آنچه باید درباره سکته مغزی بدانیم

ترجمه و تدوین: ا. امیردیوانی

مواد غذایی زیر را بیشتر بخورید:

ـ میوه‌ها و سبزی‌های تازه به خاطر ویتامین «ث» و ضداکسیدکننده‌های دیگر.

ـ مغزها، دانه‌ها، سبزی‌های سبز پررنگ، جوانه گندم و غلات غنی شده و دارای ویتامین «ای» و سایر میوه‌های پتاسیم‌دار.

ـ ماهی‌های چرب برخوردار از اسیدهای چرب امگا 3

ـ سبوس جو دوسر، حبوبات و میوه‌های پکتین‌دار و سایر الیاف گیاهی حل شدنی.

ـ سیر و پیاز، که ممکن است در جلوگیری از لخته‌ها موثر باشند.

مواد غذایی ذیل را کمتر بخورید:

ـ فرآورده‌های حیوانی و شیری که سرشار از چربی‌های اشباع (سیر) شده و کلسترول‌اند.

ـ نمک، که امکان دارد بر میزان فشار خون بیفزاید.

ـ مشروبات الکلی

از این موارد بپرهیزید:

ـ سیگار

ـ اضافه وزن بیش از حد

سالیانه نزدیک به 500 هزار آمریکایی به سکته مغزی دچار می‌شوند و تقریبا 150 هزار آنان فوت می‌شوند و سکته مغزی به سومین عامل مرگ و میر تبدیل شده است (البته بعد از حمله قلبی و سرطان). حدود 80 درصد تمام سکته‌های مغزی موقعی رخ می‌دهد که لخته‌ای، جریان خون را به مغز مسدود کند. بسیاری از این لخته‌ها در شریانی تشکیل می‌شوند که قبلا بر اثر تصلب شرایین باریک شده باشد خواه در خود مغز یا متداول‌تر از آن در شریان کاروتید واقع در گردن. 20 درصد باقیمانده عبارتند از سکته مغزی خونریزی دهنده که طی آن خونریزی در مغز صورت می‌گیرد، همچون خونی که از رگ پاره شده یا زخم شدید سر جاری می‌شود. سکته‌های مغزی خونریز، که احتمالا کشنده‌تر از سکته‌های ناشی از لخته می‌باشند در افرادی که دارای پرفشاری خون می‌باشند شایع‌تر است.

نشانه‌های هشداردهنده سکته مغزی عبارتند از:

ـ ضعف ناگهانی یا بی‌حس شدن صورت، بازوان، پاها و یک طرف بدن

ـ ضعف ناگهانی دید و یا از دست دادن بینایی، بویژه در یک چشم

ـ سردرد شدید ناگهانی بدون دلیل

ـ از دست دادن قدرت تکلم و یا اشکال در حرف زدن و یا فهمیدن

ـ سرگیجه بدون علت، از دست دادن تعادل و یا زمین خوردن به طور ناگهانی بویژه بدون هر نوع علائم قبلی

مرکز مهار و پیشگیری امراض (سی‌دی‌سی) در اطلاعیه‌ای اعلام داشته که نیمی از افراد مبتلا به سکته مغزی، در راه بیمارستان جان می‌سپارند.

در سال 1999، از 167 هزار و 366 بیمار سکته‌ مغزی آمریکا، 80 هزارو 589 نفر پیش از ورود به بخش فوریت‌های پزشکی درگذشتند.

نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که مردم آمریکا عموما از این 5 علامت هشدارگونه متداول سکته مغزی بی‌اطلاع هستند.

درمان فوری، حیاتی است ولو اگر نشانه‌ها ناپدید شوند، همچون مورد سکته‌ (حمله زودگذر مغزی ناشی از کم‌خونی بافت‌های مغزی (تی‌آی‌ای)، یک سرآغاز معمولی برای سکته مغزی کامل شمرده می‌شود. ممکن است درمان فوری، نجات‌بخش باشد و احتمالا آسیب دائمی را که شامل حرکت، گفتار، بینایی و نقش روانی لطمه دیده است، به حداقل برساند.

سنجش‌های پیشگیرانه

در خلال 30 سال اخیر، عمدتا به برکت درک بهتر علل اصلی، بویژه عوامل عمده خطرزا نظیر پرفشاری خون، بیماری قلبی، سختی جدار سرخرگ‌ها (تصلب شرایین) و مرض قند، (بروز سکته مغزی به نصف رسیده است) شماری از عادات ناسالم سبک زندگی نیز خطر سکته مغزی را می‌افزایند که عبارتند از: سیگار، زیاده‌روی در میگساری، چاقی و شیوه زندگی

کاهش خطرات

راه مبتلا نشدن به سکته مغزی رعایت برنامه‌ریزی غذایی کم‌نمک و چربی اشباع (سیر) شده، سرشار از الیاف گیاهی و اسیدهای چرب امگا 3 موجود در ماهیان چرب.

بستنی میوه‌ای آلبالو، پس‌غذایی(دسر) لذیذ، کم‌نمک و بی‌چربی است.

کلم گل ایتالیایی و پاستای ماهی آزاد دارای طعم گوارا، ویتامین «ث» و اسیدهای چرب امگا 3 است و چربی اشباع شده‌اش جزیی می‌باشد.

برنامه غذایی، نقش مهمی را در کاهش یا زدودن عوامل خطرآفرین پیش گفته به عهده دارد.

در واقع، بسیاری از همان توصیه‌های غذایی که در مورد مبتلایان به بیماری قلبی، پرفشاری خون و مقادیر فزاینده کلسترول خون صادق است، درباره افراد در معرض خطر یا کسانی که سکته مغزی کرده‌اند نیز صدق می‌کند. رعایت یک برنامه غذایی کم‌چربی، بویژه چربی‌های حیوانی اشباع شده و روغن‌های نخل گرمسیری و نارگیل نقطه آغاز خوبی است. تقریبا 60 درصد کالری باید از کربوهیدرات‌ها، با تاکید بر مواد غذایی نشاسته‌ای همچون پاستا (ماکارونی، اسپاگتی و غیره)، غلات و حبوبات توأم با روزانه پنج عدد وعده میوه و سبزی به دست می‌آید. مواد غذایی یاد شده سرشار از الیاف گیاهی حل شدنی‌اند که به مهار مقدار کلسترول کمک می‌کنند و خطر پیدایش تصلب شرایین را کاهش می‌دهند. گفتنی است که این مرض، سرخرگ‌ها را باریک کرده و زمینه را برای تشکیل لخته‌های خون که جریان خون را به مغز مسدود می‌سازد، فراهم می‌کند.

سریع‌ترین زمان تشخیص سکته مغزی

سکته مغزی در زمره امراضی است که تشخیص فوری و آغاز مداوای به موقع آن خیلی موثر است. در همایشی که اخیرا در این باره در آمریکا برپا شد، پژوهندگان اظهار داشتند که با پرداختن به سه اقدام ساده می‌توان دریافت که فردی دچار سکته مغزی شده یا نه و آیا باید وی را بلافاصله به بخش فوریت‌های پزشکی انتقال داد؟

شمار زیادی از بیمارانی که به سکته مغزی مبتلا می‌شوند چنانچه در همان ساعت اولیه تشخیص داده شوند و تحت درمان ضدلخته واقع شوند، به معالجه بسیار خوب جواب داده و بهبود می‌یابند. ولی نکته مهم این است که مساعدترین موقع جهت تجویز این داروهای حل کننده لخته، 2 ساعت اول بعد از سکته است و با سپری شدن این فرصت مغتنم، پزشک باید مزایای مصرف این دارو را در مقابل معایب آن بسنجد و بسته به نوع سکته و تصمیم پزشک می‌توان از چنین داروهایی سود برد. 3 عمل آسانی که انجامشان خیلی ساده است و می‌تواند به افراد یاری کند، از این قرار هستند:

1ـ از بیمار بخواهیم هر دو دستش را بالا برد.

2ـ از او بخواهیم تبسم کند.

3ـ جمله ساده بگوییم و بخواهیم او بعد از ما بازگو نماید.

چنانچه بیمار قادر نباشد یکی از اعمال یاد شده را صحیح انجام دهد، باید فوری وی را به بخش فوریت‌های پزشکی رساند. طی بررسی که برای تحقیق پیرامون توانایی اشخاص در انجام این 3 آزمون صورت گرفت، ملاحظه شد تقریبا در 95 درصد موارد، سستی عضله‌های دست توسط شرکت‌کنندگان در تحقیق به نحو صحیحی تشخیص داده شده است. مشاهده ضعف عضله‌های صورت در 71 درصد موارد و تشخیص اختلالات تکلم در 88 موارد درست بوده است.

البته پیوسته باید به یاد داشته باشیم که تشخیص و درمان سکته مغزی به کارشناسی و مهارت خاص نیاز ندارد و باید توسط پزشک صورت گیرد و انجام آزمایش‌های مزبور احتمالا در پاره‌ای موارد، یاری‌رسان است و اطرافیان بیمار را در تصمیم‌گیری برای رساندن هرچه زودتر او به بخش فوریت‌های پزشکی مدد می‌کند. از همین رو، اگر یکی از اعضای خانواده به طور ناگهانی به اختلال تکلم گرفتار شود، حرف‌های بی‌ربط و نامفهوم بر زبان آورد و یا یک طرف بدنش بی‌حس و یا فلج شود و یا هر نوع کجی در صورتش پدید آمد، باید بدون فوت وقت، وی را به بخش فوریت‌های پزشکی منتقل ساخت.