«قزوینی بودن» بزرگترین ثروت شهر قزوین است

گزارش خبری ـ محمدرضا مقدم: نشست تخصصی «قرار در بی‌قراری» با حضور سیدمحمد بهشتی، عصر بیست‌ودوم اردیبهشت ماه در قزوین برگزار و از دفتر دوم «جستارهایی درباره قزوین» رونمایی شد.

مهندس بهشتی در آیین رونمایی از دفتر دوم «جستارهایی درباره قزوین» که به کوشش مرتضی میرحسینی منتشر شده است با نگاهی فلسفی و زیست‌محیطی به بحران‌های شهری، بر این نکته تاکید کرد که بحران‌هایی نظیر سیل، ناشی از فقدان «اهلیت» و نادیده گرفتن ماهیت «بی‌قرار» سرزمین ایران است.

وی افزود: با تمایز میان «یقین علمی فریبکار» و «معرفت وجودی» خواستار توجه به الگوهای سنتی مدیریت زمان و توجه به طبیعت شد تا بتوان از بحران‌ها عبور کرد.

بهشتی در ادامه تحلیل خود از مفهوم اهلیت، این واژه را از قلمرو اقلیمی خارج کرده و به یک «معرفت وجودی» پیوند زد و با مثال زدن از پیشه‌های سنتی مانند آهنگری و نجاری، بیان کرد: اهل یک حرفه بودن، یعنی آن حرفه تبدیل به بخشی از وجود انسان شود. همان‌گونه که نجار باید با چوب به معنای وجودی‌اش پیوند داشته باشد؛ قزوینی بودن نیز به معنای ادامه یافتن پیکر قزوین در وجود ماست. اهلیت محصول ممارست، انس و تربیت است و تنها زمانی حاصل می‌شود که انسان از طریق تجربه، با واقعیت‌های محیطی خود آشنا و مطلع شود.

رئیس اسبق پژوهشکده سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور در بخش دیگری از سخنان خود، راهکار مقابله با «بی‌قراری» را در بازگشت به مفهوم «وقت» جستجو کرد. وی با اشاره به کتاب‌های کهن مانند «ارشاد الزراعه»، بیان کرد که گذشتگان چگونه با نگاه به نشانه‌های طبیعت (مانند حرکت پرندگان یا وضعیت آسمان)، زمان را مدیریت می‌کردند که مبتنی بر «تدبیر بی‌قراری» بود.

وی افزود: ما باید میان زمان تقویمی (که تنها نشان‌دهنده گذر عمر و نابودی است) و زمانِ وقت (که ابزار آبادانی و ماندگاری است) تمایز قائل شویم. گذشتگان ما با درک وقت، به امور خود جاودانگی می‌بخشیدند.

بهشتی با مطلبی تأمل‌برانگیز، «قزوینی بودن» را بزرگترین ثروت این شهر دانست. وی معتقد است این ثروت از دل همان «معرفت وجودی» و «اهلیت» بیرون آمده است.

وی در خاتمه با تاکید بر ضرورت حفظ حافظه تاریخی، هشدار داد: باید این معرفت را به یاد بیاوریم و از آن محافظت کنیم. ما نباید اجازه دهیم سابقه تاریخی و هویت ما فراموش شود؛ چرا که هویت و معرفت، تنها چیزی است که می‌تواند آینده این سرزمین را از نابودی نجات دهد.

«جستارهایی درباره قزوین» در راستای حفظ میراث فرهنگی قزوین منتشر می‌شود

مهندس مهدی خطیبی دیگر سخنران این برنامه در ابتدای صحبت‌هایش گفت: با استناد به دیدگاه‌های جناب آقای بهشتی، از اواسط دهه ۳۰ شمسی، تحولات اجتماعی و تجددگرایی باعث بروز نوعی گسست میان ظاهر و باطن در ساختار جامعه شده است. این شکاف، پیامدهای فرهنگی سنگینی را به همراه داشت که در رفتارهای اجتماعی و هویت شهری ما مشهود است. در واقع، فرآیند تجددگرایی از اواسط دهه ۳۰، باعث محو هویت‌های اصیل و جایگزینی آن‌ها با ظواهر شده است.

وی افزود: قزوین در سال‌های اخیر به ‌دلیل تغییرات و هویت جغرافیایی و فرهنگی، خود را در میان استان‌های مختلف (زنجان، تهران و مرکزی) از دست داده بود. این وضعیت باعث نوعی خودبیگانگی شد که پس از استان شدن قزوین، تلاش برای بازگشت به خودباوری و بازشناسی هویت آغاز گردید.

خطیبی با اشاره به فرآینده انتشار مجموعه «جستارهایی درباره قزوین» تشریح کرد: در راستای حفظ میراث فرهنگی و جلوگیری از نابودی دانش شفاهی، پروژه‌ای با هدف ثبت و ضبط فرهنگ شفاهی قزوین آغاز شد. با توجه به اینکه بسیاری از حاملان این دانش در سنین بالا هستند، سرعت عمل در ضبط روایت‌ها، عکس‌ها و فرهنگ شفاهی (بیش از ۲۰۰ تا ۳۰۰ مورد) در اولویت قرار گرفت.

خطیبی توضیح داد: پژوهشگران این مجموعه با درک حساسیت زمان و بالا بودن سن حاملان فرهنگ شفاهی، به سرعت دست به کار شدند. آن‌ها با ضبط صدها روایت و فرهنگ شفاهی، تلاش کردند پیش از آنکه این گنجینه‌ها از دست بروند، آن‌ها را ثبت کنند. اگر در جلد اول، تمرکز بر مقالات علمی بود، در جلد دوم شاهد تحولی بزرگ هستیم؛ جایی که با استفاده از عکس‌های تاریخی و روایت‌های جستارگونه، تلاش شده تا نسل جدید با نگاهی پژوهشگرانه به ریشه‌های خود بنگرد.

وی افزود: این پروژه با همکاری افراد باتجربه و همچنین جوانان پرشور پیش می‌رود. فراتر از یک فعالیت کتاب‌نویسی، تلاشی برای پیوند دوباره خانواده‌ها و بازشناسی تبارشناسی قزوین است. هدف نهایی رسیدن به روابط و فرهنگ نهفته‌ای است که در لایه‌های زیرین شهر قزوین دمیده شده است.

خطیبی بیان کرد: متاسفانه با افزایش قیمت کاغذ و چاپ، قیمت کتاب‌ها به ‌شدت بالا رفته است. ما نمی‌خواهیم این کتاب‌ها فقط در اختیار نخبگان باشد؛ هدف ما این است که این آثار به دست لایه متوسط جامعه هم برسد. برای اینکه بتوانیم این مسیر را ادامه دهیم، به حمایت دوستداران فرهنگ نیاز داریم. ما می‌خواهیم تجربه‌ای شبیه به ساخت بیمارستان توسط خیرین داشته باشیم؛ هر کس به هر اندازه که می‌تواند کمک کند. ما نام تمام حامیان را (بدون ذکر مبلغ) در صفحه‌ای ویژه درج خواهیم کرد تا از همراهی شما قدردانی کنیم.

این معمار پیشکسوت اذعان کرد: در کنار حمایت مالی، از شما می‌خواهیم در بخش روایت‌گری نیز با ما همراه شوید. روایت‌های زنده از گذشته (مثل داستان‌های جذاب درباره خیابان‌های قزوین و تغییرات آن در دهه‌های گذشته) همان چیزی است که روح این کتاب‌ها را می‌دمد. کمک‌های نوشتاری شما، میراث ماست.

انتشار مجموعه مقالات تاریخی زمینه‌های پنهان و ریشه‌های تاریخی را بیان می‌کند

در ادامه مهرزاد پرهیزکاری، پژوهشگر و محقق با اشاره به پیچیدگی‌های فرآیند گردآوری مجموعه‌مقالات و جستارها، بر اهمیت پیوند میان پژوهش‌های تاریخی و هویت اجتماعی تاکید کرد و در سخنانی ضمن بازخوانی چالش‌های نشر، زمان‌بندی و زمینه‌های تاریخی را از عوامل کلیدی در شکل‌گیری آثار پژوهشی دانست.

وی با ارائه تجربه‌ای شخصی از مدیریت مجموعه‌ مقالات، به رفع یک باور غلط پرداخت و گفت: برخلاف تصور عمومی که گردآوری مقالات را صرفا جمع‌آوری نوشته‌های مختلف و صفحه‌بندی آن‌ها می‌پندارند، این فرآیند بسیار دشوار و پیچیده است. چالش اصلی در یافتن مقالات قابل چاپ و فرآیند داوری است. گردآوری مقالات مستلزم تعاملات انسانی و دوستی‌های عمیق است تا بتوان نویسندگان را به اشتراک‌گذاری آثار ترغیب کرد؛ فرآیندی که نیازمند صرف انرژی و زمان بسیار زیادی است.

پرهیزکاری در ادامه سخنان خود، ضمن اشاره به چالش‌های مالی در صنعت نشر ایران، خاطرنشان کرد که هزینه چاپ لزوما رتبه اول آسیب‌ها نیست، اما باید به عوامل زیربنایی توجه کرد.

این پژوهشگر تاکید کرد: درک «چرایی» شکل‌گیری یک اثر، به مخاطب کمک می‌کند تا پیوند میان کتاب و جامعه را بهتر درک کند.

این مولف با اشاره به وضعیت فعلی جامعه و نوعی بی‌توجهی به تاریخ، گفت: در جامعه‌ای که ممکن است تاریخ را نوعی تفنن بداند، مطرح شدن چنین موضوعاتی، اهمیت دوچندانی دارد. این مجموعه جستارها تنها اطلاعات جدید اضافه نمی‌کنند، بلکه زمینه‌های پنهان و ریشه‌های تاریخی را بازگو می‌کنند.

پرهیزکاری در پایان، بر این نکته تاکید کرد که آثار امروز، میراث تلاش‌های پژوهشگران پیشین نظیر آقایان مجابی، ورجاوند، دبیر سیاقی و گلریز است.

***

دفتر دوم «جستارهایی درباره قزوین» به کوشش مرتضی میرحسینی با تقدیم به سید مهدی مجابی و مهرزاد پرهیزکاری از سوی انتشارات سرو سخنگو منتشر شده است.

مجموعه «جستارهایی درباره قزوین» با هدف معرفی تاریخ، فرهنگ و هنر قزوین با نگاهی پژوهش محور و محققانه منتشر می‌شود. جلد نخست این دفتر نیز در سال 1403 منتشر و در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته بود.

این مجموعه با انتشار مقاله‌هایی از پژوهشگران مختلف می‌کوشد آن بخش از تاریخ و هویت قزوین را که مغفول مانده و کمتر مورد توجه قرار گرفته‌، به مخاطبان و علاقه‌مندان به تاریخ قزوین معرفی کند.

همانند دفتر نخست، دفتر دوم «جستارهایی درباره قزوین» نیز با پیشگفتاری از استاد سیدمحمد بهشتی به زیور طبع آراسته شده است.

سیدمهدی خطیبی، مهرزاد پرهیزکاری، نفیسه کلهر، سید فاطمه طالبی اعضای شورای راهبردی دفتر دوم «جستارهایی درباره قزوین» هستند.

این کتاب با حمایت مالی نارون سنتر و شرکت مهندسین تحکیم بنا، با شمارگان 750 نسخه و به قیمت 560 هزار تومان منتشر شده است.

گفتنی است، این نشست به همت مدیریت اسناد و کتابخانه ملی استان قزوین و با مشارکت استانداری قزوین، اداره کل کتابخانه‌های عمومی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، اداره کل آموزش و پرورش استان، اداره کل ثبت احوال، شهرداری قزوین و بنیاد ملی نخبگان و با هدف هم‌افزایی دستگاه‌های فرهنگی برگزار شد.