هم‌آوایی دف و تنبک در کنسرت ارکستر کوبه‌ای اورامان

محمدرضا مقدم

مقدمه:

کنسرت گروه کوبه‌ای «اورامان» روز پنج‌شنبه و جمعه، 24 و 25 مهرماه، رأس ساعت 20 در سالن کتابخانه امام خمینی قزوین برگزار می‌شود. این اجرا فرصتی است برای تجربه ریتم‌ها و نواهای متنوع دف و تنبک در یک ارکستر بزرگ. به مناسبت این رویداد هنری، گفت‌وگویی با احسان آدینه، سرپرست گروه دف نوازان، و رامین میرزایی، سرپرست گروه تنبک نوازان، انجام دادیم تا از ایده تأسیس گروه، روند تمرینات و تأثیر موسیقی کوبه‌ای بر هنرجویان بیشتر بدانیم. بلیت‌های این کنسرت از طریق سایت Tiketplus قابل تهیه است.

  در ابتدا بگویید ایده تاسیس آموزشگاه آدینه از چه زمانی شکل گرفت؟

ایده تاسیس آموزشگاه موسیقی «آدینه» از سال‌های پیش از دوران کرونا در ذهن ما شکل گرفت. من و دو برادرم، امیرحسین و مجید، که هر سه در زمینه موسیقی فعالیت داریم؛ امیرحسین در نوازندگی ویلن و ویلن‌سل، مجید در نوازندگی تار و سه‌تار، و من نیز نوازندگی دف، تصمیم گرفتیم آموزشگاهی در شهر قزوین با نام «آدینه» تأسیس کنیم. با این حال، به‌دلیل شرایط ناشی از همه‌گیری کرونا، اجرای این تصمیم با وقفه‌ای دوساله همراه شد. سرانجام در مهرماه سال 1401 توانستیم آموزشگاه موسیقی آدینه را به‌صورت رسمی افتتاح کنیم.

  «گروه دف‌نوازان اورامان» از چه سال تاسیس شد؟

فعالیت «گروه دف‌نوازان اورامان» از سال 1397 آغاز شد. در این مدت، هنرجویان و نوازندگان بسیاری به گروه پیوستند و امروز، پس از حدود هفت سال، اعضای این مجموعه در بخش‌های مختلف کوبه‌ای به فعالیت ادامه می‌دهند.

  نام «اورامان» چرا برای این ارکستر انتخاب شد و چه مفهومی در ذهن شما دارد؟

به‌دلیل علاقه فراوان من به منطقه زیبای «اورامان» یا «هورامان تخت» در استان کردستان که مهد و خاستگاه اصلی ساز دف است نام گروه را «اورامان» انتخاب کردم. برای من، «اورامان» تنها یک نام نیست؛ بلکه مفهومی عمیق دارد. اورامان یعنی بهشت، یعنی سرزمین سنگ و باران، سرزمین عشق و محبت، با مردمانی صمیمی، نجیب و مهمان‌نواز.

  این کنسرت در واقع یک اجرای هنرجویی است؛ درباره‌ی سطح هنرجویان و چگونگی آماده‌سازی‌شان توضیح دهید.

ارکستر کوبه‌ای «اورامان» با همکاری دوست و همکار گرانقدرم، آقای رامین میرزایی، شکل گرفت. این ارکستر از ترکیب سازهای کوبه‌ای گوناگون همچون دف، تنبک، دایره، ضرب زورخانه، کاخن، بندیر و … تشکیل شده است. این مجموعه از سه بخش اصلی تشکیل می‌شود:  1ـ ارکستر کوبه‌ای اصلی اورامان. 2ـ گروه دف‌نوازان نوجوان که اعضایی بسیار بااستعداد و آینده‌دار دارند.  3ـ گروه دف‌نوازان متوسطه که در حال آموزش و کسب تجربه هستند تا در آینده به ارکستر اصلی بپیوندند. در واقع، تمام اعضای گروه در روند تمرینات و اجراها در حال یادگیری و کسب تجربه‌اند و یقین داریم در آینده نزدیک، تعداد زیادی نوازنده توانا و خوش‌نواز به جامعه هنری شهر قزوین افزوده خواهد شد.

  هماهنگ کردن تعداد زیادی دف‌نواز در یک گروه منظم چه چالش‌هایی دارد؟

بدون تردید، کار گروهی در موسیقی، به‌ویژه در ارکسترهای بزرگ، با چالش‌های خاص خود همراه است. برای رسیدن به اهداف هنری، نخستین اصل نظم فردی و گروهی است. دوستانی که با مجموعه ما همکاری داشته‌اند می‌دانند که در گروه اورامان، ادب و نظم در اولویت قرار دارد و در مواردی نیز، به‌دلیل عدم رعایت این اصول، ناچار به قطع همکاری با برخی اعضا شده‌ایم. از سوی دیگر، داشتن فضای تمرین مناسب برای چنین گروه پرجمعیتی ضروری است. خوشبختانه آموزشگاه موسیقی آدینه طی سال‌های اخیر با فراهم کردن سالن تمرین اختصاصی، این نیاز را برطرف کرده و امکان برگزاری تمرینات منظم برای گروه‌های مختلف موسیقی را فراهم آورده است.

  موسیقی کوبه‌ای چه نقشی در رشد موسیقایی و شخصیتی هنرجویان ایفا می‌کند؟

موسیقی کوبه‌ای نقش مهم و چندجانبه‌ای در رشد موسیقایی و شخصیتی هنرجویان دارد.

از نظر موسیقایی: 1ـ تقویت ریتم و هماهنگی: یادگیری سازهای کوبه‌ای باعث می‌شود هنرجو درک عمیق‌تری از ریتم، زمان‌بندی و هماهنگی پیدا کند، که پایه اصلی تمام سبک‌های موسیقی است. 2ـ توسعه گوش موسیقایی: تمرین‌های شنیداری در موسیقی کوبه‌ای، توانایی تشخیص الگوهای ریتمیک و تفاوت‌های صوتی را افزایش می‌دهد. 3ـ بهبود هماهنگی جسم و ذهن: نواختن سازهای کوبه‌ای نیازمند هماهنگی دقیق میان حرکات دست‌ها و ذهن است، که به رشد مهارت‌های حرکتی و تمرکز کمک می‌کند.

از نظر شخصیتی و روانی: 1ـ افزایش اعتمادبه‌نفس: اجرای قطعات کوبه‌ای، به‌ویژه در گروه، حس موفقیت و اعتمادبه‌نفس را در هنرجو تقویت می‌کند. 2ـ پرورش نظم و انضباط: تمرین‌های منظم ریتم و زمان‌بندی دقیق، هنرجو را به رعایت نظم و دقت عادت می‌دهد.  3ـ تخلیه هیجانات و آرامش روان: سازهای کوبه‌ای فرصتی برای بیان احساسات و تخلیه انرژی فراهم می‌کنند و به تعادل روحی کمک می‌کنند. 4ـ توسعه کار گروهی: در اجراهای گروهی، هنرجو یاد می‌گیرد با دیگران هماهنگ باشد، گوش دهد و مسئولیت‌پذیر عمل کند. به‌طور کلی، موسیقی کوبه‌ای هنرجویان را از نظر فنی، ذهنی و اجتماعی رشد می‌دهد و تأثیر مثبتی بر شکل‌گیری شخصیت خلاق، منظم و اجتماعی آنان دارد.

  در انتخاب قطعات، آیا از موسیقی محلی یا الهام‌های بومی هم استفاده کرده‌اید؟

بله بیشتر قطعات اجرایی این ارکستر بر اساس ریتم‌های محلی و خانقاهی منطقه اورامان هستش و رنگ و بوی موسیقی کوردی دارد.

  چشم‌انداز شما برای آینده‌ی ارکستر اورامان چیست؟ آیا قصد گسترش آن به اجراهای حرفه‌ای‌تر را دارید؟

بی‌تردید، گروه «اورامان» در آینده‌ای نزدیک شاهد پیوستن هنرمندان بیشتری خواهد بود. در برنامه‌های آتی، قصد داریم سازهای ملودیک مانند تار، کمانچه، سنتور و نیز خواننده را به مجموعه اضافه کنیم تا ترکیب ارکستر غنی‌تر و کامل‌تر شود. با این حال، بزرگ‌ترین چالش ما در مسیر فعالیت‌های هنری در شهر قزوین، نبودِ سالن مناسب برای برگزاری کنسرت است. امسال ارکستر ما با حضور 55 نوازنده ناچار است در سالن کوچک کتابخانه امام خمینی اجرا کند؛ سالنی که بدون تردید ظرفیت کافی برای چنین ترکیبی از هنرمندان را ندارد و اعضا باید با فشردگی بسیار روی صحنه جای بگیرند. امیدواریم در آینده‌ای نزدیک، با همراهی و حمایت مسئولان، شاهد ساخت سالنی در خور شأن و جایگاه هنرمندان قزوین باشیم تا بتوانیم آثارمان را در فضایی شایسته‌تر به گوش مردم عزیز برسانیم.

  ضمن تشکر از همراهی شما، لطفا اعضای گروه را به طور کامل معرفی کنید تا مخاطبان بیشتر با آن‌ها معرفی شوند و همچنین بگویید چه قطعاتی را اجرا می‌کنید.

«ارکستر کوبه‌ای اورامان» سرپرست: رامین میرزایی و احسان آدینه. تنبک‌نوازان: پوریا جمشیدی. آیلار بدرلو. مهشید حسنی. هدیه حسنی‌ها. آرینا طاهرخانی.امیررضا یزدان‌جو.  طاها طاهرخانی. مه‌جبین طاهایی. آیلار نصیری. ایلیا کریمی. ستایش صالحی. مایسا شریفی. مبین پرویزی. پریناز رجبی. نیایش رحمانی. محمدامین امیری. نازنین مختارپور. حلما حسینی. بنیامین قلیچ‌خانی. کیان معافی. پارسا شهسواری.

دف نوازان: آمنه صفوی. ساناز احمدپور. فائزه عسگری. نازنین یزدان‌جو. نرگس میرفتاحی. فاطمه عباسی. عسل هاشمی. مهشید گودرزی. مرضیه مرندی. یگانه میرزایی. شکوفه طاهرخانی. دانیال نبی. زهرا لاله طاهری. اشکان ادریس آبادی. مهدیس پرویزی. زهرا حسن‌پور. مهری خواجه‌وند. هلیا مهدوی. منا عبدی. مریم بابایی. زهرا نادرپور. محمد طاها نجات خیری. الیسا پورمحمدیان. علیرضا تیموریا. ملیسا اسدی. یسنا صوفی. مهسا دانسفهانی. مهتاب جعفری.

قطعات اجرایی: سرو ـ مازندران ـ دل لرزه ـ هلپرکی ـ ونوشه ـ بوتورای ـ ایران من ـ رعنا ـ روناک ـ دام و دانه ـ همدم ـ بارون بارون. تنظیم و طراحی ریتم این قطعات توسط من (احسان آدینه) و رامین میرزایی انجام شده است.

***

  آقای میرزایی، از نحوه‌ی همکاری‌تان با آموزشگاه آدینه و ارکستر اورامان بگویید؛ این ارتباط از کجا آغاز شد؟

باید بگویم این ارتباط و دوستی خالصانه از سال‌ها پیش میان بنده و جناب مجید آدینه مدیر مسئول آموزشگاه آدینه و احسان آدینه صورت گرفته بود. طی سال‌ها همکاری در برخی از کنسرت‌ها کنار یکدیگر، دوستی ما را پایدارتر کرد و بعد از گذر زمان جناب آدینه آموزشگاه موسیقی «آدینه» را تاسیس کردند و بنده هم با کمال میل همکاری در این آموزشگاه را پذیرفتم. جناب احسان آدینه که گروه دف‌نوازان اورامان را سرپرستی می‌کردند از بنده تقاضای همکاری کردند و کنار یکدیگر و همدلی خالصانه توانستیم این گروه کوبه ای را هر سال گسترده‌تر کنیم.

  بخش تنبک در این کنسرت چه ویژگی‌هایی دارد و نحوه‌ی تمرین هنرجویان چگونه بوده است؟

قبل از هر صحبتی باید بگویم ساز تمبک (تنبک) یکی از اصلی‌ترین سازهای موسیقی سنتی ایران است. ساز تنیک در این کنسرت از سه قسمت نوازندگی برخوردار است. اول قطعه‌ای با نام«سرو» نواخته می‌شود و در ادامه قطعه‌ای در متر 8/5 از ساخته‌های استاد اردشیر کامکار با نام مازندران همراهی می‌شود و در ادامه با گروه دف‌نوازان به ادامه قطعات می‌پردازد.

  هماهنگی میان دف و تنبک در یک ارکستر بزرگ کوبه‌ای معمولاً دشوار است؛ این هماهنگی چگونه شکل گرفت؟

سازهای کوبه‌ای مانند تنبک و دف معمولا در اجراها با سازهای ملودیک همراهی و استفاده می‌شود. در این اجرا اول از همه باید بگویم دوستی دیرینه و هم‌حس بودن یکی از دلایل مهم همکاری بنده با جناب آدینه است. تمرینات زیادی که تنبک‌نوازان و همین طور نوازندگان دف انجام دادند که در نهایت منجر به شکل‌گیری این گروه بزرگ شد.

  اجرای زنده برای هنرجویان جوان تجربه‌ای خاص است؛ شما چه تأثیری در اعتمادبه‌نفس و رشدشان دیده‌اید؟

از آنجایی که این عزیزان بسیار پرتلاش و توانمند هستند باید بگویم موسیقی از دوران کهن در زندگی انسان‌ها نقش مهمی داشته است. این هنر با استفاده از صداها و ریتم‌ها می‌تواند احساسات و عواطف انسان را به گونه‌ای عمیق گسترش دهد و همچنین احساسات و افکار آنان را به طور قوی بیان و آنان را با دیگران به راحتی ارتباط دهد.

  در خاتمه بگویید از نگاه شما، آموزش گروهی سازهای کوبه‌ای چه مزایایی نسبت به آموزش فردی دارد؟

کار گروهی از دو یا چند نفر با هدف مشترک صورت می‌گیرد. در حقیقت کار گروهی موثرتر از کار انفرادی است. زیرا در کار گروهی افراد متعددی در کنار یکدیگر و با دلگرمی مشغول به فعالیت می‌شوند.

شاید کار گروهی کمی بیشتر برای رسیدن به نتیجه طول بکشد ولی قطعا کار بسیار خوبی خواهید شنید و از جذابیت‌های گروه این است که هر عزیزی با ایده‌های جدیدتری مواجه خواهد شد که این موضوع به روند رشد دیگر هم‌گروهی‌ها نیز تاثیر خواهد گذاشت و از بُعد دیگر، کار گروهی در تقویت روحیه و دلگرمی بسیار موثر است و در امور خارج از موسیقی تشویقشان می‌کند.

کار گروهی در ایجاد اعتماد به نفس و ارتباط موفق، بسیار با اهمیت است زیرا برای تولید پروژه‌های جدید در آینده به آن‌ها کمک خواهد کرد. سخن کوتاه کنم و در پایان بگویم گروه، افزایش جرأت و ریسک کردن را در بردارد. گروه مهارت حل اختلاف را تقویت می‌کند. استرس را قطعا کاهش می‌دهد و ایجاد ارتباط موفق را بیشتر می‌کند و ایده‌های موفق را در ذهن پرورش می‌دهد.