نگاهی بر یک تصمیم سخت اما عاطفی


نفیسه کلهر
آخرین روز اردیبهشت ماه روز ملی اهدای عضو نام دارد. نامگذاری روز 31 اردیبهشت به نام روز "پیوند اعضا" توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی بوده است. مفاخر پزشکی تمدن اسلام و ایران از جمله حکیم ابن‌سینا و سید اسمعیل جرجانی در نوشته‌های خود به مسئله انتقال اعضا اشاره دارند که این موضوع را شاید بتوان نخستین یادداشت‌ها در این زمینه دانست. اهدای عضو شامل اهدای اعضایی چون قلب، ریه‌ها، کبد، روده‌ها، لوزالمعده و کلیه‌ها است. از حدود دو دهه قبل بعضی از مراکز درمانی خیریه اقدام به صدور کارت‌هایی کردند که روی آن نوشته می‌شد مایل به اهدای اعضای بدنم هستم. این کارت‌ها اگرچه به لحاظ قانونی وجاهت ندارند اما کارکرد مهمتری دارند و آن اینکه خانواده و سایر تصمیم گیرندگان را مجاب می‌کنند تا در صورت لزوم تصمیم درست‌تری بگیرند. اما بی‌شک برخورد اولیه با این کارت‌ها برای خانواده‌ها ساده نبوده است. * مجید نزدیک به 40 سال سن دارد و می‌گوید وقتی کارتش صادر شده در دهه 20 زندگی‌اش بوده. او توضیح می‌دهد: «همین که کارت به دستم رسید اول با خانواده در میان گذاشتم تا از تصمیمم با خبر باشند. در همان لحظه اول مادرم گریه کرد و از من دلخور شد. این وضعیت تا چند روز ادامه داشت و حتی بد و بیراه هم به من می‌گفت. آنقدر ناراحتی‌اش زیاد بود که من جرات نمی‌کردم دیگر درباره این مسئله حرف بزنم.» مجید ادامه می‌دهد: «آن موقع چون سن و سال زیادی نداشتم به مرگ فکر نمی‌کردم و از این برخورد مادرم شوکه شده بودم؛ اما چیزی که از آن موقع در من تغییر نکرده این تفکر است که وقتی می‌شود از اعضای بدن استفاده کرد چرا باید آن را زیر خاک دفن کرد تا بپوسد؟» * ندا می‌گوید: «دهه هشتاد بود و وقتی در دانشگاه کارت اهدای عضو دوستانم را دیدم خیلی خوشم آمد. با هم به سایت دانشکده رفتیم و از طریق سایت «ایران اهدا» من و چند نفر دیگر هم با پر کردن یک فرم، درخواست صدور کارت دادیم.» ندا ادامه می‌دهد: «خیلی شوق داشتم و فکر می‌کردم کار خیلی جالبی کرده‌ام. هم صواب دارد و یک کار خیر است و هم خیلی متفاوت است. اینکه بتوانی بعد از مرگت به دیگری جانی تازه ببخشی برایم خیلی جذاب بود. به هرحال خیلی هم زود کارت اهدای عضو به دستم رسید و همان موقع کارت را به مادرم نشان دادم.» برای ندا واکنشی که مادرش داشته شوکه کننده بوده است: « آنقدر عصبانی شده بود که باورم نمی‌شد. می‌گفت بچه‌ها چقدر پررو شده‌اند. بی‌اجازه چه کارهایی که نمی‌کنند! آنقدر مادرم عصبانی بود که نمی‌شد با او حرف زد. من هم آن موقع سن و سالم کم بود و نمی‌توانستم برایش توضیح بدهم که قصدم چه بوده و سر همین کارت چند روز حال مادرم گرفته بود و خیلی شرایط سختی برایمان پیش آمده بود؛ اما گذشت.» شیما هم معتقد است که این اولین چیزی که این کارت به ذهن پدر و مادرها می‌آورد حس از دست دادن و مرگ فرزندشان است: «اصلا آن لحظه به اهدای عضو فکر نمی‌کنند بیشتر تصور از دست دادن بچه‌ها است که مادر و پدر را می‌ترساند و ناراحتشان می‌کند.» محمد می‌گوید: «در خانه ما برعکس بود؛ مادرم خودش اولین کسی بود که کارت اهدای عضو داشت و آنقدر منطقی و خوب با این قضیه برخورد کرد که من و برادرم هم تصمیم گرفتیم این کارت را داشته باشیم.» او اما برخلاف بقیه می‌گوید که خودش در ابتدا برای داشتن این کارت ترسیده بود: «حتی وقتی ثبت نام کردم و کارت به دستم رسید هم کمی ترسیدم و پشیمان شدم؛ اما راه برگشتی نبود. البته قطعا نمی‌خواستم تصمیمی برخلاف این بگیرم. وقتی آدمی در موقعیت مرگ مغزی قرار بگیرد خب چه کاری از این بهتر که بتواند اعضای بدنش را اهدا کند؟ اما تصور مرگ برای من خیلی ترسناک بود و هنوز هم با آن کنار نیامده‌ام؛ اما قلبا موافق اهدای عضو هستم و از تصمیمی که گرفته‌ام خیلی راضی‌ام.» * «محمدرضا خط شب» دانشجوی دکترای حقوق جزا و جرم شناسی درباره وضعیت قانونی کارت اهدای عضو اینچنین می‌گوید: «قانونی داریم به اسم قانون پیوند اعضای بیماران فوت شده یا بیمارانی که مرگ مغزی آنان مسلم است، در این قانون در کنار شروط دیگر، وصیت متوفی یا رضایت اولیای میت برای اهدای عضو ضروری دانسته شده است. اما از آنجا که کارت اهدای عضو به معنای ابراز رضایت توسط متوفی است، این موضوع در قانون به رسمیت شناخته نشده. از طرف دیگر از آنجا که اهدای عضو اقدامی بسیار فوری است و از آنجایی که فرآیند احراز مفاد وصیتنامه زمان‌بر است در عمل گویا فقط رضایت ولی میت باقی می‌ماند. هرچند که در موارد نادری هم که مفاد وصیتنامه فورا احراز شود و در وصیتنامه هم این رضایت ذکر شده باشد؛ باز هم بیمارستان‌ها (احتمالا از ترس عواقبش) علاوه بر وصیت بیمار، رضایت اولیای میت را هم ضروری می‌دانند. پس به طور خلاصه این‌طور گفتیم که کارت اهدای عضو به معنای رضایت به اهدای عضو است و رضایت در قانون به رسمیت شناخته نشده است. در قانون رضایت ولی میت یا وصیت میت مجوز اهدا دانسته شده. وصیت هم در عمل اجرا نمی‌شود و در عمل تنها رضایت ولی میت معتبر است.

دوشنبه 2 خرداد 1401
03:16:39
 
 
Copyright © 2022 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT