حفاظت از اسناد تاریخی وظیفه ملی است

روزنامه ولایت یکی از منابع اصلی مرکز اسناد قزوین است

گزارش خبری: محمدرضا مقدم ـ آئین پاسداشت اهداگران سند و مدارک تاریخی (گرامیداشت روز اسناد ملی و میراث مکتوب) عصر بیستم اردیبهشت سال جاری در سالن اجتماعات استانداری قزوین برگزار شد و از سید عبدالعظیم موسوی مدیر مسئول روزنامه ولایت به دلیل اهدای آرشیو این روزنامه به مرکز اسناد و کتابخانه ملی قزوین تقدیر به عمل آمد.

محمد نوذری، استاندار قزوین در این نشست گفت: قزوین دارای یک جایگاه استراتژیک در تاریخ ایران است و ما شاهد رنگین‌کمان اقوام و نقطه تلاقی تاریخ، مذهب و طبیعت در قزوین هستیم.

وی ضمن تأکید بر ضرورت حفاظت از میراث مکتوب، اعلام کرد: دولت برای تبدیل شدن قزوین به یک مقصد گردشگری جهانی و ایجاد اشتغال از طریق این ظرفیت‌ها، با تمام توان اقدام خواهد کرد.

نوذری با اشاره به اهمیت مطالعه تاریخ در جامعه، اظهار داشت که قزوین یکی از غنی‌ترین صفحات تاریخ ایران است که از دوران پیش از اسلام (اشکانیان، ساسانیان و هخامنشیان) تا عصر شکوه سلجوقیان و دوران ایلخانان همواره نقش تعیین‌کننده‌ای در تحولات کشور و جهان ایفا کرده است.

استاندار قزوین در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع میراث مکتوب پرداخت و آن را فراتر از کاغذهای قدیمی توصیف کرد و گفت: میراث مکتوب، حافظه تاریخی ملت است. همان‌گونه که انسان بدون حافظه فاقد هویت است، ملتی که از مکتوبات خود فاصله بگیرد، هویت خود را از دست خواهد داد.

نوذری با قدردانی از نقش خیرین و فعالان فرهنگی در اهدای اسناد به کتابخانه ملی، تأکید کرد: این اقدام تنها یک وظیفه دولتی نیست، بلکه یک وظیفه ملی است. من به عنوان نماینده دولت، حفاظت از این آثار را به عنوان بخشی از هویت ایران بزرگ، وظیفه اصلی خود می‌دانم.

وی همچنین با اشاره به مناسبت‌هایی همچون روز اسناد ملی، بزرگداشت شیخ کلینی و آیین پنجاه‌بدر، بر پیوستگی میان مذهب، ملیت و احترام به طبیعت در فرهنگ قزوین تأکید کرد و افزود: سنت‌های بومی ما نشان ‌دهنده ماندگاری فرهنگ ایران از دوران پیش از اسلام تا امروز است و ما در برهه فعلی، بیش از هر زمان به این پیوستگی تاریخی نیاز داریم.

استاندار قزوین در ادامه به پتانسیل‌های استان قزوین اشاره و بیان کرد: قزوین برخلاف بسیاری از استان‌ها که تنها در یک حوزه (طبیعت یا مذهب) تمرکز دارند، دارای ترکیبی از آثار تاریخی، شخصیت‌های برجسته مذهبی و طبیعت بی‌نظیر است. همچنین برخورداری از هزاران هکتار باغستان، ظرفیتی است که باید با تمام توان برای معرفی به گردشگران از آن استفاده کرد.

وی تصریح کرد که گردشگری می‌تواند بزرگترین عامل ایجاد فضای کسب‌وکار و اشتغال در استان باشد و باید با ترکیب ظرفیت‌های تاریخی و هنری (مانند خطاطی)، قزوین را به یک برند ملی و بین‌المللی تبدیل کرد.

در بخش پایانی، محمد نوذری با اعلام رویکرد جدید مدیریت استان، تأکید کرد که از این پس تمامی پروژه‌ها، حتی پروژه‌های عمرانی، باید دارای پیوست‌های اجتماعی و فرهنگی باشند.

او در پایان با قدردانی از تلاش‌های فعالان فرهنگی در حفظ آثار تاریخی، اعلام کرد که مدیریت استان همواره در کنار آن‌هاست تا نام قزوین در سطح جهان بیش از پیش درخشان شود.

روزنامه ولایت یکی از منابع اصلی مرکز اسناد قزوین است

زهره ترکمن، مدیرکل مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان قزوین در ادامه این برنامه و در گزارشی از عملکرد این مرکز در دهه اخیر، از دستاوردهای شاخص در مدیریت اسناد دولتی، حفظ میراث نسخ خطی، دیجیتال‌سازی منابع و اجرای پروژه‌های تاریخ شفاهی خبر داد.

وی با تاکید بر اهمیت سرمایه اجتماعی در استان قزوین، بر نقش محوری این مرکز در حفظ هویت فرهنگی منطقه تاکید کرد.

مدیرکل مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان قزوین با اشاره به اقدامات اسنادی انجام شده توسط این دستگاه دولتی، اعلام کرد که در حال حاضر حدود ۸۰۰۰ پرونده دولتی در مرحله پیش‌ آرشیو قرار دارند که نیاز به تنظیم و فهرست‌نویسی دارند. و در راستای بهینه‌سازی فضای اداری که توسط این اسناد اشغال شده بود، تاکنون نزدیک به ۵۰۰۰ متر مربع از فضاهای بایگانی آزادسازی شده است.

وی همچنین به اسناد اهدایی اشاره کرد و گفت: علاوه بر پرونده‌های دولتی، مجموعه‌ای شامل ۴۶۴ پرونده از اهدایی‌های ارزشمند خاندان‌های محلی در اختیار داریم که پژوهشگران از آن‌ها بهره‌مند می‌شوند.

ترکمن در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت حفظ نسخه‌های خطی پرداخت و از خرید موفقیت‌آمیز نسخه‌های خطی ارزشمند در سال گذشته خبر داد.

وی تصریح کرد: با تلاش‌های صورت گرفته، نسخه‌ خطی بسیار مهمی توسط آقای علیخانی خریداری شده که در حال نگهداری در تالار کتابخانه ملی استان قزوین است. از جمله این آثار، نسخه‌ای مربوط به دوران شاه طهماسب است که منبع اصلی بسیاری از نگارش‌های بعدی محسوب می‌شود.

وی افزود: دیجیتال‌سازی، به یکی از اولویت‌های اصلی این مرکز تبدیل شده است و نشریه «ولایت» اکنون به عنوان یکی از منابع اصلی و دیجیتال در مطالعات تاریخی و اسنادی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مدیرکل مرکز اسناد قزوین با اشاره به وضعیت کتابخانه‌های عمومی، و با ابراز تأسف از وضعیت برخی کتابخانه‌های غیرفعال، به‌ویژه در بخش آموزش و پرورش، بیان کرد: بسیاری از این کتابخانه‌ها دارای ارزش بسیار بالایی هستند. ما در حال بررسی هستیم تا کتاب‌های قابل مبادله را در اختیار کتابخانه‌های فعال قرار دهیم و مابقی را جهت حفظ و نگهداری به مرکز تهران منتقل کنیم.

ترکمن به تاریخچه کتابخانه‌سازی در قزوین اشاره کرد و یادآور شد که نخستین کتابخانه عمومی قزوین در سال ۱۳۴۵ بنیان‌گذاری شده است.

ترکمن در ادامه اعلام کرد: ما با همکاری با ۲۸ تن از بزرگان و شخصیت‌های برجسته استان، حدود ۱۵۰ ساعت مصاحبه ضبط کرده‌ایم که بخشی از حافظه تاریخی شهر است.

وی در پایان صحبت‌هایش با تجلیل از شخصیت‌های برجسته و مدیران حاضر در نشست، از آن‌ها به عنوان بزرگترین سرمایه اجتماعی قزوین  یاد کرد و اظهار داشت: افتخار می‌کنم که در کنار این عزیزان خدمت می‌کنم. امیدوارم بتوانیم در شرایط کنونی از این سرمایه اجتماعی برای حل مشکلات و پیشرفت استان استفاده کنیم.

قزوین، ادامه راه حماسی فردوسی

در بخش دیگر این برنامه حمید عابدی‌ها، استاد دانشگاه و عضو هیئت علمی دانشگاه بین‌الملل قزوین با نگاهی عمیق به مولفه‌های هویت، قزوین را نه تنها یک «ایران کوچک»، بلکه یکی از اصلی‌ترین پایگاه‌های حفظ اصالت زبان فارسی و تبلور مکتب تشیع در تاریخ ایران دانست.

وی بر اهمیت پیوند میان «زبان، ملیت و مذهب» به عنوان سه رکن اصلی هویت ایرانی تأکید کرد و گفت: قزوین در تمامی این سه مولفه، نقشی فراتر از یک استان معمولی ایفا کرده است.

عابدی‌ها با اشاره به نقش تاریخی شخصیت‌های برجسته ایرانی در حفظ انسجام ملی، از خواجه نظام‌الملک طوسی یاد کرد و افزود: در دوران حملات مغول، وقتی بسیاری از مراکز فرهنگی و مذهبی در خطر نابودی بودند، شخصیت‌هایی همچون طوسی با نگاه ملی و مذهبی خود، مانع از مخدوش شدن هویت و ملیت ما شدند؛ همان‌گونه که امروز ما به یاد گوهرشاد و میراث بزرگ آن‌ها هستیم.

وی در تحلیل نقش ادبی قزوین، ارتباط میان حکیم ابوالقاسم فردوسی و حمدا… مستوفی را بسیار حائز اهمیت دانست و تصریح کرد: اگر فردوسی در دوران حمله عرب‌ها، با سرودن شاهنامه زبان فارسی را از نابودی نجات داد، حمدا… مستوفی نیز در قرن هفتم و هشتم میلادی، در همین خاک قزوین، با نگارش کتاب «ظفرنامه»، به بقای زبان فارسی و تثبیت هویت اسلامی ادامه داد. مستوفی با نگاهی که هم به تاریخ ایران و هم به اسلام داشت، پیوند میان این دو را در آثار خود مستحکم کرد.

عابدی‌ها با مرور دوران پایتخت بودن قزوین در سلسله صفوی، به بازسازی ساختار مذهبی استان قزوین پرداخت و تشریح کرد: در قرن دهم و یازدهم، زمانی که قزوین دارالحکومه بود، با فراخوان دانشمندان بزرگ از جبل‌عامل لبنان و حضور شیخ بهایی، این شهر به کانون تبلور معارف اسلامی شیعی تبدیل شد. حضور شخصیت‌ها و عالمان بزرگ، باعث شد مکتب تشیع در قزوین به غلظت و رواج بی‌نظیری دست یابد که ریشه در حضور پویای دانشمندان و مرکزیت سیاسی آن دوران داشت.

وی در ادامه با اشاره به ویژگی‌های زبانی قزوین اظهار داشت: قزوین یکی از اصلی‌ترین و سالم‌ترین پایگاه‌های حفظ زبان فارسی جدید (دوره سوم) است. از منظر زبان‌شناسی، لهجه فارسی قزوینی محصول ترکیب هوشمندانه‌ای از بقایای فارسی میانه (پهلوی) و زبان فارسی دری است که باعث شده این گویش، ویژگی‌های اصیل و دست‌نخورده‌ای را در خود حفظ کند.

این استاد دانشگاه در پایان سخنانش خاطرنشان کرد که این ویژگی‌های زبانی و تاریخی، قزوین را به گنجینه‌ای برای پژوهشگران علوم اجتماعی و زبان‌شناسان تبدیل کرده است که باید از این ظرفیت در جهت معرفی هویت ملی بهره برد.

در پایان این نشست از قرآن نفیس متعلق به دوره قاجار که توسط خانواده خیابانی به مرکز اسناد قزوین اهدا شده است رونمایی شد و همچنین اهدا کنندگان اسناد تاریخی به این مرکز نیز مورد تقدیر قرار گرفتند.