از تحریم و جنگ تا ضرورت مقاومسازی در ساختوساز
- شناسه خبر: 81062
- تاریخ و زمان ارسال: 2 اردیبهشت 1405 ساعت 07:30
- بازدید :
گفتوگو ـ مریم بهبهانیفر
مقدمه:
در پی تحولات اخیر و در روزهای آغازین سال، در شرایطی که تلاطم و التهاب ناشی از تجاوز دشمنان، میهن عزیزمان را فرا گرفته بود، ضرورت اجرای پدافند غیرعامل و مقاومسازی ساختمانها بیش از پیش احساس میشد. بر همین اساس، بر حسب ضرورت، گفتوگویی با «محمد شعبانیان، رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان استان قزوین» صورت گرفت تا دیدگاهها و راهکارهای تخصصی ایشان در اینباره، همچنین چالشها و فرصتهای پیشروی جامعه مهندسان و فعالان صنعت ساختوساز در استان مورد بررسی قرار گیرد.
این گفتوگو با تمرکز بر «وضعیت کنونی جامعه مهندسان» در استان قزوین صورت گرفت و در آن، مسائل مهمی همچون: «تاثیر جنگ بر کسبوکار مهندسان، ایثارگری جامعه مهندسی در بحرانها، تاخیر در ابلاغ تعرفههای جدید، دلایل گریزان بودن سازندگان از مقاومسازی، راهکارهای ایجاد تعادل میان هزینه و ایمنی، اهمیت سرمایهگذاری در ایمنی ساختمانها، وضعیت بافت فرسوده و راهکارهای توسعه پایدار آن، نقش نظام مهندسی در جلوگیری از ساختوسازهای غیرمجاز، جایگاه این سازمان در مدیریت شهری»، مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
در این گفتوگو، رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان بر ضرورت توجه ویژه دولت به جامعه مهندسان، اهمیت مقاومسازی به عنوان یک سرمایهگذاری حیاتی و لزوم رفع موانع قانونی در مسیر اجرای پروژههای صنعتی تاکید کرد؛ دغدغه اصلی ایشان نیز ورود غیرقانونی برخی افراد در پروژههای صنعتی مورد نظر بود.
«شعبانیان» در این گفتوگو تاکید کرد: «مهندسی، نه هزینه، بلکه سرمایهگذاری و کلیدی برای دستیابی به توسعهای پایدار، ایمن و در نهایت افزایش کیفیت زندگی شهروندان» است.
این گفتوگو تصویری جامع از چالشها و فعالیتهای سازمان نظام مهندسی استان قزوین در شرایط حساس کنونی بود که در ادامه از منظرتان می گذرد.
¨ لطفا به عنوان یک متخصص حوزه ساختوساز بفرمائید، اتفاقات اخیر چه آسیبهایی به ساختمانها در استان وارد کرد؟
در استان قزوین، خوشبختانه حوادث اخیر تاثیر چندانی بر ساختمانهای مسکونی برجای نگذاشت و آسیب جدی به این واحدها وارد نشد. البته برخی واحدهای صنعتی درگیر این حوادث بودند، اما موارد مربوط به بخش مسکونی محدود و اندک گزارش شده است.
¨ نظام مهندسی چگونه میتواند در راستای رسالتهای اجتماعی خود وارد موضوعات مربوط به حوادث و بحرانها شود؟
نظام مهندسی با درک عمیق از رسالتهای اجتماعی خود، پیش از جنگ اخیر فراخوانی برای جذب مهندسان علاقهمند به شرکت در دورههای تخصصی مرتبط با حوادث و بحرانها منتشر کرد. در نتیجه این فراخوان، حدود یکصد نفر از مهندسان، دورههای تخصصی فشرده و کاربردی در زمینههایی نظیر تخریب، آواربرداری و مقاومسازی را با موفقیت گذراندند. این امر آمادگی کامل سازمان نظام مهندسی ساختمان را برای کمکرسانی موثر در شرایط بحرانی نشان میدهد. تمامی خدمات تخصصی این سازمان در این حوزه هم به صورت رایگان به مردم و دستگاههای ذیربط ارائه میشود.
¨ درباره حادثه مربوط به منازل مسکونی در «نجفآباد» چه اقداماتی انجام شد؟
در پی حادثه رخ داده در «نجفآباد»، مهندسان متخصص در حوزه تأسیسات گاز بلافاصله در محل حاضر شده و با بازدید دقیق، موضوع حساس قطع و وصل گاز را پیگیری کردند. در راستای مسئولیت اجتماعی، خدمات مشاورهای و فنی لازم به صورت رایگان به دستاندرکاران پروژه ارائه شد. علاوه بر این، سازمان نظام مهندسی ساختمان اعلام آمادگی کرد که «کمیسیون عامالمنفعه» این سازمان، آمادگی انجام طراحی پروژه را نیز به صورت رایگان بر عهده میگیرد تا از بروز مشکلات مشابه در آینده جلوگیری شود.
¨ آیا ظرفیت نیروهای نظام مهندسی ساختمان قزوین برای ارائه این خدمات کافی است؟
سازمان نظام مهندسی ساختمان با تکیه بر دانش فنی و تخصص بالای اعضای خود، همچنین تعداد کافی نیروهای داوطلب و آمادهبهکار، آمادگی کامل را برای ارائه خدمات گسترده در زمینههای مختلف بهویژه در حوزه پاسخگویی به حوادث و بحرانها دارا میباشد.
¨ مقاومسازی ساختمانهای فاقد استاندارد چگونه انجام میشود؟
فرآیند مقاومسازی ساختمانهای فاقد استاندارد، با مراجعه مالک آغاز میشود. مهندسان سازمان نظام مهندسی ساختمان پس از انجام برداشت اولیه از وضعیت موجود، نقشههای لازم برای مقاومسازی را بر اساس آخرین آییننامههای بهروز طراحی و تهیه میکنند. در حال حاضر، نمونههای موفقی از اجرای این روند استحکامبخشی در سطح استان وجود دارد که نتایج مطلوبی به همراه داشته است.
¨ آیا مالکان ملزم به مراجعه و اجرای مقاومسازی هستند؟
در حال حاضر، هیچگونه اجبار قانونی برای مالکان به جهت مراجعه و اجرای مقاومسازی وجود ندارد، مگر آنکه خود مالک درخواست اجرای آن را داشته باشد؛ اما در طرحهای توسعه بنای جدید، رعایت ضوابط مربوط به مقاومسازی با وجود افزایش هزینهها، به دلیل قیمت ملک توجیه اقتصادی را در پی داشته و در نهایت به نفع ایمنی ساکنین خواهد بود.
¨ به عنوان یک مهندس که دغدغه ساختوساز اصولی دارد؛ درباره تهدیدات جدید مانند حملات سایبری یا الزامات پدافندی چه نظری دارید؟
با توجه به تهدیدات جدید، موضوع پدافند غیرعامل از اهمیت ویژهای برخوردار است. پیشنهاد میشود که در طرحهای تفصیلی و ضوابط شهرسازی و ساختوسازها، مشوقها یا الزامات قانونی مشخصی برای لحاظ کردن این استانداردها در نظر گرفته شود. در این زمینه تقویت سازههای زیرزمینی و تعبیه پناهگاههای درونواحدی از جمله موارد بسیار مهمی است که میتواند مورد توجه جدی قرار گیرد.
¨ آیا این ضوابط پدافندی تدوین شدهاند؟
بله، در سالهای اخیر مبحث مربوط به پدافند غیرعامل تدوین و ابلاغ شده است؛ اما اجرای کامل آن در عمل مشاهده نمیشود در حالی که این یک نیاز ضروری و حیاتی است اکنون باید مجددا مورد توجه قرار گیرد، چرا که در گذشته، خانهها به طور معمول از زیرزمینهای مقاوم و ایمن بهرهمند بودند که در مواقع بحران بسیار موثر واقع میشدند و این رویکرد باید احیا شود.
¨ نقش انرژی خورشیدی در این موضوع چیست؟
در صورت پیشبینی و استفاده گسترده از انرژی خورشیدی در تمامی ساختمانها، این فناوری میتواند علاوه برآنکه وابستگی به شبکههای سراسری انرژی را کاهش میدهد در مواقع بحران نیز نقش پدافندی مؤثری ایفا کند. این تکنولوژی با کمک به استقلال انرژی هر واحد مسکونی، پایداری منابع انرژی را در شرایط اضطراری تضمین خواهد کرد از همین رو ضرورت دارد مورد توجه ویژهای قرار گیرد.
¨ آیا اجرای الزامات انرژی خورشیدی در ساختوساز ابلاغ شده است؟
اجرای الزامات مربوط به انرژی خورشیدی در ساختوساز هنوز به صورت رسمی ابلاغ نشده است. با وجود امضای تفاهمنامهای میان سازمان نظام مهندسی ساختمان، شورای مرکزی و شرکت توزیع برق کشور، وزارت راه و شهرسازی این تفاهمنامه را تایید نکرده است. با این حال، در صورت ابلاغ، مهندسان حوزه ساخت و ساز از نظر فنی کاملا آمادگی برای اجرای آن دارند.
¨ وضعیت آموزش مهندسان در حوزه پدافند غیرعامل چگونه است؟
دورههای آموزشی لازم در حوزه پدافند غیرعامل برای مهندسان برگزار شده است. اجرای الزامات پدافندی منوط به کنترل دقیق نقشهها و تایید نهایی توسط شهرداریها در زمان صدور پروانه ساختمانی است.
¨ آیا تعامل با نهادهای مسئول پدافند و بحران انجام شده است؟
تعاملات سازندهای با نهادهای مسئول صورت گرفته است. مهندسان سازمان نظام مهندسی ساختمان در جلسات ستاد جنگ و ستاد بحران حضور فعال داشتهاند و مصوبات ابلاغی را پیگیری کردهاند. این همکاریها ادامه خواهد داشت تا سطح آمادگی و ایمنی در برابر بحرانها ارتقاء یابد.
¨ چه فناوریها یا اقدامات جدیدی میتوانند ایمنی ساختمانها را در برابر تهدیدها افزایش دهند؟
برای افزایش ایمنی ساختمانها در برابر تهدیدها، ابتدا باید تهدیدها را دستهبندی کرد. برخی از تهدیدهای جنگی با شدت بالا، قطعا به هر سازهای آسیب میرساند؛ اما در برابر تهدیدهای کوچکتر، مانند حملات پهپادی، میتوان با ایجاد اتاقهای امن در ساختمانها، ذخیرهسازی پایدار سوخت و تامین منابع انرژی اضطراری، حداقلهای ایمنی لازم را برای ساکنین تامین کرد.
¨ چه مشوقهایی میتواند سازندگان را ترغیب به رعایت استانداردهای پدافندی کند؟
تنها مشوق موثر و عملی که میتواند سازندگان را به رعایت استانداردهای پدافندی ترغیب کند، افزایش سطح اشغال و مساحت مجاز بنا است. شهرداری و مرجع صدور پروانه با در نظر گرفتن امتیازات اقتصادی و تسهیلات تشویقی، سازندگان را به رعایت این ضوابط مهم ترغیب کند.
¨ به نظر شما ضمانت اجرای ضوابط پدافند غیرعامل چیست؟
این موضوع نیازمند قید شدن ضمانت اجرای ضوابط پدافند غیرعامل در نقشههای ساختمانی و اعمال آن در پروانه ساختمانی، همچنین در گواهی پایانکار، است که یک راهکاری تخصصی در این زمینه محسوب میشود. این امر مشابه تجربهای است که در موضوع درز انقطاع داشتیم و در آن حوزه پس از مدتی، با الزام شهرداری، رعایت آن به یک استاندارد فراگیر تبدیل شد.
¨ مهمترین چالشهای شما در حوزه مقاومسازی و نظارت چه بوده است؟
در حال حاضر، چالش فنی خاصی در زمینه مقاومسازی و نظارت وجود ندارد و مهندسان در سطح استان حاضر و آماده به خدمت هستند؛ اما مشکلاتی نظیر اختلال در اینترنت و قطع سامانههای پیامکی، موجب اختلال در فرآیند اطلاعرسانی و ارائه خدمات شده است.
¨ آیا در بحران اخیر از مهندسان تقدیر شد یا خدمات آنها مورد توجه قرار گرفت؟
متاسفانه در رویدادهای اخیر یا همان جنگ رمضان، توجه شایستهای به جامعه مهندسی صورت نگرفت. رئیسجمهور تنها از پزشکان قدردانی کردند؛ در حالی که مهندسان، چه قبل، چه حین و چه پس از جنگ، نقشی کلیدی و حیاتی ایفا نمودند. ساخت شهرهای زیرزمینی و بسیاری از اقدامات دفاعی مهم توسط مهندسان داخلی انجام شده است؛ اما نامی از تلاشهای ارزشمند آنها برده نشد. ساختمانهای زیادی داشتیم که باوجود آسیبهای طبقاتی، پایدار ماندند که این نشان داد، مهندسان خدمات خود را به درستی ارائه کردهاند.
¨ وضعیت کسبوکار مهندسان در روزهای جنگ چگونه شد؟
در دوران جنگ، فعالیتهای عمرانی و چرخه ساختوساز به طور کامل متوقف شد و این وضعیت منجر به بیکاری گسترده در میان مهندسان گردید. متاسفانه، هیچ بسته حمایتی یا اقدامی برای جامعه بزرگ مهندسان کشور که بالغ بر۶۰۰ هزار نفر است، در نظر گرفته نشد. این بیتوجهی، ضرورت رسیدگی جدی دولت به وضعیت معیشتی و شغلی این قشر متخصص را بیش از پیش آشکار میسازد.
¨ آیا جامعه مهندسی در بحران اخیر خدماتی ارائه دادند؟
مهندسان در شرایط بحرانی اخیر، بدون هیچ چشمداشت مالی و صرفا با هدف خدمترسانی به هموطنان، پای کار بودند و خدمات تخصصی خود را به صورت رایگان ارائه دادند. در کمتر صنفی میتوان چنین روحیه ایثارگری و حضور فعالی را در شرایط بحرانی مشاهده کرد. با این حال، متاسفانه این فداکاریها در حد یک تقدیر و دلگرمی ساده نیز دیده نشد.
¨ وضعیت تعرفه خدمات مهندسی در سال جدید چگونه است؟
با وجود گذشت یک ماه از آغاز سال جدید، هنوز تعرفههای جدید خدمات مهندسی ابلاغ نشده است. این در حالی است که تعرفه بسیاری از مشاغل دیگر، چه در ابتدای سال و چه در دوران بحران جنگ، تعیین و ابلاغ شده بود. این تاخیر در تعیین تعرفهها، مشکلات متعددی برای جامعه مهندسی ایجاد کرده است.
¨ چرا سازندگان و مالکان از مقاومسازی گریز دارند؟
ریشه اصلی این گریز، هزینههای بالای ساختوساز است. افزایش چشمگیر قیمت مصالح و دستمزدها، موجب شده است که سازندگان و مالکان از اجرای الزامات مقاومسازی، پدافند غیرعامل و سایر استانداردهای فنی فاصله بگیرند، زیرا این موارد را به عنوان هزینههای اضافی تلقی میکنند.
¨ چگونه میتوان میان هزینه ساختوساز و الزامات ایمنی تعادل ایجاد کرد؟
دولت میتواند با ارائه بستههای حمایتی، مانند تسهیلات ویژه با سود کم برای مقاومسازی ساختمانها، به ایجاد تعادل میان هزینه ساختوساز و الزامات ایمنی کمک کند. هزینه واقعی افزایشیافته ناشی از مقاومسازی در مقایسه با هزینههای احتمالی ناشی از حوادث، اندک است. با این حال، در شرایط اقتصادی فعلی، تعریف مشوقهای مناسب ضروری است تا اقشار مختلف جامعه قادر به تأمین این هزینهها باشند.
¨ به عنوان مهندس، چه توصیهای برای شهروندان در زمینه ایمنی دارید؟
توصیه من به شهروندان این است که «ایمنی و خدمات مهندسی را نه به عنوان یک هزینه، بلکه به عنوان یک سرمایهگذاری بلندمدت» تلقی کنند. هزینههای مربوط به خدمات مهندسی، تنها بخش کوچکی از کل هزینه ساخت یک ساختمان، شاید حدود نیم تا یک درصد را تشکیل میدهند؛ اگر این هزینهها به درستی صرف شوند، میتوانند از بروز خسارات و آسیبهای جبرانناپذیر در حوادثی چون زلزله، آتشسوزی و سایر بحرانهای مشابه جلوگیری کنند.
¨ به عنوان یک متخصص در حوزه ساخت و ساز به نظر شما بافت فرسوده در استان قزوین چه وضعیتی دارد و چگونه میتوان آن را به توسعه پایدار رساند؟
در شهر قزوین و شهرهای تابعه، بافتهای فرسوده متعددی وجود دارد؛ به همین منظور بستههای تشویقی مؤثری در قالب هیأت چهار نفره برای نوسازی این بافتها اجرا شده است؛ همچنین پیشنهاد شده است که این بستهها با اعمال اصلاحات لازم برای سایر شهرهای استان اعمال شوند. ارائه بر این، تاکید شده است، مهندسان «پایه یک و دو» که دارای تجربه بیشتری هستند در این مناطق فعالیت کنند تا با ارائه دانش تخصصی از سوی آنها، کیفیت ساختوساز ارتقاء یابد و به سمت توسعه پایدار حرکت کنیم.
¨ نظام مهندسی ساختمان چگونه میتواند از گسترش بافتهای ناکارآمد و ارتقاء زندگی شهروندان در این مناطق جلوگیری کند؟
سازمان نظام مهندسی ساختمان از طریق کمیسیونهای تخصصی خود، نظرات و راهکارهای مهندسان را جمعآوری کرده و به مراجع تصمیمگیر منتقل کرده است. برای مثال، با ارائه پیشنهادهایی از سوی نظام مهندسی ساختمان، مشکل تخلفات ساختمانی در جنوب تاکستان که بدون دریافت جواز ساختوساز انجام میشد، متوقف شد. این رویکرد نشاندهنده نقش فعال سازمان در جلوگیری از گسترش بافتهای ناکارآمد است.
¨ چه اقداماتی میتوانند ساختوسازهای غیرمجاز را کاهش دهند؟
برای کاهش ساختوسازهای غیرمجاز لازم است، بستههای تشویقی متناسب با شرایط اقتصادی تعریف شوند تا سازندگان به سمت روشهای قانونی و مجاز ساختوساز سوق داده شوند زیرا تخلفات ساختمانی نه تنها هزینهها را برای سازنده افزایش میدهند بلکه در نهایت منجر به افزایش قیمت مسکن نیز میشوند. اگر مسیر قانونی برای ساختوساز، ساده، شفاف و مقرونبهصرفه باشد به طور قطع شاهد کاهش چشمگیر تخلفات خواهیم بود.
¨ نظام مهندسی ساختمان چه نقشی در اجرای طرح نهضت ملی مسکن داشته است؟
استان قزوین در اجرای طرح نهضت ملی مسکن، از تخفیفهای ویژهای نسبت به سایر استانها برخوردار بوده است. یک مشاور امین از طرف اداره کل راه و شهرسازی، مسئولیت کنترل کیفیت کار مهندسان و پیشرفت پروژهها توسط پیمانکاران را بر عهده داشته است. این نظارت دقیق موجب شده است که استان قزوین «رتبه اول» را در اجرای این طرح کسب کند و کیفیت ساختوساز در این استان به طور محسوسی متفاوت باشد.
¨ با توجه به درپیش بودن انتخابات شوراهای شهر و روستاها نظام مهندسی ساختمان چه نقشی میتواند در مدیریت شهری و انتخاب شهردار آینده داشته باشد؟
در حال حاضر، سازمان نظام مهندسی ساختمان با ممنوعیت قانونی مبنی بر حمایت از کاندیداهای سیاسی روبرو است؛ با این وجود، همکاران خود را به مشارکت حداکثری در انتخابات شوراها تشویق میکند، چراکه انتخاب شوراهایی کارآمد و در پی آن شهرداری توانمند که منافع شهری و رشد و شکوفایی استان را در اولویت قرار دهد، تأثیر بسزایی بر سرنوشت مهندسان استان خواهد داشت.
¨ در حال حاضر آمار اعضای نظام مهندسی استان قزوین چه میزان است؟
در حال حاضر، سازمان نظام مهندسی استان دارای ۱۲هزار و دویست نفر عضو فعال است. از این تعداد، ۶ هزار و 400 نفر دارای پروانه اشتغال معتبر هستند و میتوانند به طور رسمی در پروژههای عمرانی فعالیت کنند.
تقویت فرهنگسازی و قاطعیت در اجرای خدمات مهندسی، پلی به سوی ساختوسازهای ایمن و پایدار و کلید تحول در صنعت ساختوساز استان خواهد بود بنابراین همانگونه که در این گفتوگو اشاره شد، دولت میتواند با ارائه «بستههای حمایتی» و «تسهیلات تشویقی» به سازندگان و مالکان، آنها را در مسیر رعایت اصول مهندسی یاری رساند. این مشوقها، باید به گونهای طراحی شوند که توجیه اقتصادی برای ساختوسازهای ایمن ایجاد کنند.
نظام مهندسی ساختمان و رسانهها نیز که وظیفه سنگینی در زمینه آموزش و فرهنگسازی دارند. باید به طور مستمر به شهروندان گوشزد کنند که هزینههای مربوط به مهندسی، نه هزینههای سربار، بلکه سرمایهگذاریهای حیاتی برای آینده خود و جامعه است.
سازمان نظام مهندسی ساختمان و دستگاههای نظارتی هم باید با قاطعیت بر اجرای قوانین و استانداردها نظارت کنند و با هرگونه تخطی و نادیده گرفتن اصول مهندسی، قاطعانه برخورد کنند. در نهایت، با تغییر نگرش و پذیرش این واقعیت که «مهندسی، سرمایهگذاری است، نه هزینه»، میتوان شاهد تحول بنیادین در صنعت ساختوساز استان قزوین بود؛ تحولی که ثمرات آن در ایمنی، کیفیت و پایداری به کام همه شهروندان شیرین خواهد آمد.
