حصار خروان حافظ میراث «تعزیه»

محمد فلاح

تعزیه یک هنر نمایشی مذهبی است که در آن واقعه کربلا و مصائب اهل‌بیت (ع) به ویژه امام حسین (ع) و یاران باوفایش به تصویر کشیده می‌شود. این هنر در ایران و برخی کشورهای دیگر با آداب رسوم خاص اجرا می‌شود.

«حصار خروان» یکی از روستاهای استان قزوین، شهرستان البرز بخش محمدیه به عنوان قطب برتر تعزیه استان است که بیش از یک قرن سابقه اجرای این هنر در این استان را برای زنده نگه‌داشتن یاد و خاطر شهدای کربلا و ترویج فرهنگ ایثار شهادت دارد.

مراسم تعزیه حصار قربان را می‌توان یکی از بهترین مراسم‌های تعزیه در ایران به خصوص استان یاد کرد که در یک مکان مخصوص اجرا و با استقبال چشمگیر مردم در شهرها و روستاهای اطراف و حتی استان‌های دیگر همراه می‌گردد.

تعزیه یک نمایش بصری است که واقعه کربلا را برای مردم تدوین می‌کند

معاون سیاسی امنیتی استانداری قزوین بیان کرد: تعزیه یکی از شعائر اصلی دین مبین اسلام است که یادآور رشادت‌ها و فداکاریی‌ها و رهاورد صحنه کربلای عاشورا می‌باشد.

شهرام احمدپور گفت: استان قزوین یکی از ریشه‌دارترین استان‌های تعزیه کشور به شمار می‌آید. این هنر مذهبی چه در بخش مرکزی استان و چه در بخش‌های دیگر استان از رونق خاصی برخوردار است که می‌توان به روستاهای حصار خروان، بکندی، باورس، ورس، زرجه بوستان و چناسک اشاره کرد که از ریشه‌دارترین روستاهای صاحب سبک تعزیه در استان می‌باشند و بزرگان زیادی را در این هنر مذهبی به کشور معرفی کرده‌اند.

معاون سیاسی امنیتی استانداری قزوین تاکید کرد: باید نام و یاد اساتید تعزیه استان را گرامی و فاخر بدانیم و هم برای هنرشان احترام و ارزش قائل شویم و هم شرایط را برای اجرای این هنر مذهبی فراهم نماییم.

وی با بیان اینکه بنده معتقدم که آیین اجرای تعزیه روز به روز در بین مردم رونق بیشتری پیدا کرده است گفت: باید از این میراث مذهبی که یکی از خصایص ارزشمند الهی می‌باشد و همچنین زبان و پیام عاشورا است به خوبی صیانت و حمایت کرد.

حصارخروان دارای پیشینه دیرینه در تعزیه استان است

سیاوش طاهرخانی فرماندار قزوین در خصوص جایگاه تعزیه بیان نمود: تعزیه در قزوین از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و این هنر آیینی و مذهبی از دیرباز مورد توجه بوده و هم اکنون شاهد رونق این هنر در نقاط مختلف استان هستیم و هر ساله در مناسبت‌های گوناگون به خصوص ایام ماه محرم و صفر به نمایش گذاشته می‌شود.  روستای حصارخروان یکی از روستاهای پیشرو است که نقش بسیار مهمی در زنده نگه داشتن این سنت الهی دارد و هر ساله با اجرای تعزیه‌های گوناگون مردم عزیز استان و حتی دیگر استان‌های کشور را در این روستا جمع می‌کند.

نقش زنان در تعزیه از ابعاد مختلفی حائز اهمیت است

صدیقه ربیعی مدیرکل امور روستایی استانداری قزوین گفت: زنان به عنوان مخاطبان و عزاداران در تعزیه حضور دارند و در برخی موارد، نقش‌های خاصی مانند «روضه‌خوان» یا «نقش‌خوان» را اجرا می‌کنند. همچنین، زنان در پشت صحنه و در تدارک مراسم تعزیه نیز نقش مهمی ایفا می‌کنند.

وی به تاثیر مهم زنان در تعزیه اشاره و افزود. زنان با حضور فعال در مراسم عزاداری، و سوگواری در تکیه‌ها و حسینیه‌ها و همچنین در خانه‌های خود، نقش مهمی در حفظ و گسترش این سنت بازی می‌کنند.

به دلیل استقبال مردم با کمبود فضا مواجه هستیم

سید مجید تقوی یکی از بانیان تعزیه در روستای حصارخروان در خصوص برگزاری و قدمت این هنر مذهبی در این روستا گفت: هنر تعزیه از سال ۱۳۲۰ توسط جد ما به نام مرحوم سید حبیب‌اله تقوی و سپس به دست پدرمان مرحوم حاج صمد تقوی ادامه یافت و در حال حاضر اینجانب به همراه دیگر برادران خود این سنت حسنه را در این روستا و در مناسبت‌های مختلف از جمله دهه اول ماه محرم به مدت ۱۰ روز و همچنین ده روز در ماه صفر برگزار می‌کنیم.

وی بیان کرد: حسینیه مرحوم حاج صمد تقوی هر ساله به مناسبت‌های مختلف مذهبی شاهد اجرای ۲۱ موضوع تعزیه با حضور شبیه‌خوانان معتبر و سرشناس کشور است که شاخص‌ترین آنها اجرای تعزیه حضرت ابوالفضل(ع) در روز تاسوعا و همچنین تعزیه حضرت امام حسین(ع) در روز عاشوراست که با حضور چشمگیر اهالی روستا و مردم قزوین و استان‌های همجوار برگزار می‌شود، که امسال از استان‌های گیلان، مازندران، قم و اصفهان و شیراز هم میهمان داشتیم.

تقوی بانی اجرای تعزیه روستای حصار خروان تصریح کرد: با توجه به استقبال علاقه‌مندان و عاشقان اهل‌بیت به هنر تعزیه، در روزهای تاسوعا و عاشورا با مشکل کمبود فضا مواجه هستیم که درصدد توسعه محل برگزاری هستیم تا هم نقش‌خوانان به راحتی بتوانند ایفای نقش کنند و هم تماشاگران به شکل مطلوبی از این فرصت بهره معنوی لازم را ببرند.

موافق‌خوان نقش‌های مختلفی در هنر تعزیه اجرا می‌کند

محمد حسین کریمی موافق‌خان که فوق لیسانس می‌باشد و متولد سال ۱۳۷۵ از سال ۱۳۸۰ و از ۵ سالگی کار خود را در تعزیه شروع کرده است و در این خصوص گفت: به خواسته خدا و دعوت اهل بیت عصمت و طهارت به این دستگاه دعوت شدم و از دوران بچگی نقش بچه‌خوانی را در این دستگاه شروع کردم و در دوره نوجوانی و جوانی علی‌اکبرخوانی و قاسم‌خوانی را در کارنامه خود دارم و در گروه امروز تعزیه شهرک حصار خروان به عنوان یک فرد کوچک در این دستگاه پر عظمت شهادت‌خوانی حر، حضرت ابوالفضل(ع)،  و مسلم‌خوانی می‌کنم که باعث افتخار بنده است.

وی تاثیر تعزیه را در زندگی خود این‌گونه تشریح کرد: جنس غم حسین فرق می‌کند و خوشحالم که در این دنیای وانفسا انسان را به مسیرهای مختلف هدایت و می‌کشاند. این راه و کشتی نجات نمی‌گذارد سرگردان و راه خود را گم کنی. اهل بیت همیشه حامی و یارم بوده و نشده است چیزی را از این دستگاه بزرگ و با عظمت بخواهم و به دست نیاورده باشم. من زندگی خود را مدیون این بزرگواران می‌دانم و افتخار این را دارم که به عنوان خادم در این دستگاه همکاری دارم.

وی به نقش تغذیه امروزی، که نسل جدید آن را اجرا می‌کند و تفاوت‌های آنها در اجرا نسبت به گذشته این‌گونه تشریح کرد: بنده شخصاً خودم را در جایگاهی نمی‌بینم که در خصوص هنر اساتید و پیشکسوتان نظر بدهم ولی هرچه داریم در این راه از این عزیزان و بزرگان است. اما تلفیق جوان و با تجربه در تعزیه خیلی تاثیرگذار در بین مخاطبین بوده و هست که همین امر باعث شده است جوانان جذب این هنر مذهبی شده و علاقمند شوند.

مخالف‌خوانی در تعزیه، عنصری کلیدی و اساسی است

مخالف‌خوانی به نمایش و انتقال مفاهیم دینی، حماسی و عاطفی کمک می‌کند. این نوع خوانش، که معمولاً توسط نقش‌های منفی و اشقیا در تعزیه اجرا می‌شود، بر تضاد و تقابل بین حق و باطل، خیر و شر، و مظلوم و ظالم تأکید دارد و به این ترتیب، تأثیرگذاری نمایش را افزایش می‌دهد.

ابوالفضل عبداللهی ۲۲ ساله که از سال ۹۳ و از سن 7 سالگی کار در تعزیه را شروع کرده است به عنوان مخالف‌خوان در تعزیه حضرت علی اکبر، نقش ابن سعد را داشت گفت: نقش اولیه بنده به عنوان پسر ارزق و پسر توعه بود و تا به الان که به این سن رسیدم خوشحالم  که در این راه گام برداشته‌ام.

***

گفتنی است در اتمام هر تعزیه در این روستا کودکان با ذوق شوق فراوان نسبت به جمع‌آوری وسایل و ابزار تعزیه به خصوص نظافت از خود اشتیاق نشان می‌دهند و در این مورد با تاسی از بزرگان اقدام به جارو زدن محل اجرای نمایش می‌کنند.