پایداری ادبی به سبک قزوینی

محتوای ادبیات پایداری

سعید عاشقی شاعر قزوینی در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه در ادبیات مقدس بیشتر به جنبه‌های محتوایی پرداخته شده، گفت: به این ترتیب، موضوعات و مفاهیمی مانند ایثار، شجاعت و ولایت در شعر پایداری بدون نگاه به فن و کیفیت برجسته شده، در حالی که در ادبیات دفاع مقدس، جنبه‌های فرمی باید در اولویت قرار بگیرند.

او پایان جنگ را مساوی با پایان ادبیات پایداری ندانست و افزود: موضوعات دیگری در زندگی هستند که از مؤلفه‌های مقاومت و پایداری برخوردارند، مثلاً اثرات پس از جنگ، آسیب‌های اجتماعی که به واسطه جنگ به وجود آمده و خانواده‌هایی که از این منظر آسیب دیدند، همگی قابلیت پرداخت شعری و داستانی دارند.

وی موضوع اعتراض به ناهنجاری‌ها و نقد وضع اجتماعی را از جمله مضامین قابل طرح در حیطه شعر و ادب پایداری دانست و ادامه داد: تعبیری از امام خمینی (ره) وجود دارد که می‌گوید تا زمانی که ظالم هست، مظلوم هم وجود دارد و تا زمانی که حق و باطل حضور دارند، ستیز بین این دو منجر به شکل‌گیری اشکال مختلف مقاومت و پایداری می‌شود.

سه نوع ادبیات مقاومت داریم

این شاعر قزوینی با درست خواندن کاربرد واژه دفاع به جای جنگ، بیان کرد: ادبیات پایداری در برخورد با موضوعات مختلف اجتماعی و سیاسی به ترتیب سه نوع شعر و ادب انقلاب اسلامی، ادبیات ایثار و مقاومت و ادبیات مبارزه با ناهنجاری‌های اجتماعی را شکل می‌دهد و این سه قابلیت در این نوع از ادبیات وجود دارد.

رویکردهای عمده در شعر و ادب پایداری

عاشقی با بیان این پیشنهاد که باید داوری بخش مربوط به شعر سپید، باید از شعر کلاسیک تفکیک شود، عنوان کرد: بنا به گفته «محمدکاظم کاظمی» از شاعران برجسته معاصر، در زمینه دفاع مقدس با توجه به رویکردها شکل گرفته با سه سطح ادبیات درون‌گرا، جامعه‌گرا و همایش‌گرا رو‌به‌رو هستیم.

وی درباره این سه رهیافت از ادبیات دفاع مقدس توضیح داد: گرایش شعرا و نویسندگان به برخی قالب‌های رایج، شکلی از ادبیات همایش‌گرای دفاع مقدس و پرداختن به تاثیرات جنگ و موضوعاتی نظیر زندگی، خانواده و همسر شهید ادبیات جامعه‌گرا را شکل می‌دهد، در حالی ادبیات درون‌گرا، بیان نگاه شخصی یک شاعر یا نویسنده نسبت به رویدادهای حوزه ایثار و مقاومت است.

نسل اول شاعران پایداری و دفاع مقدس در ایران

این کارشناس ادبیات فارسی با تاکید بر لزوم توجه ادبیات پایداری به آسیب‌شناسی مشکلات جامعه امروز، گفت: شعر دفاع مقدس بیشتر در قالب‌های کلاسیک (کهن) سروده شده و در حلقه اول بهترین شاعران کهن سرای دفاع مقدس نام شعرایی چون «قیصر امین پور»، «سلمان هراتی»، «سید حسن حسینی»، «علیرضا قزوه»، «عبدالجبار کاکایی» و «حسین اسرافیلی» به چشم می‌خورند.

کلاسیک‌سرایی؛ وجه غالب شعر دفاع مقدس

عاشقی با بیان این نکته که حالت غالب شعر امروز ایران، همچنان کلاسیک (کهنه) است، تصریح کرد: هنوز در جشنواره‌های شعری که در جای جای این مملکت برگزار می‌شوند، به طور مثال در چیدمان داوران یک جشنواره ادبی، از هر 3 داور 2 نفر کهن‌سرا و نفر سوم داوری است که اگر چه شعر نو می‌گوید، ولی دستی هم در سرودن شعر به شیوه کهن دارد.

وی با ذکر اینکه بیشتر برگزیدگان جشنواره‌های سراسری شعر، کهن سرا هستند، ادامه داد: معمولاً بیشتر شعرای جوان ترجیح می‌دهند در زمینه قالب‌های مثنوی، غزل و چهارپاره در جشنواره‌های شعر کشور شرکت کنند و متاسفانه به رغم متفاوت بودن ساختار شعر نو از کهنه، همه آثار شاعران در کنار هم مقایسه شده و مورد قضاوت قرار می‌گیرند.

فعالان معاصر شعر پایداری قزوین

این کارشناس مدیریت فرهنگی، از «اسماعیل سکاک»، «سید محمدحسین ابوترابی»، «سید جلال موسوی»، «محمدعلی حضرتی‌ها»، «مهدی مردانی» و «رزیتا نعمتی» به عنوان شاعران ارزشی و فعال قزوین در حوزه شعر پایداری نام برد و اضافه کرد: به جز افراد کمی مانند بنده که در قالب سپید درباره دفاع مقدس شعر سروده‌ام، وجه بارز شعر دفاع مقدس استان هم صورت کلاسیک دارد.

عاشقی با اشاره به برگزاری بیش از 20 دوره کنگره سراسری شعر دفاع مقدس، ادامه داد: در اواخر دهه هفتاد خورشیدی و حول و حوش سال‌های 1377 و 1378 یکی از این کنگره‌ها در قزوین برپا شد و برخی از شعرای قزوین در شب شعری که توسط انجمن ادبی عبید در قالب جشنواره مذکور برگزار شد، راجع به موضوع دفاع مقدس، اشعار خوبی خواندند.

وی فعالیت‌های حوزه ادب پایداری در قزوین را مانند گذشته پررنگ ندانست و بیان کرد: پیشترها توسط معاونت فرهنگی دفتر بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس و بسیج هنرمندان استان، جشنواره‌های مختلفی در خصوص شعر و ادب مقاومت برگزار می‌شد.

عاشقی با اشاره به حضور پررنگی که شاعران استان در جشنواره‌های کشوری شعر دفاع مقدس داشتند، گفت: چند سال پیش که کنگره سراسری شعر با موضوع پایداری و بیداری در انقلاب اسلامی در زاهدان برگزار می‌شد، قزوین با بیشترین تعداد شاعرانش شرکت کرد و بنده به همراه «فاطمه حقیقت» (ترانه‌سرا) حائز رتبه‌های نخست شدیم.

یک کتاب شعر متفاوت جنگ

وی با بیان اینکه مجموعه اشعارش در حوزه ادبیات مقاومت توسط مؤسسه انتشاراتی حوزه هنری (سوره مهر) چند سال قبل به چاپ رسید، افزود: کتاب «سرزمینی که امین ندارد» با رویکردهای فراملی در زمینه شعر پایداری تالیف شده و اشعار آن به مضامین ستیز بین حق و باطل، ایثار و مقاومت در ابعاد جهانی‌تری می‌پردازند.

آسیب‌های داستان‌نویسی دفاع مقدس در استان

از سوی دیگر، یک نویسنده قزوینی حوزه دفاع مقدس در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با اشاره به آسیب‌های ادبیات پایداری در استان، عنوان کرد: متاسفانه در این حیطه با داستان‌هایی مواجه‌ایم که از نظر سوژه و خط روایتی بسیار به هم شبیه هستند و رزمندگان هم‌استانی را انسان‌های آرمانی، با خصایلی دور از دسترس و آسمانی معرفی می‌کنند.

روح‌ا… شریفی با بیان اینکه دفاع مقدس بوده و نه همه رزمندگان آن، تصریح کرد: از آنجایی که شاخه ادبیات شفاهی و خاطره‌نویسی دفاع مقدس در استان محدود به چند نویسنده خاص شده، داستان‌های این حوزه شبیه به هم روایت می‌شوند، به طوری که انگار همه یک خاطره مشترک از آن دوران دارند.

وی با اشاره به ضرورت به کارگیری نگاه‌های تازه برای خلق داستان‌های متفاوت در حوزه ادب پایداری، ادامه داد: باید به این نکته توجه داشت که شرط حضور در جبهه‌های جنگ و روایت تاریخ شفاهی برای ایجاد یک داستان پرمایه کافی نیست، چرا که نویسنده خاطرات جنگ، باید درک لازم را از اصول داستان‌نویسی و بیان روایی داشته باشد.

لزوم ورود جدی‌تری شعرا و نویسندگان به موضوعات جنگ رمضان

در نهایت به نظر می‌رسد ورود جدی‌تری ادیبان و شاعران قزوینی به حوزه جنگ رمضان بسیار اهمیت دارد و نباید این حوزه را از ادبیات فاخر دور نگه داشت و نمی‌توان به امید تولید ادبی سایر استان‌ها نشست. هر چند شاعرانی مانند محمدحسین ابوترابی از بدو آغاز جنگ رمضان و شهادت رهبر معظم انقلاب به این حوزه ورود کرده و آثار قابل اعتنایی نیز خلق کرده‌اند که البته این نهضت باید با حمایت دستگاه‌های فرهنگی به ویژه ارشاد و حوزه هنری استمرار و تداوم بیشتری داشته باشد.