از بیماری‌های غده تیروئید تا پیشگیری و درمان بیماری‌های مرتبط

مرضیه قنبری  

شیوع بیماری‌های غده تیروئید در دنیا قابل توجه است؛ این بیماری‌ها افراد را در تمام سنین گرفتار کرده و طیف وسیعی از علائم و نشانه‌های بالینی را به وجود می‌آورند. به دلیل اهمیت این غده درون ریز در بدن و شیوع بالای اختلالات آن در دنیا روز 4 خرداد روز جهانی تیروئید و 4 تا 10 خرداد هفته اطلاع رسانی تیروئید نامگذاری شده است.

✅ در کم‌کاری تیروئید، بدن کندتر از حالت طبیعی کار می‌کند؟

زهرا رضایی کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهرستان قزوین در گفت‌وگو با ولایت در این باره گفت: غده تیروئید با وجود اندازه کوچک، مسئولیت تنظیم حیاتی‌ترین فرآیندهای متابولیک بدن را به عهده دارد؛ اختلالات تیروئید ممکن است آرام و بی‌صدا شروع شوند؛ به همین دلیل، بسیاری از افراد تغییرات اولیه را به استرس، خستگی، افزایش سن یا سبک زندگی نسبت می‌دهند؛ اما شناخت علائم هشداردهنده می‌تواند به تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر کمک کند.

زهرا رضایی ادامه داد: کم کاری و پرکاری تیروئید و گِره‌های تیروئید برخی از اختلالات تیروئید هستند.

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهرستان قزوین از کم کاری تیروئید و علائم آن گفته و اظهار داشت: در کم کاری تیروئید، بدن کندتر از حالت طبیعی کار می‌کند؛ برخی از نشانه‌های شایع کم‌کاری تیروئید را می‌توان خستگی و بی‌حالی مداوم، افزایش وزن یا سخت لاغر شدن، حساسیت بیشتر به سرما، خشکی پوست و مو، یبوست، کندی ضربان قلب، اختلال در تمرکز و حافظه، احساس غمگینی، بی‌حوصلگی یا افت خلق، پف‌کردگی صورت و نامنظمی قاعدگی در زنان عنوان کرد.

وی معاینه فیزیکی را یکی از روش‌های تشخیص کم‌کاری تیروئید یاد کرده و افزود: شاید تصور کنید که بزرگ‌ شدن غده‌ی تیروئید یا گواتر، تنها زمانی رخ می‌دهد که تیروئید پرکار باشد، اما این تصور درست نیست، هنگامی‌که تیروئید کم‌کار باشد هم ممکن است گواتر رخ دهد. پزشک در معاینه فیزیکی اندازه غده تیروئید را بررسی می‌کند؛ از طرفی رطوبت یا خشکی پوست، جنس موها، صورت پف‌آلود و سایر علائمی که به آنها اشاره شد در معاینه فیزیکی بررسی می‌شود.

✅ در کم‌کاری تیروئید، هورمون تحریک‌کننده‌ غده‌ی تیروئید، TSH از حد طبیعی بیشتر می‌شود؟

رضایی آزمایش تیروئید را روش دیگر تشخیص کم کاری تیروئید یاد کرده و اظهار داشت: یکی از مهم‌ترین راه‌های تشخیص اختلالات تیروئیدی، آزمایش تیروئید است؛ در کم‌کاری تیروئید، هورمون تحریک‌کننده‌ی غده‌ی تیروئید، TSH از حد طبیعی بیشتر می‌شود و سطح هورمون‌های تیروئیدی یا T3 و T4 کاهش پیدا می‌کنند؛ این موارد نشان‌دهنده‌ی تیروئید کم کار است و باید کمبود هورمونی جبران شود. در صورت نیاز پزشک آزمایش‌های تخصصی‌تر را هم درخواست خواهد داد.

وی در ادامه تست‌های تصویربرداری را به عنوان یکی دیگر از روش‌های تشخیص کم‌کاری تیروئید یاد کرده و یادآور شد: در سی‌تی‌اسکن می‌توان کم‌کاری، پرکاری و یا سایر اختلالات تیروئیدی را تشخیص داد؛ علاوه بر این روش‌ها، سونوگرافی هم از راه‌های دیگر تشخیص‌دهنده کم‌کاری تیروئید است.

✅ در پرکاری تیروئید، بدن بیش از حد فعال می‌شود؟

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهرستان قزوین با اشاره به اینکه پرکاری تیروئید یکی دیگر از بیماری‌های شایع تیروئید است؛ تصریح کرد: در پرکاری تیروئید، بدن بیش از حد فعال می‌شود و همین موضوع علائم متفاوتی ایجاد می‌کند.

وی کاهش وزن بدون دلیل مشخص، تپش قلب، تعریق زیاد، تحمل نداشتن گرما، بی‌قراری و اضطراب، لرزش دست‌ها، بی‌خوابی، افزایش دفعات اجابت مزاج، ضعف عضلانی و نامنظمی قاعدگی را از علائم بیماری پرکاری تیروئید یاد کرده و تاکید کرد: امروزه درمان‌های موثری برای پرکاری تیروئید در دسترس است؛ اغلب پزشکان از داروهای کاهنده‌ی فعالیت غده‌ی تیروئید و ماده‌ی ید رادیواکتیو برای کاهش تولید هورمون‌های تیروئید استفاده می‌کنند اما در مواقع ضروری ممکن است درمان هایپرتیروئیدیسم شامل جراحی (به منظور برداشتن تمام یا قسمتی از غده تیروئید) باشد.

رضایی توده و تورم در ناحیه جلوی گردن، گرفتگی صدا بدون علت، مشکل در بلع و گلودرد (مزمن و بدون بهبودی) را از علائم گره‌های تیروئیدی برشمرده و گفت: برخی افراد بیشتر در معرض اختلالات تیروئید قرار دارند و بهتر است در صورت مشاهده علائم گفته شده، زودتر بررسی شوند.

وی یادآور می‌شود: افراد با سابقه خانوادگی بیماری تیروئید، بانوان (به ویژه در دوران بارداری و پس از زایمان)، افرادی که سابقه بیماری‌های خودایمنی دارند و نوزادان جزء این گروه هستند.

وی در خصوص علائم کم‌کاری تیروئید در کودکان و نوجوانان ادامه داد: هر چند کم‌کاری تیروئید در کودکان چندان شایع نیست اما این بیماری در کودکان یکی از شایع‌ترین بیماری‌های غده تیروئید است.

✅ رشد جسمی کم که باعث قد کوتاه شود و رشد ذهنی کم از علائم کم‌کاری تیروئید در کودکان است

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهرستان قزوین تاکید کرد: به‌ طور کلی کودکان و نوجوانانی که به تیروئید کم‌کار مبتلا می‌شوند، علائمی مشابه بزرگسالان از خود نشان می‌دهند.

وی تاکید کرد: در کنار علائمی که برای بزرگسالان گفته‌ شد، ممکن است نشانه‌هایی چون رشد کم که باعث قد کوتاه می‌شود، تأخیر در بیرون‌زدن دندان‌های دائمی، بلوغ دیررس، رشد ذهنی کم در کودک و نوجوان بروز کند.

رضایی درخصوص علائم کم‌کاری تیروئید در بارداری نیز این‌طور گفت: عوامل مختلفی می‌تواند باعث ایجاد کم‌کاری تیروئید در بارداری شوند؛ در اکثر موارد، مادران قبل از بارداری به کم‌کاری تیروئید دچار هستند و فقط وضعیت در این دوران حساس‌تر می‌شود.

✅ کم‌کاری تیروئید در بارداری می‌تواند اثرات مخربی بر جنین بگذارد

به گفته وی کم‌کاری تیروئید در بارداری می‌تواند اثرات مخربی بر جنین بگذارد و به همین دلیل است که خانم‌ها پیش از این دوره با انجام آزمایش‌ها باید آن را تشخیص بدهند و درمان کنند.

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهرستان قزوین اذعان داشت: خشن‌شدن صدای مادر، از دست‌ دادن قدرت تمرکز و گیجی مادر، افزایش وزن غیرطبیعی، بروز مشکلات خواب، خستگی مفرط در بارداری، درد مفاصل و ضعف عضلات، ورم صورت و افتادگی پلک چشم، ایجاد یبوست، کند شدن ضربان قلب و نبض، خشک‌ شدن پوست، منقبض‌ شدن عضلات بدن، خستگی، حساسیت به سرما، افزایش وزن از علائم اولیه برخی از علائم کم‌کاری تیروئید در دوران بارداری است که در صورت مشاهده این علائم بهتر است به متخصص غدد مراجعه شود.

وی با اشاره به اینکه گاهی کم‌کاری مادرزادی تیروئید در نوزادان دیده می‌شود؛ ادامه داد: بیماری کم‌کاری تیروئید نوزادان، وضعیتی از کمبود هورمون تیروئید می‌باشد که قابل درمان است.

رضایی با اشاره به علایم و نشانه‌های بیماری تیروئید نوزادان یادآور شد: در اکثر موارد این بیماری علایم اختصاصی ندارد که علت آن عبور هورمون تیروئید مادری از جفت و ورود آن به جنین است؛ به دلیل اینکه علائم بیماری به تدریج و در مدت سه تا شش ماه اول زندگی بروز می‌کند، تشخیص بیماری دیر داده شده و معمولا ضریب هوشی کودک تحت تاثیر قرار می‌گیرد.

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهرستان قزوین اذعان داشت: در بسیاری از موارد ابتلا نیز شدت بیماری در حد خفیف تا متوسط بوده و علایم بیماری در اوایل تولد بارز نیستند.

به گفته وی برخی از نوزادان با تیروئید کم‌کار و یا بدون غده‌ی تیروئید متولد می‌شوند.

✅ زردی سفیدی چشم‌‌ها و اختلال در نفس کشیدن از علائم اولیه این بیماری در نوزادان

رضایی در خصوص علائم اولیه این بیماری در نوزادان تصریح کرد: زردی؛ زردشدن پوست و سفیدی چشم‌‌ها، زبان بزرگ و بیرون‌زده، مشکل و اختلال در نفس کشیدن، گریه‌‌های خشک و با صدای کلفت و خش‌دار و بیرون‌زدگی ناف از علائم این بیماری در نوزادان است.

وی یادآور شد: وقتی بیماری پیشرفت می‌کند و درمان نشود، نوزادان به‌خوبی غذا نمی‌خورند و در رشد دچار مشکل می‌شوند؛ همچنین ممکن است علائمی نظیر یبوست، شل‌شدن عضلات و بدن وارفته و خواب بیش‌ از‌ حد در آنها بروز کند.

✅ با انجام غربالگری بهنگام در مراکز خدمات جامع سلامت، شانس تشخیص زودرس بیماری فراهم می‌آید

وی با تاکید بر ضرورت تشخیص به موقع کم‌کاری تیروئید و آغاز درمان آن؛ گفت: در صورت عدم درمان این بیماری، عوارضی همچون عقب‌ماندگی ذهنی، اختلال در رشد و نمو در کودکان و همچنین در پی آن مشکلات اقتصادی و اجتماعی بروز خواهد کرد.                                                                                                                                                                                                                                            کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهرستان قزوین در ادامه از درمان بیماری کم‌کاری تیروئید نوزادان گفته و اضافه کرد: مصرف قرص لووتیروکسین با تجویز متخصص غدد نوزادان را درمان این بیماری است.

وی تاکید کرد: فقط با انجام غربالگری بهنگام در مراکز خدمات جامع سلامت، شانس تشخیص زودرس بیماری فراهم می‌آید.

رضایی با بیان اینکه با نمونه‌گیری از پاشنه پای نوزاد طی روزهای سوم تا پنجم تولد، می‌توان نوزادان مبتلا به بیماری کم‌کاری تیروئید را شناسایی و تحت درمان قرار داد؛ یادآور شد: در این غربالگری، تعداد پنج قطره خون از پاشنه پای نوزاد در کاغذ نمونه‌گیری گرفته می‌شود و به آزمایشگاه مرکزی مرکز بهداشت شهید بلندیان ارسال می‌شود؛ در صورت غیرطبیعی بودن نتیجه غربالگری خانواده برای انجام مراحل تشخیصی تکمیلی و درمان به فوق‌تخصص غدد نوزادان ارجاع داده می‌شوند.

✅ اهمیت «ید» در رژیم غذایی در پیشگیری از بروز کم‌کاری تیروئید

وی در ادامه با اشاره به اهمیت ید در پیشگیری از بروز بیماری تیروئید افزود: یکی از مواد معدنی مهم و مورد نیاز غده تیروئید «ید» می‌باشد؛ ید پس از وارد شدن به بدن از طریق غده تیروئید جذب می‌شود و در ساخته شدن هورمون‌های تیروئید نقش اساسی دارد.

✅ به منظور حفظ «ید» در نمک  بایستی آن را در ظروف درب‌دار دور از نور، حرارت و رطوبت نگهداری کرد

وی با اشاره به اهمیت ید در پیشگیری از بروز کم‌کاری تیروئید؛ ادامه داد: نمک بایستی در ظروف درب‌دار دور از نور، حرارت و رطوبت نگهداری شود و برای ماندگاری بهتر ید نمک، نمک غذا را در آخر اضافه کرد تا ید موجود در نمک در اثر جوشیدن غذا از بین نرود.

به گفته رضایی مصرف مکمل‌های یدوفولیک و مولتی ویتامین مینرال در دوران بارداری جهت پیشگیری از کم‌کاری تیروئید نوزادان موثر است.

کارشناس بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت شهرستان قزوین در ادامه گریزی به چند منبع خوراکی سرشار از ید داشته و تاکید کرد: نمک یددار، سبزیجات دریایی، سیب‌زمینی پخته، شیر، جلبک دریایی خشک شده، میگو، آلو خشک، لوبیا سفید، سینه بوقلمون، لوبیا سبز، ماهی تن، تخم‌مرغ آب‌پز، ماست، موز، توت‌فرنگی، ذرت، پنیرچدار، لوبیا سبز، آناناس، ریواس و آب تره (نوعی سبزی) از منابع غذای سرشار از ید محسوب می‌شوند.