تولید گندم با اعمال شاقه

آرش صالحی ـ با وجود نقش راهبردی گندم در ایجاد امنیت غذایی و تعهدی که دولت برای حمایت از گندم‌کاران و تولیدکنندگان این محصول راهبردی دارد، اما گندم‌کاران در سال زراعی جاری که از مهرماه ۱۴۰۳ آغاز شده با مشکلات عدیده‌ای روبرو شدند؛ چون ابتدای کشت گندم آنها مقارن با قطعی برق و ناترازی شد تا جایی که حتی به درستی نتوانستند دو آبیاری مهمی که در ابتدای کشت گندم نیاز است و دانه‌های خوشه‌های طلایی گندم‌هایشان به آن بستگی دارد را داشته باشند. مشکلات گندم‌کاران اما حتی قبل از کشت یعنی از شهریورماه سال گذشته آغاز شد که دولت قیمت پیشنهادی کشاورزان را نپذیرفت و روی قیمت ۲۰ هزار و ۵۰۰ تومان پافشاری کرد تا به عقیده کشاورزان امروز شاهد کاهش انگیزه تولید از سوی گندم‌کاران باشیم. در این شرایط به نظر می‌رسد جذابیت کشت گندم برای کشاورزان پایین آمده باشد و دولت باید از تغییر اصلاح نرخ خرید تضمینی و ایجاد بسته‌های تشویقی متنوع این جذابیت را دوباره احیا کند.

زیانده شدن کشت گندم

جالب اینکه فعالان صنفی و تشکل‌های کشاورزی در سراسر کشور نسبت به این موضوع هشدار دادند، اما دولت توجهی به این موضوع نکرد تا جایی که حتی بنیاد گندم‌کاران نسبت به هشدار کاهش تولید گندم و ضرورت واردات این محصول بعد از یک سال خودکفایی هشدار داد.

سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ به لحاظ تولید گندم سالی طلایی بود و تولید ۱۶.۵ میلیون تن گندم سبب شد تا کشور از واردات بی‌نیاز شود، اما پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که در سال زراعی جاری میزان تولید گندم به طرز فاحشی کاهش پیدا خواهد کرد و در نتیجه دولت مجبور به واردات می‌شود تا مشکلی که خودش با ناترازی‌ها پدید آورده را به هزینه‌های هنگفتی حل کند.

اما صدای اعتراض کشاورزان نسبت به قطعی برق چاه‌ها و عدم تامین آب مورد نیازشان در کنار قیمت‌گذاری گندم متاسفانه شنیده نشد و امروز بسیاری از صاحب‌نظران بر این عقیده هستند که کشاورزان در کشت گندم با ضرر روبه‌رو شده‌اند.

ناترازی انرژی به واردات گندم منجر می‌شود

یک کشاورز گندم‌کار قزوینی در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت ضمن اشاره به اهمیت گندم برای کشورمان بیان کرد: گندم ستون اصلی خیمه غذایی کشور است و به همین خاطر بحث شوخی‌برداری نیست و باید کمال دقت نظر را در آن داشت، اما پرسشی که ما از مسئولان داریم، این است که چطور الزاماتی که می‌بایست برای گندم داشته باشیم، به راحتی رعایت نمی‌شود؟

منوچهر بزرگر اضافه کرد: امسال به راحتی متاسفانه باید وارد‌کننده گندم باشیم و این در حالی است که به همت گندم‌کاران در سال گذشته به خودکفایی رسیده بودیم و نیازی به واردات نداشتیم. ما هم در بخش نانوایی‌ها و هم صنف صنعت سال گذشته نیازی به واردات نداشتیم، اما همین اقدامات صورت گرفته مانند قطعی برق چاه‌ها به راحتی ما را واردکننده گندم می‌کند.

وی ادامه داد: ما بین سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ قیمت‌گذاری مناسبی برای گندم داشتیم و حتی در سال ۱۴۰۲ دوبار اصلاح قیمت خرید تضمینی گندم رقم خورد و این امر کشاورزان را دلگرم می‌کرد که دولت به فکر منافع کشاورزان است، ولی وقتی قیمت کم گذاشته می‌شود و بر روی آن اصرار می‌کنند که اصلاحی صورت نگیرد، طبیعتا تاثیرات منفی خودش را می‌گذارد و دولت به این موضوع بی‌توجه است.

نرخ گندم متناسب با نرخ ارز اصلاح نشده است

یک کارشناس اقتصادی هم در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با اشاره به اینکه شهریورماه سال قبل بود که این قیمت ۲۰ هزار و ۵۰۰ تومانی گذاشته شد، گفت: بعد از آن ما بلافاصله در یک گرداب هولناکی به نام نرخ ارز و تصاعدی بودن تورم افتادیم و در صورتی است که در تمام این هشت ماه نرخ گندم اصلاح نشده است.

مسعود کثیری‌فر با بیان اینکه بارها اعلام کردیم که باید نرخ گندم اصلاح شود و با این قیمت کشاورز ورشکسته می‌شود، تصریح کرد: متاسفانه ما در دولت به جایی نرسیدیم و در نهایت با قیمت کنونی کشاورز سودی نخواهد برد و دلسرد می‌شود.

وی افزود: سال گذشته ۱۶.۵ میلیون تن گندم در کشور تولید شد که ۱۲.۵ میلیون تن آن توسط دولت خرید تضمینی شد، اما امسال پیش‌بینی می‌شود که حداکثر تولید کل کشورمان به ۱۲ میلیون تن هم نخواهد رسید و میزان خرید تضمینی هم بین 8 الی 8.5 میلیون تن خواهد بود و بنابراین 4 تا 4.5 میلیون تن گندم باید وارد کنیم.

این کارشناس اقتصادی با تاکید بر اینکه به نظر می‌رسد در سیاست‌گذاری تولید و خرید تضمینی گندم شاهد نوسان‌های جدی بین دولت‌های مختلف هستیم، گفت: انتظار کشاورزان و گندم‌کاران این است که سیاست‌های حمایت از تولید این محصول راهبردی مدام دچار تغییر و نوسان نشود تا کشاورزان بتوانند برنامه‌ریزی میان‌مدت و بلندمدت برای توسعه کشت و تولید این محصول داشته باشند.

کثیری‌فر اضافه کرد: در کنار اینها دولت باید با افزایش کیفیت ارقام تولیدی گندم در کشور به صورت جدی به دنبال ایجاد بازار صادراتی برای این محصول باشد و با گذشت این همه‌ سال از تولید این محصول در کشور نباید خودکفایی بزرگ‌ترین افتخار ما باشد. ضمن اینکه ارزش بالای گندم در صادرات عامل مشوق مهمی برای توسعه تولید این محصول است.

کشاورزان تحت فشار هستند

یک کشاورز بوئین‌زهرایی هم با بیان اینکه دولت اگر می‌گوید مقوله تولید گندم دارای اهمیت است، باید چالش‌های تولید گندم را هم حل کند، گفت: تولید گندم تاثیر مستقیم بر سفره و زندگی و نان مردم دارد و ما کشاورزان هم پذیرفته‌ایم که باید گندم را تولید کنیم تا سفره‌های مردم خالی نباشد، اما چه کنیم که امروز وضعیت کشاورزی کشورمان با قطعی‌های مکرر برق، کم‌آبی و قیمت‌گذاری جالب نیست.

مسلم نجفی شهرستانکی با بیان اینکه قیمت خرید تضمینی گندم امسال ۱۷ درصد افزایش داشت، در صورتی که همه شاهد هستیم که تورم از شهریورماه که قیمت‌گذاری شده تا امروز چقدر افزایش داشته است، تصریح کرد: باید نهادهایی مانند بنیاد ملی گندم‌کاران با تلاش فراوان بتوانند قیمت را اصلاح کنند. هر چند همین افزایش قیمت هم با تورمی که به وجود آمده، همخوانی ندارد، اما چه کنیم که ما کشاورزان نمی‌توانیم کار دیگری کنیم.

وی با بیان اینکه شعار سال جاری سرمایه‌گذاری برای تولید است، افزود: سال گذشته جهش تولید با کمک مردم به هیچ‌وجه محقق نشد و حتی ناترازی‌های انرژی و مشخصا برق زیان‌هایی را هم به تولیدگران و مردم وارد کرد و کشاورزان با پدیده‌هایی مانند بستن چاه‌های آب، جریمه چاه‌های آب، افزایش قیمت نهاده‌ها و خشک‌سالی روبه‌رو شدند که بسیار آنها را اذیت کرد و به عبارت دیگر هم طبیعت و هم مسئولان کشاورزان را تحت فشار قرار داده‌اند.

کشت گندم دیگر به ‌صرفه نیست

یک کارشناس کشاورزی در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت ضمن اشاره به افزایش هزینه‌های تولید برای کشاورزان و گندم‌کاران بیان کرد: امروز در حالی گندم ۲۰ هزار و ۵۰۰ تومان خرید تضمینی می‌شود که بنا به محاسباتی که انجام می‌شود، شامل پول کود، کشت، کارگر، بذر، ادوات و سمپاشی مبلغ خرید تضمینی گندم باید ۲۷ هزار تومان باشد تا کشاورز هزینه فایده سر به سر شود که با قیمت کنونی بسیار فاصله دارد.

سیدمحسن موسوی با بیان اینکه همه هزینه‌ها، کالاها، نهاده‌ها و خدمات از سال ۱۴۰۲ تاکنون بعضاً بیش از ۵۰ تا ۱۰۰ درصد رشد کردند و برای مثال سمی که پاکتی ۳۵۰ هزار تومان بوده به یک میلیون تومان رسیده، اما قیمت گندم از ابتدای سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ تاکنون ۱۵ تا ۱۷ درصد رشد داشته است، بیان کرد: این موضوع نشان می‌دهد که قیمت گذاران هیچ درکی نسبت به شرایط کشاورزان ندارند.

وی با بیان اینکه در سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ قیمت‌گذاری گندم به خوبی اعمال شد و شاهد رضایتمندی کشاورزان بودیم که قطعا حاصل این رضایت‌مندی هم تولید 300 هزار تن گندم در استان قزوین بود که سال‌ها رکورد تولید گندمش بین 180 تا 220 هزار تن می‌چرخید، افزود: متاسفانه این برخورد دولتی‌ها کشاورزان و گندم‌کاران را دلسرد می‌کند و این شرایط اصلا به نفع کشورمان نیست.

لزوم به‌کارگیری سازوکارهای تشویقی برای خرید تضمینی گندم

با توجه به آنچه بیان شد به نظر می‌رسد تا زمان باقی‌مانده دولت باید از سازوکارهای تشویقی برای افزایش خرید تضمینی گندم استفاده کند تا در صورت کاهش تولید این محصول بتواند محصولات باقی‌مانده در انبارها را خریداری کرده و از واردات این محصول بی‌نیاز شود. همچنین دولت باید از طریق توافق با گندم‌کاران قیمت خرید تضمینی مناسبی برای این محصول تعیین کند تا در سال زراعی آینده رشد تولید گندم در کشور دوباره از سر گرفته شود.