بهمثابه فرزندان علمی خود میدید. درِ اتاقش همیشه به روی دانشجویان باز بود و با صبر و حوصله به پرسشهای آنان پاسخ میداد.
وی بر این باور بود که تاریخنگاری مسئولیتی اخلاقی است. به اعتقاد او، مورخ باید حقیقتجو باشد و از تعصبهای سیاسی و جناحی فاصله بگیرد. همین رویکرد، آثار او را به نمونهای از صداقت علمی تبدیل کرد و باعث شد نامش در میان اهل دانش بهعنوان الگویی از پژوهش بیطرفانه و دقیق شناخته شود.
یکی از میراثهای ارزشمند استاد شعبانی، تربیت نسلی از تاریخپژوهان است. بسیاری از دانشجویان او بعدها به چهرههای علمی و دانشگاهی تبدیل شدند و هرکدام در حوزههای مختلف تاریخ قلم زدند. این امر نشان میدهد که تاثیر او فراتر از نوشتههای شخصیاش است و در اندیشه و آثار شاگردانش نیز تداوم یافته است.
