روی خوش ریال ارزان به اتباع نگران!

آرش صالحی- در سال‌های اخیر نوسانات ارزی در ایران و کاهش بی‌سابقه ارزش ریال در برابر سایر ارزها فرصت‌های جدیدی برای مهاجران افغانستانی ایجاد کرده است. طبق آمارهای منتشر شده، ارزش یک افغانی اکنون برابر با ۱۰ هزار ریال ایران شده است؛ به عبارتی پس انداز افغانستانی‌ها به مراتب ارزشمندتر از قبل شده و این تفاوت ارزش ارزی بر روند مهاجرت و زندگی مهاجران تاثیراتی جدی گذاشته است. افزایش توان مالی، توانایی انتخاب بیشتر و دوره‌های بیکاری طولانی‌تر بدون دغدغه مالی از جمله پیامدهای اقتصادی این مساله برای مهاجران افغانستانی به شمار می‌رود. با کاهش شدید ارزش ریال، افغانستانی‌‌ها برای هر واحد افغانی که با خود به ایران می‌‌آورند، توانایی خرید بیشتری دارند. بر اساس تحلیل‌‌های اخیر اکنون یک افغانستانی با ذخیره‌ای از پول افغانی می‌تواند در شهرهای ایران به ویژه قزوین دوره‌‌های طولانی‌تری را بدون نیاز به کار فوری سپری کند. این امر به آنها اجازه می‌دهد که با فراغ بال بیشتری در ایران زندگی کرده و شغل مناسب‌‌تر و شرایط بهتری را جستجو کنند.

افزایش توان افاغنه برای زندگی بلندمدت در ایران

یک اقتصاددان و استاد دانشگاه در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت درباره افزایش قدرت خرید اتباع افغانستان در ایران گفت: این افزایش قدرت خرید باعث شده مهاجران به جای قبول فوری شغل‌های کم‌درآمد و سخت زمان بیشتری برای انتخاب و پیدا کردن کارهای با درآمد و شرایط بهتر داشته باشند. این تغییر در رفتار مهاجرتی، ناشی از همین تفاوت ارزش ارزی و تسهیل شرایط اقتصادی مهاجران است.

جواد رضایی اضافه کرد: قزوین به دلیل هزینه‌های نسبتا پایین زندگی و دسترسی آسان به مشاغل فصلی به یکی از مقاصد اصلی مهاجران افغانستانی تبدیل شده است. علاوه بر این، بسیاری از این مهاجران به دلیل افزایش ارزش پول افغانستان با ذخایر مالی خود وارد ایران می‌شوند که توان آنها برای زندگی راحت‌تر و بلندمدت را افزایش می‌دهد.

رویگردانی افغانی‌ها از شغل‌های سخت و کم‌درآمد

یک کارشناس بازار کار هم در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه در حال حاضر حضور گسترده‌تر افغانستانی‌ها در قزوین به‌ویژه در مشاغل فصلی و خدماتی بازار کار را در این شهر تحت تاثیر قرار داده است، گفت: به دلیل تفاوت ارزش پول و ذخیره نقدی، بیشتر مهاجران افغانستانی اغلب انتخاب بیشتری برای انتخاب شغل داشته و از پذیرش کارهای سخت و کم‌درآمد خودداری می‌کنند.

محمود میرزایی افزود: این مساله باعث شده برخی از شهروندان ایرانی در مشاغل کم‌درآمد و کارهای یدی با رقبای جدیدی مواجه شوند که می‌توانند بدون دغدغه مالی دوره‌های بیکاری طولانی‌تری را سپری کنند.

وی ادامه داد: با ورود مهاجرانی که از توان مالی بیشتری برخوردارند، بازار کار قزوین به شکلی تغییر کرده که کارگران ایرانی در برخی بخش‌ها با کاهش فرصت شغلی مواجه‌ا‌ند. البته این مساله در بلندمدت می‌تواند به دلیل کاهش نیروی کار ارزان روی دستمزدهای داخلی تاثیر بگذارد و فشارهای اقتصادی خاصی را به جامعه محلی تحمیل کند.

فشار حضور مهاجران بر زیرساخت‌های شهری

این کارشناس بازار کار با ذکر اینکه با افزایش جمعیت مهاجر نیاز به خدمات عمومی مانند بهداشت، آموزش و حمل‌و‌نقل در قزوین نیز افزایش یافته است، گفت: هرچند حضور مهاجران می‌تواند به تقویت اقتصاد محلی و افزایش رونق کسب‌وکارها کمک کند، اما تاثیر افزایش تقاضا بر زیرساخت‌های محدود قزوین برای شهروندان و مهاجران چالش‌هایی به وجود آورده است.

میرزایی تاکید کرد: هرچند مهاجران افغانستانی نقش مهمی در رونق کسب‌وکارهای کوچک دارند، اما حضور آنها در مقیاس بزرگ و افزایش تقاضا برای خدمات عمومی، فشار زیادی را بر زیرساخت‌های شهری وارد کرده است. این مسئله نیازمند برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری بیشتر برای توسعه امکانات و خدمات عمومی است.

وی اضافه کرد: افزایش تعداد مهاجران افغانستانی با تغییرات فرهنگی و اجتماعی همراه است. برخی از ساکنان قزوین نگرانی‌هایی درباره افزایش جمعیت مهاجر و تاثیرات احتمالی فرهنگی آن بر جامعه محلی دارند؛ این مورد را حتی می‌توان در مناطق برخوردار شهری قزوین هم یافت.

تغییر الگوی مصرف در بازارهای محلی قزوین

از سوی دیگر، یک جامعه‌شناس در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با اشاره به اثرات فرهنگی مهاجرت افغان‌ها به قزوین گفت: حضور مهاجران در جامعه‌ای مانند قزوین نیازمند توجه به برنامه‌های همگرایی و فرهنگی است. اگر جامعه میزبان و مهاجران افغانستانی با یکدیگر به درستی آشنا شوند و فرهنگ‌ همدیگر را بهتر بشناسند، این تنش‌ها به شکل محسوسی کاهش می‌یابد.

میرکاظم خلیفه‌زاده افزود: با ورود مهاجران افغانستانی با توان مالی بیشتر، الگوی مصرف در بازارهای محلی قزوین نیز تغییر کرده است. برای مثال برخی از مشاغل از قبیل آرایشگری با درآمدهای بالا در اختیار زنان افغانستانی درآمده است. از سوی دیگر کاهش ریال در برابر پول افغانی، مهاجران افغانستانی را در رفاه بالاتری نسبت به جامعه مقصد مهاجرت قرار داده است؛ بدون آنکه مالیات دهند.

این متخصص امور مهاجرت تاکید می‌کند: افزایش توان مالی افغانستانی‌ها تنها به معنی توانایی مالی بالاتر نیست؛ بلکه برای حضور پایدار در جامعه میزبان نیازمند سیاست‌های قانونی شفاف و برنامه‌هایی است که آنها را موظف به پرداخت مالیات‌های مختص مهاجران کند.

لزوم حفظ ارزش پول ملی

یک کارشناس اقتصادی هم در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه بی‌اعتنایی سیاست‌گذاران اقتصادی دولت به ارزش ریال طی دهه‌های اخیر به مرور چالش‌های اقتصادی و اجتماعی پیچیده‌ای ایجاد کرده است، گفت: یکی از تبعات کاهش ارزش ریال همین تغییر رفتار اتباع افغان در انتخاب شغل در کشور ما است.

مسعود کثیری‌فر اضافه کرد: طبیعی است که وقتی یک مهاجر افغانی با سرمایه انباشته از پول ملی خود که ارزش بیشتری از ریال ایران دارد، وارد کشور می‌شود، دیگر مانند گذشته خود را برای انتخاب شغل‌های ساختمانی سخت، طاقت‌فرسا و  پرمخاطره مجبور نمی‌بیند و به همین خاطر فرصت کافی برای انتخاب شغل پیدا می‌کند.

وی ادامه داد: در ضمن این کاهش ارزش ریال موجب شده که امروز بسیاری از اتباع و مهاجران افغان به فکر راه‌اندازی کسب‌وکارهایی بیفتند که حتی شاهدیم در این کسب‌وکارها تعدادی کارگر ایرانی هم به کار گرفته می‌شود و این در حالی است که چندین دهه قبل به خاطر ارزش بالای پول ملی ما حتی از کشورهایی مانند فیلیپین هم در ایران کارگر داشتیم.

اهمیت ساماندهی جایگاه شغلی اتباع

این کارشناس اقتصادی با اشاره به مطالبه مقام معظم رهبری از دولت‌ برای حفظ ارزش پول ملی گفت: به هر حال حفظ ارزش پول ملی در سایه کنترل و مدیریت تورمی اتفاق می‌افتد و این در حالی است که هنوز مدیران اقتصادی دولتی ما چندان تمایلی برای استفاده همه‌جانبه از سازوکارهای حفظ ارزش پول ملی نشان نداده‌اند.

کثیری‌فر افزود: با توجه به اینکه سال‌هاست مردم ما با بحران‌هایی مانند تحریم زندگی کرده‌اند، به نظر می‌رسد باید ضمن تلاش برای توسعه دیپلماسی اقتصادی و کاهش اثرات تحریم، از تجربه سایر کشورها برای کنترل تورم و حفظ ارزش پول ملی استفاده کنیم که به نظر می‌رسد مهمترین آنها انضباط مالی دولت است.

وی ادامه داد: در این میان نمایندگان مجلس هم باید دست دولت را بگیرند و به جای تعریف کردن پروژه‌های پوپولیستی پرهزینه و کم‌فایده به ویژه در بخش‌های عمرانی؛ اجازه دهند که دولت با حداقل کسری بودجه و ناترازی بتواند بودجه سالیانه را تنظیم کند و نمایندگان هم به جای خرج‌تراشی برای دولت، بر اجرای دقیق بودجه و جلوگیری از بدهکارتر شدن دولت نظارت کنند.

این اقتصاددان تصریح کرد: به هر حال تا زمانی که ارزش پول ملی ما به جایگاه مناسبی برسد، باید نیروهای کار اتباع به شیوه‌ای ساماندهی شوند که حضور آنها مزاحمتی برای نیروهای کار ایرانی ایجاد نکند و البته در این حوزه نیازمند برخوردهای سلبی و قهری با مهاجران افغانی هم نیستیم و اگر بتوانیم به موقع و درست از نیروی کار اتباع افاغنه بهره بگیریم، حتی می‌توانیم طرح‌های درآمدزا با ثروت‌آفرینی پایدار را به کمک آنها به سرانجام برسانیم.

***

الزام برای بازبینی در قوانین مهاجرت

در نهایت به نظر می‌رسد کاهش ارزش ریال در برابر افغانی و افزایش قدرت خرید و مشاغل بادرآمد بالا مهاجران افغانستانی، پدیده‌ای جدید در مهاجرت به ایران است که تأثیرات متعددی بر جامعه محلی بازار کار و اقتصاد داشته است. این مساله علاوه بر فشار بر زیرساخت‌ها و تغییرات اجتماعی نیاز ضروری به بازبینی در قوانین حوزه مهاجرت دارد.