حبس اقتصاد مردمی در قفس شعارزدگی

آرش صالحی ـ رهبر معظم انقلاب اسلامی سال‌هاست که مسائل اقتصادی را سرلوحه تعیین شعارهای سال قرار می‌دهند تا به این روش اعلام کنند که قوای سه‌گانه نظام جمهوری اسلامی ایران و همچنین بخش خصوصی و مجامع حاکمیتی به موضوع اقتصاد نگاه جدی داشته باشند. در سال ۱۴۰۳ نیز کلید واژه پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی مشارکت مردم در اقتصاد بود، یعنی به عبارت دیگر دولت از ظرفیت‌های مردمی در زمینه توسعه اقتصادی و اجرای برنامه‌ها بهره‌گیری کند. حال آنکه عمده کارشناسان اقتصادی در استان قزوین بر این عقیده هستند که دولت دست کم در این استان نتوانسته آن‌طور که باید و شاید به این شعار جامه عمل بپوشاند و دلایلی را نیز برای این موضوع مطرح می‌کنند که از جمله آنها عدم سیاست‌گذاری درست دولت‌های سیزدهم و چهاردهم در استان قزوین و همچنین فراهم نیاوردن اقتصاد مردمی از سوی دولت‌ها را می‌توان نام برد. همچنین کارشناسان اعلام می‌کنند که مردم ترجیح می‌دهند اندک دارایی که با دشواری به دست آورده‌اند را در اموری که مشخصاً دارای یک حاشیه امنیت است مانند دلار، سکه، طلا و خودرو سرمایه‌گذاری کنند تا بورس و تولید که مشخص نیست دولت فردا با ورود خود به این حوزه‌ها چه اقداماتی را رقم خواهد زد.

تامین نشدن الزامات مشارکت مردمی در اقتصاد

یک کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه مشارکت مردم در اقتصاد نیازمند الزاماتی است که دولت‌ها حداقل در 2 دهه اخیر به آن تن نداده‌اند، گفت: سیاست‌های دولتی اقتصاد در سال‌های اخیر مغایر با روح جذب مشارکت‌های مردمی به ویژه در عرصه تولید و توسعه اقتصادی بوده است. برای مثال دولت‌ها در دو دهه اخیر نشان دادند که همواره بخش خصوصی را رقیب خود می‌پندارند.

مرتضی محمدمیری با بیان اینکه دولت‌ها در دو دهه اخیر اقداماتی انجام دادند که از اساس با روح مشارکت مردمی تناقض داشته و حتی به مشارکت‌های مردم در اقتصاد ضربه وارد کرده است، تصریح کرد: نمونه این موضوع را می‌توان در خودرو دولتی و یا موضوع مهم بورس اشاره کرد که بهترین فرصت برای جمع‌آوری نقدینگی و سرمایه‌های مردمی و سوق دادن آن به سمت تولید بود، اما به راحتی از دست رفت.

وی با بیان اینکه دخالت‌های دولتی در بورس و عدم سیاست‌گذاری درست اقتصادی در کشور باعث شد که عده بزرگی از مردم از بورس و اساساً مشارکت در هر امر اقتصادی دیگری مایوس شوند، در صورتی که بورس می‌توانست به خوبی نقدینگی مردم را جمع‌آوری کند، افزود: یکی از دلایلی که می‌توان گفت شعار مردم‌سازی اقتصاد نتوانسته محقق شود، همین عدم اعتماد مردم به دستگاه‌های حاکمیتی و دولتی است.

خشت اول مشارکت مردمی کج گذاشته شد

این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه دولت‌ها ابتدا باید اعتماد مردم را دوباره جلب کنند، تا اساساً خشت اول مشارکت‌های مردمی در اقتصاد گذاشته شود، گفت: در دولت روحانی و در دولت‌های بعد تا امروز متاسفانه این اقدام رخ نداده و همچنان بورس که یکی از نمادهای مشارکت مردم در اقتصاد است، درخشش سابق را پیدا نکرده است.

محمدمیری با بیان اینکه خشت نخست مشارکت مردم در اقتصاد توسط دولت‌ها کج نهاده شده است اضافه کرد: دولت تا زمانی که بازآفرینی اعتماد و امید را در بین مردم احیا نکند، قادر به جذب دوباره مشارکت‌های مردمی در اقتصاد نخواهد بود و متاسفانه در این مسیر عزم و اراده جدی هم در یک دهه اخیر دیده نشده است.

وی با بیان اینکه نمادهای مردمی‌سازی اقتصاد مانند تعاونی‌ها بورس اوراق بهادار و … در استان قزوین اصلاً وضعیت خوبی ندارند، ادامه داد: نگاهی به تعداد کل تعاونی‌های ثبت شده در استان قزوین و درصد فعال بودن این تعاونی‌ها گواه بسیاری از مسائل است. همچنین باید ذکر کرد که بخش بزرگی از تعاونی‌های تعطیل و یا با مشکل روبه‌رو‌شده در استان قزوین در یک دهه اخیر به تعطیلی گراییدند.

ترویج دلالی به جای تولید

یک کارشناس کارشناس اقتصادی دیگر در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت ضمن بیان اینکه تلاطم‌های ارزی و اقتصادی در کنار وضعیت نابسامان بورس ناترازی و موانع تولید کاهش بازارهای فروش محصولات تولیدی در خارج از کشور و غیره از جمله عواملی هستند که مردم کمتر رغبت می‌کنند تا در عرصه تولید و اقتصاد مشارکت داشته باشند، گفت: در این فضا مردم ترجیح داده‌اند که سرمایه‌هایشان را به سوی دلار، سکه، طلا و حتی خودرو و ارزهای دیجیتال ببرند و به نوعی شاهد ترویج دلالی به جای سرمایه‌گذاری در تولید هستیم.

مسعود کثیری‌فر با بیان اینکه مردم در این موضوع کاملاً حق دارند، افزود: مردم بین سرمایه‌گذاری بسیار پرریسک با مشکلات ناترازی انرژی، کمبود برق، کمبود سوخت، افزایش هزینه‌های تولید، کمبود مواد اولیه، فرسودگی ماشین‌آلات صنعتی، نبود آب و فقدان تبادلات تجاری بین‌المللی و همچنین خریدن طلا، سکه و دلار قطعاً دومی را برمی‌گزینند، زیرا در دومی ریسک‌های گفته‌شده وجود ندارد.

وی با بیان اینکه مردم اطمینان دارند که دلار، سکه، طلا و خودرو هیچ‌وقت ارزان نمی‌شوند، بلکه سال به سال قیمتشان چندین برابر می‌شود، ادامه داد: اصلاً شاهد چنین وضعیتی در بخش تولید تعاون سرمایه‌گذاری نیستیم، زیرا ریسک‌های اقتصادی در این بخش‌ها بسیار متعدد هستند. از سوی دیگر، به دلیل مشکلات اقتصادی و عدم رشد همپای درآمدها با هزینه‌ها اصلاً توان مشارکت مردم در اقتصاد کاهش پیدا کرده است.

نبود امنیت سرمایه‌‌گذاری در کشور

این کارشناس با بیان اینکه دولت در این زمینه تلاش کرده، اما کافی نبوده است، گفت: منظور از دولت‌ها البته حاکمیت دولتی در 2 دهه اخیر است که توانسته با اعطای تسهیلات و رونق تولید کمی به تولیدات خانگی و مشاغل روستایی رونق دهد، اما باید توجه داشت که این کسب‌وکارهای خرد هم دچار مشکلات عدیده هستند و در ضمن وقتی صحبت از مشارکت‌های مردمی در اقتصاد می‌شود، موضوع فراتر از اعطای مثلاً ۵۰۰ فقره وام خوداشتغال‌زایی در یک استان می‌رود.

کثیری‌فر با اشاره به اینکه عدم اجرای صحیح قوانین و خلأهای قانونی دیگر موضوعی است که در برابر مشارکت مردمی در اقتصادی ایستاده است، تصریح کرد: دولت‌ها نتوانسته‌اند آن‌طور که باید و شاید تسهیل‌گری در زمینه جذب سرمایه‌های مردمی را در امر تولید داشته باشند و امروز آثار آن را شاهد هستیم.

وی با بیان اینکه موضوع مهم دیگری که نمی‌گذارد شعار سال محقق شود، نبود امنیت سرمایه‌‌گذاری و اقتصادی در کشورمان به ویژه در 2 دهه اخیر با اعمال تحریم‌ها و مشکلات اقتصادی است، افزود: مردم مطمئن نیستند که اگر پول خود را در بورس، تعاون و تولید وارد سازند، چه بر سر سرمایه‌هایشان می‌آید، آن هم سرمایه‌هایی که با خون دل و با فشار مضاعف طی سال‌ها با دشواری توانسته‌اند جمع‌آوری کنند.

کج‌خلقی دولت و بانک‌ها با تولیدکنندگان جوان

یک فعال صنعتی نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه تحقق شعار تولید با مشارکت مردم نیازمند یک تحول اساسی در ساختار صنعت کشور است، گفت: یکی از این تحولات باید حمایت دولت از صنعتگران و تولیدکنندگان جوان باشد، در حالی که امروز عکس این موضوع دیده می‌شود.

سیروس حامدی‌فر اضافه کرد: حداقل 2 دهه است که دولت ترجیح می‌دهد به جای اعطای وام و تسهیلات به تولیدکنندگان جوان این تسهیلات را به صاحبان صنایع قدیمی‌تر بدهد، حتی اگر آن صنایع قدیمی‌تر از نظر سوددهی و نوآوری وضعیت خوبی نداشته باشند.

وی ادامه داد: بنابراین طی این سال‌ها همواره شاهد کج‌خلقی دولت و بانک‌ها نسبت به تولیدکنندگان جوان بوده‌ایم و بحث پرداخت تسهیلات به شرکت‌های دانش‌بنیان در عمل برای تولیدکنندگانی مفید واقع شد که ارتباطات سیاسی و غیرسیاسی مناسبی با مدیران دولتی داشتند.

ثبات اقتصادی پیش‌شرط مردمی‌سازی است

این تولیدکننده جوان با بیان اینکه برخی صنایع کوچک قابلیت‌های بالایی برای جذب مشارکت مردمی دارند، گفت: با وجود چابک بودن و زودبازده بودن صنایع خرد و کوچک، اما دولت همچنان صنایع بزرگ را به چشم صنعت می‌بیند و تمایلی به ارتباط برقرار کردن با کوچک‌ترها ندارد.

حامدی‌فر با اشاره به طرح موضوع بنگاه‌های کوچک و زودبازده در دولت احمدی‌نژاد افزود: البته در آن زمان از تسهیلات به چنین بنگاه‌هایی سوء ‌استفاده‌هایی شد، اما آنجایی که دولت نظارت خوب و حمایت‌گر داشت، برخی صنایع جوان هم توانستند قوی شوند.

وی ادامه داد: با همه این‌ها به نظر می‌رسد این روزها که همچنان شاهد نوسانات و گران شدن پیاپی ارز و سکه هستیم، صحبت کردن از جلب مشارکت مردمی به تولید که به صورت ذاتی برای سوددهی نیاز به صبر ایوب دارد، تا حدودی برای مردم عجیب است و به نظر می‌رسد ایجاد ثبات اقتصادی و سروسامان بخشیدن به وضعیت بورس می‌تواند قدم نخست برای توسعه اقتصاد مردم‌محور باشد.

لزوم شفاف‌سازی راه‌های پیشرفت اقتصادی برای عموم

با وجود اینکه مردمی‌سازی اقتصاد یک اصل بزرگ برای بیمه کردن اقتصاد در برابر تحریم و سایر بحران‌های اقتصادی است، اما به نظر می‌رسد بخش دولتی همچنان از توان و خلاقیت لازم برای به بازی گرفتن مردم در اقتصاد برخوردار نیست و هنوز دیوار بلند بی‌اعتمادی بین دولت و مردم در حوزه اقتصاد پابرجاست و شاید بهترین ابزار برای خراب کردن این دیوار بی‌اعتمادی بازگرداندن ثبات اقتصادی و پیش‌بینی‌پذیر کردن آن برای عموم مردم باشد و بنابراین دولت باید راه‌های ورود و پیشرفت در اقتصاد را برای همه گروه‌ها شفاف و عیان کند.