جنگ؛ فرصتی برای جراحی الگوی مصرف
- شناسه خبر: 85497
- تاریخ و زمان ارسال: 2 تیر 1405 ساعت 07:30
- بازدید :
فریبا قاسمی
جنگ، با همه پیامدهای تلخ و خسارتبارش، باعث شده ضرورت تجدیدنظر در الگوی مصرف و فاصله گرفتن از وابستگی به کالاهای یکبارمصرف بیش از گذشته احساس شود. در شرایطی که منابع، زنجیرههای تأمین و ظرفیتهای تولیدی با فشار مضاعف روبهرو هستند، هر تصمیم مصرفی معنا و پیامد اقتصادی پررنگتری پیدا میکند.
در چنین فضایی، مصرف بیرویه دیگر صرفاً یک عادت روزمره نیست، بلکه میتواند به عاملی برای افزایش هزینههای خانوار و تشدید فشار بر منابع ملی تبدیل شود. از این رو، گرایش به استفاده از کالاهای بادوام و چندبارمصرف، مدیریت هزینهها و پرهیز از خریدهای غیرضروری، بیش از هر زمان دیگری اهمیت مییابد.
این تغییر نگاه، تنها یک توصیه اخلاقی یا زیستمحیطی نیست، بلکه ضرورتی اقتصادی برای افزایش تابآوری جامعه در برابر بحرانهاست. تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که دورانهای سخت، میتواند آغازگر اصلاحات ماندگار در رفتارهای مصرفی باشد؛ اصلاحاتی که حتی پس از پایان بحران نیز به عنوان یک فرهنگ پایدار باقی میماند.
از این منظر، جنگ اگرچه پدیدهای ناگوار است، اما میتواند هشداری جدی برای بازاندیشی در شیوه مصرف و حرکت به سمت الگویی مسئولانهتر، هوشمندانهتر و پایدارتر باشد.
در همین زمینه، «منوچهر ایزدی»، کارشناس و فعال محیطزیست با اشاره به تأثیر شرایط اقتصادی و بحرانها بر رفتارهای مصرفی جامعه اظهار کرد: در مقاطع مختلف تاریخی مشاهده شده که بحرانها صرفاً پیامدهای مخرب به همراه ندارند، بلکه در بسیاری موارد به نقطهای برای بازنگری در برخی عادتهای نادرست اقتصادی و اجتماعی تبدیل میشوند. به گفته او، شرایط اقتصادی امروز و فشارهایی که بر برخی صنایع و زنجیرههای تولید وارد میشود، این امکان را فراهم کرده تا جامعه بار دیگر درباره شیوه مصرف و کارآمدی الگوهای رایج مصرفی تأمل کند.
وی با اشاره به ساختار تولید برخی کالاها در کشور افزود: بخشی از زیرساختهای صنعتی، بهویژه در حوزههایی مانند پتروشیمی و صنایع وابسته، به شدت به تأمین پایدار مواد اولیه و انرژی وابسته هستند. زمانی که این زنجیرهها تحت تأثیر محدودیتهای اقتصادی یا اختلال در تأمین قرار میگیرند، آثار آن به تدریج در قیمت تمامشده کالاها و در نهایت در سبد مصرفی خانوارها نمایان میشود.
ایزدی ادامه داد: در چنین شرایطی افزایش قیمت برخی محصولات پلاستیکی و کالاهای وابسته به صنایع پتروشیمی، از جمله ظروف و بستهبندیهای یکبارمصرف، تنها یک تغییر ساده در بازار نیست بلکه نشانهای از فشار بر یک زنجیره گسترده تولید و مصرف است؛ زنجیرهای که از استخراج مواد اولیه تا فرآیندهای تولید، حملونقل و توزیع را در بر میگیرد.
به گفته این فعال محیطزیست، مسئله صرفاً افزایش قیمتها نیست، بلکه این شرایط میتواند به فرصتی برای بازنگری در فرهنگ مصرف تبدیل شود.
وی در ادامه تصریح کرد: در سالهای اخیر استفاده از کالاهای یکبارمصرف در بسیاری از حوزههای زندگی روزمره از کیسههای پلاستیکی در خریدهای روزانه گرفته تا مصرف گسترده لیوانها و ظروف یکبارمصرف در انواع مراسم، گردهماییها و مناسبتهای مختلف اجتماعی به شکل قابل توجهی افزایش یافته است.
ایزدی با اشاره به تجربه برخی کشورها در مدیریت مصرف بیان کرد: در بسیاری از کشورهای اروپایی استفاده از کالاهای چندبارمصرف به یک رفتار عادی در جامعه تبدیل شده است. در نمایشگاهها، رویدادهای عمومی و حتی محیطهای کاری، استفاده از کیفهای پارچهای به جای بستهبندیهای پلاستیکی و همراه داشتن بطری آب شخصی، ماگ یا قمقمه به یک فرهنگ رایج تبدیل شده و همین تغییرات کوچک توانسته در کاهش مصرف مواد پلاستیکی و هزینههای تولید نقش قابل توجهی ایفا کند.
وی تأکید کرد: این تغییر رفتار تنها از منظر دغدغههای زیستمحیطی شکل نگرفته، بلکه در بسیاری از کشورها نتیجه نگاه اقتصادی به مصرف منابع است. از نگاه ایزدی، مصرف گسترده کالاهای یکبارمصرف در بلندمدت هزینههای قابل توجهی برای اقتصاد، منابع طبیعی و زیرساختهای صنعتی ایجاد میکند؛ هزینههایی که معمولاً در محاسبات روزمره مصرفکنندگان دیده نمیشود اما در مقیاس ملی تأثیر قابل توجهی دارد.
به اعتقاد وی، هر کالای یکبارمصرف اگرچه کوچک و کمارزش به نظر میرسد اما در واقع محصول یک زنجیره بزرگ تولید است که در آن مواد اولیه، انرژی، نیروی انسانی و ظرفیت صنعتی به کار گرفته میشود. بنابراین افزایش بیرویه مصرف چنین کالاهایی به معنای افزایش فشار بر منابع و زیرساختهای کشور خواهد بود.
ایزدی تصریح کرد: در شرایطی که اقتصاد با محدودیت منابع و افزایش هزینهها مواجه است، اصلاح الگوی مصرف میتواند نقش مهمی در افزایش تابآوری اقتصادی و اجتماعی جامعه ایفا کند. به گفته او، حرکت تدریجی به سمت استفاده از کالاهای بادوام و چندبارمصرف نهتنها میتواند هزینههای خانوارها را کاهش دهد، بلکه فشار بر صنایع تولیدی، مصرف انرژی و تولید پسماند را نیز کم خواهد کرد.
وی تصریح کرد: اکنون که در محرم هستیم، در بسیاری از مراسمها، نذورات، برنامههای مذهبی و فعالیتهای خیریه حجم قابل توجهی از ظروف و اقلام یکبارمصرف مورد استفاده قرار میگیرد، در حالی که با برنامهریزی و استفاده از گزینههای جایگزین میتوان هم هزینهها را کاهش داد و هم از تولید حجم زیادی از زباله جلوگیری کرد.
این کارشناس محیطزیست معتقد است تغییر الگوی مصرف صرفاً به رفتارهای فردی محدود نمیشود و نیازمند همراهی نهادهای فرهنگی، اجتماعی و رسانههاست تا فرهنگ استفاده از کالاهای بادوام و چندبارمصرف در جامعه تقویت شود.
در شرایطی که کشور با چالشهای اقتصادی مختلف روبهرو است، تمرکز صرف بر افزایش تولید نمیتواند راهحل کامل باشد و توجه به نحوه مصرف نیز به همان اندازه اهمیت دارد. به اعتقاد او، اگر بحرانها به درستی تحلیل و مدیریت شوند، میتوانند زمینهای برای اصلاح برخی رفتارهای اقتصادی و حرکت به سمت الگوهای مصرف پایدارتر در جامعه فراهم کنند.
