بارندگی‌های شدید و مدیریت صحیح دفع آب‌های سطحی

علیرضا صفاری ـ دانشجوی دکتری کشاورزی، کارشناس سازمان عمران شهرداری قزوین

یکی از مشکلات عمده در جوامع و مراکز صنعتی و شهری، رواناب ناشی از بارندگی در این مناطق و به تبع آن ایجاد آب‌گرفتگی این‌گونه مراکز و وقوع سیلاب می‌باشد‌. آب‌گرفتگی معابر و مراکز مختلف مناطق شهر در فصول پر بارش، از مشکلاتی است که هر سال، سهم عمده‌ای از هزینه‌های مادی، اقتصادی و انسانی را به خود اختصاص می‌دهد‌. در جریان این آب‌گرفتگی‌ها به دلیل بارندگی‌های شدید، کاهش نفوذپذیری به دلیل توسعه مناطق شهری و همچنین وجود سیستم‌های جمع‌آوری رواناب با عمر بالا، سبب می‌شود کنترل جریان هرزآب‌ها و اصلاح شبکه‌های زهکشی جمع‌کننده با موانع مختلفی روبه‌رو شود.

شهرسازی و توسعه شهرها و تبدیل مناطق بایر به اراضی شهری (احداث ساختمان‌ها، خیابان‌ها و تاسیسات دیگر)، امکان و فرصت نفوذ آب باران به درون زمین را به شدت کاهش می‌دهد. به بیان بهتر، به دلیل نفوذ‌ناپذیری بیشتر نواحی درون‌شهری نسبت به اراضی برون‌شهری، رواناب در شهرها با حجم و سرعت بیشتر به سوی جوی‌ها و آبراهه‌ها سرازیر شده و این شرایط به نوبه خود احتمال آب گرفتگی معابر و اماکن عمومی و خصوصی را افزایش می‌دهد. همچنین جاری شدن آب باران در سطح اراضی شهری علاوه بر مشکلات تردد و ترافیک، آلودگی رواناب‌های سطحی و زیرزمینی پذیرنده رواناب‌های شهری را تشدید می‌کند.

برای مهار پیامدهای منفی شهرسازی و توسعه شهرها بر محیط زیست می‌باید اقدامات سازمان یافته‌ای در جهت احیای چرخه طبیعی آب شهر صورت پذیرد. با توجه به وظیفه شهرداری در رابطه با دفع این‌گونه آب‌ها، شهرداری این وظیفه را در قالب حفر چاه‌ها و کانال‌هایی در سطح معابر انجام می‌دهد‌. مدیریت رواناب در مناطق شهری شامل کنترل جریان هرزاب‌ها و اصلاح شبکه‌های زهکشی جمع‌کننده رواناب می‌باشد. استفاده از رویکردها و تکنیک‌های نوین در این زمینه، در صورت استفاده بجا و مناسب از آنها می‌تواند علاوه بر کاهش هزینه‌های اجرا، بهره‌برداری و نگهداری، شهر را در مسیر رسیدن به توسعه پایدار یاری رساند.