ضرورت آگاهی جامعه از بیماری‌های تیروئید

با توجه به اهمیت غده تیروئید، ۲۵ ماه می به عنوان روز جهانی تیروئید نامگذاری شده است.

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهید بلندیان شهرستان قزوین در گفت‌وگو با ولایت از اهمیت این غده و نقش آن در متابولیسم بدن گفته و اظهار داشت: در صورت اختلال در عملکرد این غده، مشکلاتی برای بدن فرد ایجاد می‌شود.

زهرا رضایی با بیان اینکه غده تیروئید یک غده کوچک در نزدیکی قاعده گردن است؛ گفت: این غده پروانه‌ای شکل دو هورمون تیروکسین و تری‌یدوتیرونین را تولید می‌کند.

وی ادامه داد: اگرچه تیروئید یک غده کوچک است، اما تأثیر قابل توجهی بر سلامت فرد دارد.

تیروئید و نقش آن در تنظیم متابولیسم بدن

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهید بلندیان قزوین نقش اصلی تیروئید را تنظیم متابولیسم (سوخت و ساز) بدن دانسته و افزود: هنگامی که فردی به بیماری تیروئید مبتلا می‌شود در فعالیت‌های مهم بدن مانند رشد و تکامل جسمی و عصبی، سوخت و ساز مواد غذایی، حفظ دمای بدن، تولید انرژی، عملکرد طبیعی مغز و سلول‌های عصبی اختلال ایجاد می‌شود.

وی با تشریح بخشی از اختلالات تیروئید گفت: پرکاری تیروئید یکی از این اختلالات است، این اختلال زمانی رخ می‌دهد که بدن فرد مقدار زیادی هورمون تیروئید تولید می‌کند.

رضایی با بیان اینکه کم‌کاری تیروئید به عنوان یک اختلال دیگر این غده است؛ اظهار داشت: هنگامی که بدن فرد هورمون تیروئید ناکافی تولید می‌کند، آن فرد دچار کم کاری تیروئید شده است.

شیوع بالای بیماری‌های غده تیروئید در دنیا

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهید بلندیان قزوین با تاکید بر اینکه هر دوی این اختلالات خطرناک هستند و باید توسط پزشک معالجه شود؛ یادآور شد: شیوع بیماری‌های غده تیروئید در دنیا قابل توجه است، این بیماری‌ها افراد را در تمام سنین درگیر کرده و طیف وسیعی از علائم و نشانه‌های بالینی را به وجود می‌آورند.

به گفته وی بر اساس تحقیقات و بررسی‌های صورت گرفته، 60 درصد بیمارانی که با یک بیماری تیروئید مشغول زندگی می‌باشند، از وجود بیماری خود بی‌اطلاع هستند.

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهید بلندیان قزوین در ادامه به تشریح علائم کم‌کاری تیروئید در کودکان و نوجوانان پرداخته و گفت: به‌طورکلی کودکان و نوجوانانی که به تیروئید کم‌کار مبتلا می‌شوند، علائمی مشابه بزرگسالان از خود نشان می‌دهند؛ در کنار علائمی که برای بزرگسالان گفته‌ شد، ممکن است نشانه‌هایی همچون رشد کم که باعث قد کوتاه می‌شود، تأخیر در بیرون‌زدن دندان‌های دائمی، بلوغ دیررس و رشد ذهنی کم در کودک و نوجوان شود.

عوارض کم‌کاری تیروئید در دوران بارداری و علائم آن

وی با اشاره به بروز کم‌کاری تیروئید در دوران بارداری؛ افزود: عوامل مختلفی می‌تواند باعث ایجاد کم‌کاری تیروئید در بارداری شود. در اکثر موارد، مادران قبل از بارداری به کم‌کاری تیروئید دچار هستند و فقط وضعیت در این دوران حساس‌تر می‌شود.

رضایی یادآور شد: کم‌کاری تیروئید در بارداری می‌تواند اثرات مخربی بر جنین بگذارد و به همین دلیل است که خانم‌ها پیش از این دوره با انجام آزمایش‌ها باید آن را تشخیص بدهند و درمان کنند.

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهید بلندیان شهرستان قزوین تصریح کرد: مصرف مکمل‌های ید و فولیک و مولتی ویتامین مینرال در دوران بارداری جهت پیشگیری از کم‌کاری تیروئید نوزادان موثر است.

برخی از علائم کم‌کاری تیروئید در دوران بارداری

وی به بیان برخی از علائم کم‌کاری تیروئید در دوران بارداری پرداخته و تاکید کرد: خشن‌ شدن صدای مادر، از‌ دست‌ دادن قدرت تمرکز و گیجی مادر، افزایش وزن غیرطبیعی، بروز مشکلات خواب، خستگی مفرط در بارداری، درد مفاصل و ضعف عضلات، ورم صورت و افتادگی پلک چشم، ایجاد یبوست، کند شدن ضربان قلب و نبض، خشک‌شدن پوست، منقبض‌ شدن عضلات بدن، خستگی، حساسیت به سرما، افزایش وزن از علائم اولیه تیروئید کم‌کار هستند.

رضایی تاکید کرد: در صورت مشاهده این علائم بهتر است به متخصص غدد مراجعه کنید.

رضایی در بخش دیگری از سخنانش به تشریح بخشی از علائم پرکاری تیروئید پرداخته و اظهار داشت: پرکاری تیروئید (هایپرتیروئیدیسم) زمانی اتفاق می‌افتد که غده تیروئید بیش از حد هورمون تیروئید تولید می‌کند.

رضایی با بیان اینکه هایپرتیروئیدیسم متابولیسم بدن را بالا برده و باعث کاهش وزن و نامنظم‌شدن یا افزایش ضربان قلب می‌شود؛ یادآور شد: امروزه درمان‌های موثری برای هایپرتیروئیدیسم در دسترس است؛ اغلب پزشکان از داروهای کاهنده فعالیت غده‌ی تیروئید و ماده ید رادیواکتیو برای کاهش تولید هورمون‌های تیروئید استفاده می‌کنند اما در مواقع ضروری ممکن است درمان هایپرتیروئیدیسم شامل جراحی (به منظور برداشتن تمام یا قسمتی از غده تیروئید) باشد.

سه روش در تشخیص کم‌کاری تیروئید

وی با اشاره به اهمیت تشخیص کم‌کاری تیروئید؛ از روش‌های تشخیصی سخن به میان آورده و افزود: اولین روش برای تشخیص کم‌کاری تیروئید، معاینه فیزیکی است؛ شاید تصور کنید که بزرگ‌شدن غده‌ی تیروئید یا گواتر تنها زمانی رخ می‌دهد که تیروئید پرکار باشد، اما این تصور درست نیست. هنگامی‌که تیروئید کم‌کار باشد هم ممکن است گواتر رخ دهد.

وی خاطرنشان کرد: پزشک در معاینه فیزیکی اندازه غده تیروئید را بررسی می‌کند؛ از طرفی رطوبت یا خشکی پوست، جنس موها، صورت پف‌آلود و سایر علائمی که به آنها اشاره شد در معاینه فیزیکی بررسی خواهند شد.

رضایی روش دوم در تشخیص کم‌کاری تیروئید را آزمایش تیروئید عنوان کرده و در این خصوص گفت: یکی از مهم‌ترین راه‌های تشخیص اختلالات تیروئیدی، آزمایش تیروئید است؛ در کم‌کاری تیروئید، هورمون تحریک‌کننده‌ی غده‌ی تیروئید، TSH از حد طبیعی بیشتر می‌شود و سطح هورمون‌های تیروئیدی یا T3 و T4 کاهش پیدا می‌کنند.

به گفته کارشناسان بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهید بلندیان شهرستان قزوین این موارد نشان‌دهنده‌ی تیروئید کم‌ کار است. وی تأکید کرد: در این شرایط باید کمبود هورمونی جبران شود و البته در صورت نیاز، پزشک آزمایش‌های تخصصی‌تر را هم درخواست می‌دهد.

رضایی با بیان اینکه انجام تست‌های تصویربرداری در سی‌تی‌اسکن روش دیگر در تشخیص کم‌کاری، پرکاری و یا سایر اختلالات تیروئید است؛ تصریح کرد: سونوگرافی هم از راه‌های دیگر تشخیص‌دهنده کم‌کاری تیروئید است.

وی در ادامه از کم کاری مادرزادی تیروئید نوزادان گفته و یادآور شد: بیماری کم کاری تیروئید نوزادان وضعیتی از کمبود هورمون تیروئید می‌باشد که قابل درمان است.

رضایی در خصوص علایم و نشانه‌های بیماری تیروئید در نوزادان؛ گفت: در اکثر موارد این بیماری به علت عبور هورمون تیروئید مادری از جفت و ورود آن به جنین علائم اختصاصی ندارد.

برخی از نوزادان با تیروئید کم کار و یا بدون غده‌ی تیروئید متولد می‌شوند

وی ادامه داد: به دلیل اینکه علایم بیماری به تدریج و در مدت سه تا شش ماه اول زندگی بروز می‌کند، تشخیص بیماری دیر داده شده و معمولا ضریب هوشی کودک تحت تاثیر قرار می‌گیرد، در بسیاری از موارد ابتلا نیز شدت بیماری در حد خفیف تا متوسط بوده و علایم بیماری در اوایل تولد بارز نیستند.

علائم کم‌کاری تیروئید در نوزادان

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهید بلندیان شهرستان قزوین با بیان اینکه علائم اولیه آن را زردی؛ زردشدن پوست و سفیدی چشم‌ها، زبان بزرگ و بیرون‌زده، بروز مشکل و اختلال در نفس کشیدن، گریه‌های خشک و با صدای کلفت و خش‌دار و بیرون‌زدگی ناف عنوان کرده و یادآور شد: وقتی بیماری پیشرفت کرده و درمان نشود، نوزادان به‌ خوبی غذا نمی‌خورند و در رشد دچار مشکل می‌شوند.

وی یادآور شد: همچنین ممکن است علائمی نظیر یبوست، شل‌شدن عضلات و بدن وارفته و خواب بیش‌از‌حد در آنان ظاهر شود.

رضایی با تاکید بر ضرورت‌ درمان به موقع این بیماران، تصریح کرد: در صورت عدم درمان به موقع فرد دچار عوارضی چون عقب‌ماندگی ذهنی، اختلال در رشد و نمو، مشکلات اقتصادی و اجتماعی در فرد بروز می‌کند.

وی در پاسخ به این سوال که چه عواملی در بروز بیماری کم‌کاری تیروئید نوزادان تاثیرگذار است؟ گفت: عوامل مادری مانند سن مادر، روش زایمان (سزارین)، ابتلای مادر به کم‌کاری تیروئید و یا گواتر، بیماری اتوایمیون تیروئید، دیابت و بیماری‌های مقاربتی در دوران بارداری می‌تواند شانس بروز بیماری در نوزاد را افزایش می‌دهد.

رضایی با اشاره به اینکه گروهی از عوامل به عنوان عوامل نوزادی شناخته می‌شود؛ افزود: احتمال بروز بیماری در نوزادان با وزن کم (کمتر از 2000 گرم و وزن بالا یعنی بیشتر  و یا مساوی 4500 گرم) در بدو تولد حداقل دو برابر بیشتر از دیگر نوزادان است.

احتمال بالای بروز بیماری در دختران بیشتر از پسران

به گفته وی احتمال بروز بیماری در دختران بیشتر از پسران است.

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر

مرکز بهداشت استان قزوین دیگر عوامل تاثیرگذار در بروز بیماری را عوامل محیطی عنوان کرده و در این خصوص یادآور شد: در تمام جهان شایع‌ترین علت محیطی بیماری کم‌کاری تیروئید، کمبود ید و پرکلرات (سموم موجود در حشره‌کش‌ها) شناخته می‌شود.

وی در ادامه از تاثیر عوامل ژنتیکی در بروز اختلالات غده تیروئید گفته و افزود: عوامل ژنتیکی حدود  10 درصد در بروز بیماری موثر است.

رضایی در بخش دیگری از سخنانش در خصوص روش‌های درمان بیماری کم‌کاری تیروئید در نوزادان؛ یادآور شد: مصرف قرص لووتیروکسین با تجویز متخصص غدد نوزادان روش درمان این بیماری است.

ـ ضرورت غربالگری به هنگام در تشخیص بیماری کم‌کاری تیروئید 

وی در خصوص راه پیشگیری از بروز بیماری؛ افزود: با انجام غربالگری به هنگام در مراکز، این بیماری تشخیص و درمان آن آغاز می‌شود.

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهید بلندیان قزوین تصریح کرد: والدین برای غربالگری این بیماری می‌بایستی نوزاد خود را طی روزهای سوم تا پنجم پس از تولد به نزدیکترین مرکز خدمات جامع سلامت شهری و روستایی ببرند که مراقب سلامت در فرآیندی اقدام به گرفتن نمونه‌گیری از پاشنه پای نوزاد می‌کند.

وی با بیان اینکه این غربالگری برای نوزادان بستری در بیمارستان‌ها توسط پرستاران بخش مربوطه انجام می‌شود؛ اظهار داشت: در این غربالگری تعداد پنج قطره خون از پاشنه پای نوزاد در کاغذ نمونه‌گیری گرفته می‌شود و به آزمایشگاه مرکزی مرکز بهداشت شهید بلندیان ارسال می‌شود.

به گفته کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهید بلندیان شهرستان قزوین در صورت غیرطبیعی بودن نتیجه غربالگری، خانواده برای انجام مراحل تشخیصی، تکمیلی و درمان به فوق تخصص غدد نوزادان ارجاع داده می‌شوند.

وی یادآور شد: با اجرای برنامه غربالگری نوزادان معمولا سالانه در حدود ۲۵ تا ۵۰ کودک بیمار هیپوتیروئید در شهرستان قزوین شناسایی می‌شود.

شناسایی ۴۴ نوزاد مبتلا به کم کاری تیروئید در سال گذشته

رضایی اذعان داشت: در سال گذشته ۴۴ نوزاد مبتلا به کم‌کاری تیروئید در شهرستان قزوین شناسایی شد که هم‌اکنون نیز تحت نظر فوق تخصص غدد نوزادان تحت درمان قرار دارند.

اهمیت ید در سلامت غده تیروئید

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهید بلندیان شهرستان قزوین در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به اهمیت ید در تامین سلامت غده تیروئید گفت: یکی از مواد معدنی مهم و مورد نیاز غده تیروئید
«ید» است که این عنصر پس از وارد شدن به بدن از طریق غده تیروئید جذب می‌شود و در ساخته شدن هورمون‌های تیروئید نقش اساسی دارد.

نمک را در ظروف درب‌دار دور از نور و حرارت و رطوبت نگه‌داری کنید

رضایی یادآور شد: برای پیشگیری از کمبود ید، نمک یددار تهیه می‌شود و نمک را در ظروف درب دار دور از نور و حرارت و رطوبت نگهداری کنید.

وی اضافه کرد: برای ماندگاری بهتر ید نمک، نمک غذا را در آخر اضافه نمایید تا ید موجود در نمک در اثر جوشیدن غذا از بین نرود.

برخی از منابع غذایی حاوی ید

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهید بلندیان قزوین در بخش دیگری از سخنانش به چند منبع خوراکی سرشار از ید اشاره داشته و خاطرنشان کرد: نمک یددار، سبزیجات دریایی، سیب‌زمینی پخته، شیر، جلبک دریایی خشک شده، میگو، آلو خشک، لوبیا سفید، سینه بوقلمون، لوبیاسبز، ماهی‌تن، تخم‌مرغ آب‌پز، ماست، موز، توت‌فرنگی، ذرت، پنیرچدار، لوبیاسبز، آناناس، ریواس و آب تره (نوعی سبزی) از مواد غذایی هستند که دارای ید  هستند.