قزوینِ صنعتی؛ قربانی وعده‌های دیجیتال

آرش صالحی ـ استان قزوین با توجه به موقعیت راهبردی در کریدور شمال ـ جنوب، پیشینه تاریخی غنی و جایگاه اقتصادی خود که به عنوان چهارمین منطقه صنعتی کشور شناخته می‌شود با بیش از ۳۷۰۰ واحد تولیدی و ده‌ها شهرک صنعتی فعال، ظرفیت‌های قابل ‌توجهی برای توسعه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و تحقق شهر هوشمند دارد. این ظرفیت‌ها می‌تواند بستر مناسبی برای رشد اقتصاد دیجیتال، بهبود خدمات شهری و افزایش بهره‌وری صنایع فراهم آورد. با این حال، بررسی‌های میدانی، گزارش‌های رسمی و اظهارات مسئولان استانی نشان می‌دهد که این استان با عقب‌ماندگی‌های جدی در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات مواجه است؛ به ‌گونه‌ای که ده‌ها روستا از اینترنت پایدار محروم‌اند و زیرساخت‌های شهری نیز پاسخگوی نیازهای روزافزون شهروندان نیست. این گزارش با رویکردی مستند به بررسی شکاف عمیق میان ظرفیت‌های موجود و وضعیت فعلی می‌پردازد.

شکاف زیرساختی: نابرابری دیجیتال در سطح استان

یکی از بارزترین مصادیق ناکارآمدی در حوزه فناوری اطلاعات استان، شکاف عمیق دیجیتال میان مناطق شهری و روستایی است. بر اساس اعلام استاندار قزوین ۱۲۳ روستا در استان به اینترنت پرسرعت دسترسی ندارند.

در ضمن سالار آبنوش و فاطمه محمدبیگی نمایندگان مردم قزوین، آبیک و البرز هم بارها از گلایه‌های روستاییان از دسترسی نداشتن به اینترنت پرسرعت سخن گفته‌اند.

علی محمدی، کارشناس حوزه فناوری ارتباطات و اطلاعات در گفت وگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه اتکای صرف به بهانه‌های جغرافیایی، نشان‌دهنده فقدان برنامه‌ریزی راهبردی و ناتوانی در جذب سرمایه‌گذاری برای توسعه زیرساخت‌های پایدار است، گفت: اگر روستاهای کوهستانی صعب‌العبور هستند، چرا از فناوری‌های نوین نظیر دکل‌های خورشیدی یا ارتباطات ماهواره‌ای برای پوشش این مناطق استفاده نمی‌شود؟

وی اضافه کرد: در شرایطی که بسیاری از استان‌های کشور توسعه فیبر نوری را در دستور کار قرار داده‌اند، استان قزوین از ۲۸ شهر خود تنها ۵ شهر را به شبکه فیبر نوری مجهز کرده است.

این یعنی بیش از ۸۰ درصد شهرهای استان از این زیرساخت حیاتی محروم هستند.

این کارشناس تصریح کرد: پروژه ۱۲۶ کیلومتری فیبر نوری در طارم و الموت که به عنوان یکی از پروژه‌های در دست اجرا معرفی شده، در مقایسه با نیاز واقعی استان که شامل هزاران کیلومتر شبکه شهری و روستایی می‌شود، اقدامی نمادین و ناکافی است.

شهر هوشمند؛ آرزوی دور از دسترس

تحقیقات علمی انجام‌شده در مورد امکان‌سنجی تحقق شهر هوشمند در قزوین نشان می‌دهد که این شهر با وجود پتانسیل بالا در مؤلفه «مردم هوشمند» (سطح بالای فرهنگ و مهارت شهروندان)، با موانع ساختاری جدی روبروست. بر اساس این پژوهش‌ها «کمبود زیرساخت‌های فناورانه، محدودیت‌های منابع و نیاز به همکاری بیشتر میان ذی‌نفعان مختلف» از جمله چالش‌های اصلی هستند .

رئیس کمیسیون خدمات شهری شورای اسلامی شهر قزوین نیز صراحتا به «عدم توسعه کافی زیرساخت‌های مخابراتی»، «کمبود نیروی متخصص» و «نبود زیرساخت‌های حقوقی لازم» اشاره کرده است .

از طرفی احداث «پردیس فناوری اطلاعات با اتکا به هوش مصنوعی» در شرایطی که زیرساخت‌های پایه نظیر فیبر نوری و اینترنت روستایی کامل نیست، نوعی اولویت‌گذاری معکوس است. به جای تمرکز بر شعارهای فانتزی مانند راه‌اندازی «مرکز تخصصی هوش مصنوعی» می‌بایست ابتدا زمینۀ دسترسی همگانی به اینترنت پرسرعت فراهم می‌شد.

شروع تحول و ایجاد 130 کیلومتر پوشش فیبر نوری

با این‌حال عرصه ارتباطات و فناوری اطلاعات استان قزوین به ویژه در حدود 6 ماه اخیر تحولاتی را به چشم دیده که بیشتر آنها در قالب طرح شهر هوشمند قابل بررسی است.

شهرام انصاری، مدیر مخابرات منطقه قزوین در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با تاکید بر اینکه فیبرنوری اولویت اصلی ارتباطات کشور است، افزود: شهر قزوین سال‌ها از توسعه فیبرنوری محروم بود، اما طی ۵ ماه گذشته بیش از ۸۰ کیلومتر حفاری و ۱۳۰ کیلومتر پوشش فیبر نوری در سطح شهر انجام شده که با تعامل بسیار خوب شهردار قزوین، ممکن شد.

انصاری با اشاره به آمار مشترکین گفت: طی ۱۲ سال گذشته تا ۸ دی‌ماه، کل مشترکین فیبرنوری استان قزوین حدود ۵ هزار نفر بود، اما تنها در چهار ماه و نیم اخیر بیش از ۹ هزار مشترک جدید دایر کردیم. رتبه مخابرات قزوین از رده‌های ۲۴ تا ۳۱ به رتبه ۸ کشور رسیده و قول می‌دهیم جزو ۵ استان برتر شویم.

40 درصد شهر قزوین زیر پوشش فیبر نوری می‌رود

سرپرست مخابرات قزوین با اشاره به نقش فیبرنوری در تحقق شهر هوشمند گفت: پایه و اساس شهر هوشمند، اتصال پرسرعت و پایدار با تکنولوژی فیبرنوری است. با توسعه فیبر، زمینه برای پایش تصویری هوشمند، دوربین‌های پلاک‌خوان، موضوعات امنیتی و اقتصادی فراهم می‌شود.

وی تصریح کرد: طی دو هفته آتی ۴۰ درصد شهر قزوین زیر پوشش فیبرنوری کامل می‌رود و انشاءا… طی یک سال آینده شهر قزوین به طور کامل تحت پوشش فیبرنوری قرار می‌گیرد.

نبود زیرساخت ارتباطی در مسکن ملی قزوین

انصاری در پایان به معضل اصلی ارتباطات استان اشاره کرد: در حال حاضر ۲۰۰ هزار مشترک تلفن ثابت در قزوین داریم، اما معضل اصلی، مسکن ملی است. طبق مصوبه شورای عالی مسکن، هزینه توسعه زیرساخت شهرک‌های جدید با دستگاه متولی است، اما در حوزه ارتباطی کاری نشده. امیدواریم با جلسات پیش‌رو این مشکل حل شود.

قطعی‌های مکرر آنتن و ناپایداری شبکه

قطعی مکرر آنتن‌های موبایل در جاده‌های مواصلاتی استان از جمله محور قزوین به رشت، آزادراه غدیر و جاده الموت به تنکابن به عنوان یکی از مطالبات جدی مردم مطرح شده است.

فاطمه محمدبیگی نماینده قزوین، آبیک و البرز پیشتر در نشست با وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، با اشاره به گلایه قزوینی‌ها نسبت به آنتن‌دهی و اینترنت، گفته بود: اگر نقاط کور آنتن‌دهی در قزوین را شرح بدهم تعجب می‌کنید، شما دانشمند هستید باید گروهی تشکیل و اعتباراتی را برای حل چنین مشکلاتی تخصیص دهید. شهروندان ما گلایه‌های بسیاری در زمینه آنتن‌دهی و اینترنت دارند.

مسئله سرقت تجهیزات: بهانه‌ای تکراری

مدیران استانی اعلام کرده‌اند که «تقریبا هر هفته تخریب یا سرقت» تجهیزات مخابراتی در استان رخ می‌دهد و این موضوع اپراتورها را زمین‌گیر کرده است. اگرچه سرقت تجهیزات یک مساله واقعی است، اما تبدیل آن به بهانه‌ای برای توجیه ناکارآمدی‌ها جای تأمل دارد.

انتظار می‌رود متولی استانی با همکاری نیروی خدوم انتظامی و استفاده از فناوری‌های نظارتی هوشمند، راهکاری اساسی برای این معضل ارائه دهد، نه آنکه سال‌ها با این مشکل دست‌وپنجه نرم کند.

برخی مدیران هم تلاش دارند با ارائه آمار «۹۵ درصد پوشش روستایی» اوضاع را مطلوب جلوه دهند، در حالی که این آمار زمانی معنا پیدا می‌کند که کیفیت پوشش و سرعت اینترنت نیز سنجیده شود.

استناد به پوشش ۹۵ درصدی در حالی که ۱۲۳ روستا بدون دسترسی هستند یا دسترسی ‌خیلی‌ضعیفی دارند و بسیاری از مناطق جاده‌ای دارای نقاط کور ارتباطی هستند، نوعی فرافکنی آماری است که از واقعیت تلخ نابرابری دیجیتال در استان می‌کاهد.

نتیجه‌گیری

استان قزوین با داشتن جایگاه ویژه صنعتی، کشاورزی و گردشگری، نیازمند زیرساخت‌های ارتباطی قابل اتکاست. با این حال، عملکرد حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات استان در قبال چالش‌های موجود با کاستی‌های اساسی روبروست.

اولا: تمرکز بر پروژه‌های لوکس نظیر «مرکز تخصصی هوش مصنوعی» در حالی که ده‌ها روستا از اینترنت اولیه محرومند، نشان از اولویت‌گذاری نادرست دارد.

ثانیا: فرافکنی مسئولیت به نهادهای دیگر (شهرداری، اپراتورها) و پنهان شدن پشت بهانه‌هایی نظیر «کوهستانی بودن مناطق» یا «سرقت تجهیزات» نشان از فقدان رویکرد راهبردی و عزم اجرایی دارد.

پیشنهاد می‌شود نظارت دقیق‌تری بر عملکرد این حوزه از سوی استانداری قزوین صورت گیرد و برنامه‌های عملیاتی با زمان‌بندی مشخص همراه با ضمانت اجرایی برای رفع نقاط کور ارتباطی و تکمیل شبکه فیبر نوری تدوین شود. شهروندان قزوینی شایسته خدمتی فراتر از آمارها و وعده‌های رنگارنگ هستند.