بازار سیاه قطعات یدکی خودروهای خارجی

آرش صالحی ـ در شرایطی که وضعیت بازار خودرو در ایران روز به روز پیچیده‌تر می‌شود، مشکلات تأمین قطعات، خدمات پس از فروش، کیفیت پایین محصولات و همچنین حضور گسترده خودروهای چینی و اروپایی چالش‌های متعددی را برای مالکان خودروها و فعالان این صنعت رقم زده است. در نبود شبکه تأمین قطعات قوی و فقدان نظارت‌ها به این مسئله، عرضه خودروهای وارداتی یا حتی مونتاژی جدید برای متقاضیان جز دردسر نمی‌تواند لذت رانندگی را فراهم کند. از سوی دیگر شاهد هستیم که در دور جدید واردات خودرو سیاست‌گذار صنعتی و فعالان به مسئله خدمات پس از فروش کمترین توجه را داشته و همزمان با این مسئله، سایه ناتمام فقدان نظارت‌ها گریبان بازار لوازم یدکی خودرو را گرفته است. در واقع، در شرایطی ورود خودروهای وارداتی و چینی به بازار تبلیغ شده و از خریداران دل‌ربایی می‌شود که هیچ اقدامی برای تأمین قطعات و لوازم یدکی این خودروها پیش‌بینی نشده و خریدار ایرانی که یک خودروی معمولی خارجی یا یک خودروی بنجل چینی را چندین برابر قیمت واقعی آن خریداری می‌کند، به محض مراجعه به تعمیرگاه با بحران کمبود قطعه و قیمت‌های عجیب و غریب آن در بازار سیاه روبه‌رو می‌شود.

احتکار قطعات خودروهای چینی و وارداتی برای فروش گران‌تر

یک فروشنده لوازم و قطعات یدکی خودرو در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه روند رشد قیمت لوازم یدکی خودرو را باید تصاعدی معرفی کرد، گفت: اگر چه هنوز با کمترین درصد ارائه خدمات پس از فروش به خودروهای چینی در حال انجام است، اما مشکل اصلی این خودروها فقدان قطعه است.

حسین پیرمردوند چگینی با بیان اینکه خدمات پس از فروش قابل انجام است، ولی قطعه برای برخی از خودروهای چینی و وارداتی موجود نیست، اضافه کرد: از طرفی به نظر می‌رسد دست‌هایی که پشت پرده هستند، این قطعات را نگه داشتند تا با نرخ دلار ۱۱۰ یا ۱۲۰ هزار تومانی به بازار عرضه کرده تا از این شرایط نهایت سوءاستفاده در جهت کسب سود کلان را ببرند، عرضه‌کنندگان این قطعات مافیای خودشان را دارند.

وی در جواب این سوال که کدام برندها در بازار با کمبود قطعه مواجه هستند، ادامه داد: هم خودروهای چینی و هم خودروهای کره‌ای با کمبود قطعه مواجه شده‌اند. نکته قابل توجه اینجاست که برندهای ژاپنی که اخیراً وارد کشور شدند و مدل‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ هستند، فعلاً به طور کامل قطعه ندارند.

این قطعه‌فروش تصریح کرد: در صورتی که این خودروها دچار حادثه یا نیازمند تعمیر شوند، قطعات آنها باید از کشورهای حوزه خلیج فارس تأمین شود. قطعه هست، اما قیمت‌ها به طرز وحشتناکی بالاست، گفتنی است که اگر خودروهای وارداتی فقط مخصوص بازار چین تولید شده باشد، تأمین قطعات آن از کشورهای حاشیه خلیج فارس امکان‌پذیر نیست.

پر شدن بازار با قطعات بی‌کیفیت

پیرمردوند چگینی درباره تبعات احتکار و گرانی قطعات برای مالکان خودروها افزود: متأسفانه وقتی مافیا، فروش قطعات درجه یک را متوقف می‌کند و وارد بازار نمی‌کند، بازار پُر از اقلام بی‌کیفیت می‌شود. همین موضوع باعث می‌شود که مصرف‌کننده آسیب جدی ببیند.

وی ادامه داد: در صورتی که مالک خودرو برای تعمیر از قطعات تقلبی یا بی‌کیفیت استفاده کند، خسارت استفاده از قطعه تقلبی به خودرو را دوچندان خواهد کرد. البته مالکان خودروها نمی‌توانند کیفیت قطعات را تشخیص دهند، بنابراین بهتر است که تأمین قطعات توسط تعمیرکاران انجام شود.

کیفیت قطعه استوک اروپایی از نوی چینی بهتر است

از سوی دیگر، یک کارشناس بازار خودرو در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه در بازار کنونی قطعات خودروهای اروپایی هم افزایش قیمت قابل توجه را تجربه کردند، گفت: ولی مزیتی که خودروهای اروپایی دارند، این است که قطعات استوکشان موجود است.

مسعود سیاهپوش اضافه کرد: در بسیاری از فرآیند تعمیرات می‌توان با قطعات استوک مشکلات فنی را رفع کرد. شاید کیفیت این قطعات ۱۰۰ درصد نباشد، اما از نظر کیفیت بسیار بهتر از قطعات چینی‌نو است. اما برای خودروهای چینی مونتاژ یا وارداتی در بازار لوازم یدکی قطعات استوک وجود ندارد.

وی ادامه داد: قطعات خودروهای چینی حتی آن‌هایی که توسط خود شرکت‌های داخلی تأمین و مونتاژ می‌شوند، برای فروش کیفیت قابل قبولی ندارند. یک خودرو بعد از تولید، فارغ از اینکه از خانواده پر فروش یک برند یا هر برند دیگری باشد، باید لااقل سه سال بی‌نیاز از تعمیرگاه باشد.

سیاهپوش تصریح کرد: اما متأسفانه حتی خودروهای صفر هم در کوتاه‌ترین زمان پس از تحویل خودرو به مشتری نیازمند مراجعه به نمایندگی یا تعمیرگاه هستند؛ اغلب با ایراداتی الکترونیکی، الکتریکی، افت فشار روغن موتور یا ضعف توربو شارژر مواجه می‌شوند.

قطعه برای خودروهای چینی نیست

این کارشناس درباره اینکه مالکان خودروهای خارجی در این شرایط باید قطعه نو بخرند یا استوک گفت: مالکان خودروهای اروپایی، کره‌ای یا ژاپنی بهتر است تا جایی که می‌توانند قطعات اورجینال اصلی تهیه کنند و برای تعمیرات یا سرویس‌های دوره‌ای از آنها استفاده کنند.

سیاهپوش افزود: اما در مورد خودروهای چینی مشکل این است که قطعه وجود ندارد و اگر هم هست، از کشور چین با زمان بسیار طولانی و قیمت‌های عجیب مواجه هستند. اگر خودروهای چینی که در کشور هستند، نمونه‌ای از آنها در بازار خلیج فارس موجود باشد، قطعات آنها را از خودرو باز می‌کنند و در نهایت به بازار داخلی جهت استفاده وارد می‌شوند.

وی ادامه داد: در واقع حتی اگر قطعه از کشور دیگری بیاید، باز هم در انبارها آسیب دیده و ضعیف می‌شود. فعالیت شرکت‌های مونتاژ کار نیز برای تأمین قطعات نو خیلی ضعیف است و دردسر به دنبال دارد.

سیاهپوش درباره اثرات نوسان نرخ ارز و دلار بر بازار خودروهای استوک تصریح کرد: قطعات استوک عمدتاً برای خودروهای اروپایی، کره‌ای یا ژاپنی استفاده می‌شود، در صورت نوسان نرخ ارز و با در نظر داشتن افت قدرت خرید مالکان این خودروها برای تعمیرات اساسی که اغلب شامل موتور و گیربکس است، به سمت قطعات استوک سوق خواهند یافت.

چالش‌ تأمین قطعات یدکی برای خودروهای کارکرده وارداتی

اما یک کارشناس صنعت خودرو در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با اشاره به آزاد شدن واردات خودروهای کارکرده گفت: ورود این خودروها به بازار ایران همزمان با مزایا چالش‌هایی نیز به همراه دارد که تأمین قطعات یدکی یکی از نگرانی‌های اصلی است. قطعات خودروهای ژاپنی و کره‌ای بیشتر در بازار یافت می‌شود، اما گران هستند. برای برندهای اروپایی معمولاً نیاز به واردات و پرداخت تعرفه وجود دارد که هزینه نگهداری را افزایش می‌دهد.

سجاد سلیمانی با بیان اینکه خدمات پس از فروش این خودروهای وارداتی کارکرده نیز محدود است، اضافه کرد: در حال حاضر، تنها شرکت‌های دارای مجوز رسمی اجازه واردات دارند، اما در عمل بسیاری از خدمات، از طریق بازار آزاد ارائه می‌شود. خریداران نباید انتظار خدماتی مشابه خودرو صفر داشته باشند و بهتر است برای دریافت برخی گارانتی‌ها به شرکت‌های ثالث مراجعه کنند.

وی ادامه داد: کیفیت سوخت نیز موضوعی کلیدی است؛ با وجود الزام به آلایندگی یورو ۵ سوخت توزیعی در کشور عملاً معادل یورو ۴ است و همین سوخت هم طبق تجربه، ناخالصی‌ و ذرات مضری دارد که این امر می‌تواند به عملکرد برخی پیشرانه‌های پیشرفته اثر منفی بگذارد.

این کارشناس خودرو با اشاره به اینکه خرید خودروهای کارکرده وارداتی می‌تواند راه‌حلی اقتصادی و کارآمد برای دستیابی به خودروهای باکیفیت و به‌روز باشد، گفت: تنها در صورتی می‌توان خرید موفقی داشت که بررسی کامل اسناد، سلامت فنی و ظاهری، تجهیزات ایمنی و برآورد دقیق ارزش خودرو به درستی انجام گیرد.

سلیمانی افزود: شناخت محدودیت‌های خدمات، هزینه‌های نگهداری و شرایط خاص بازار ایران از دیگر عوامل مؤثر در تصمیم‌گیری است. در نهایت با اطلاع از ضوابط قانونی و بهره‌‌گیری از کارشناسان مجرب می‌‌توان با اطمینان بیشتری وارد بازار این خودروها شد. البته باید یادآور شد که فعالان بازار خودرو و واردکنندگان معتقد هستند که خودروهای کارکرده وارداتی در سال جاری به کشور نخواهند رسید.

نتیجه‌گیری

گرانی قطعات یدکی خودروهای خارجی در بازار ایران نتیجه ترکیبی از عوامل اقتصادی، سیاست‌های دولتی، ساختار صنعتی و چالش‌های بین‌المللی است که وابستگی به واردات و نوسانات نرخ ارز، تحریم‌ها و محدودیت‌های بین‌المللی، ضعف مدیریت در زنجیره تأمین و توزیع، تولید داخلی ناکافی و کیفیت پایین، سیاست‌های قیمت‌گذاری دستوری و عدم شفافیت، چالش‌های خودروهای چینی و مدل‌های جدید را می‌توان از جمله این عوامل برشمرد. در نهایت می‌توان گفت گرانی قطعات یدکی خودروهای خارجی در ایران ریشه در مشکلات ساختاری مانند وابستگی به واردات، تحریم‌ها، ضعف مدیریت تولید و توزیع و سیاست‌های اقتصادی دارد و برای بهبود این وضعیت راهکارهایی مانند تسهیل واردات قطعات، حمایت از تولید داخلی با کیفیت و نظارت دقیق بر بازار پیشنهاد می‌شود. هر چند همانند همیشه امیدی به شنیده شدن و به‌کار بستن این پیشنهادات نیست.