شکوه ایثار و از جان گذشتگی!


ا. امیر دیوانی
همه مردمی باید آیین تو همه رادی و راستی و دین تو جوانمردی و راستی پیشه کن همه مردمی اندر اندیشه کن (فردوسی) ** جوانمردی از کارها پیشه کن همه نیکویی اندر اندیشه کن ز بد تا توانی سگانش مکن از این مرد داننده بشنو سخن چو گفتار و کردار نیکو کنی به گیتی روان را بی‌آهو کنی (فردوسی) ** دست گره‌گشا نشود در زمانه‌ بند هرگز کسی ندید در انگشت شانه، بند (بیدل دهلوی) اشاره: «ایثار» در لغت به معنی بخشیدن، دیگری را بر خویش برتر دادن و نهایت درجه‌ی سخاوت است. حضرت امیر مومنان علی (ع) طی روایتی از خودگذشتگی را بهترین سجایای اخلاقی برای انسان‌ها دانسته و در قالب روایت دیگر از آن به منزله‌ی والاترین نیکی یاد کرده است! هرگاه قسمتی از مالمان را به سایرین بدهیم و برای خود نیز نگه داریم، انفاق کرده‌ایم، اما ایثار این مفهوم را دربردارد که مال خویشتن را تمام و کمال به دیگری ببخشیم در صورتی که خود به آن نیازمندیم. ایثار و از خودگذشتگی از سنن دیرین آریایی‌ها است که تحت عناوین جوانمردی، عیاری، فداکاری، خدمت به هم نوع و غریب نوازی نیز شناخته می‌شود. آزادمردان از دیرباز پیوسته مورد ستایش و تجلیل اجتماعی بوده‌اند و در فرهنگ و ادب فارسی واکنش پرحرمت این سنت، فراوان به نظر می‌آید. سعدی در گلستان آورده است: «طریق درویشان ذکر است و شکر و خدمت و طاعت و ایثار و قناعت.» مردان آزاده گفته می‌شود زوپیر، سردار دلیر هخامنشی بود که با بریدن گوش‌ها و بینی‌اش، به بابل پناهنده شد و خود را قربانی داریوش معرفی کرد و از درون موجب واژگونی شهر بابل و پیروزی داریوش بر بابلیان شد. هرودوت یکی از تاریخ‌نویسان بزرگ دنیا نقل کرده است که به باور داریوش، خدمت و کار هیچ فرد ایرانی بالاتر از فداکاری زوپیر نبوده است! از این نوع مثال‌ها بسیار است. رستم فرخزاد، بزرگ‌ترین قهرمان ملی ایرانیان در زمان ساسانیان، یا سورنا، سردار نامدار و ارزنده‌‌ی ایران در زمان اشکانیان از جمله‌ ایثارگرانی به شمار می‌روند که در راه نجات وطن جان خویش را از دست دادند. با ظهور اسلام، بازتاب و بروز صفات جوانمردی و از خودگذشتگی هم در دین و هم در آیین ایرانیان بیش از پیش شد. در این زمینه از پیامبر اسلام چنین روایت است. جوانمردی امت من ده علامت دارد: راستگویی، وفای به عهد، ادای امانت، ترک دروغ‌گویی، بخشودن بر یتیم، دستگیری مسایل، بخشیدن آنچه رسیده است، بسیاری احسان، خواندن میهمان و بالاتر از همه‌ی آن‌ها حیاست. در صحنه‌ی عاشورا، نخستین ایثارگر، سیدالشهدا علیه‌السلام بود که فدای دین خدا گردید و رضای او را بر همه چیز برگزید و از مردمی که حاضر بودند خون خود را در این راه نثار کنند، خواست که با وی همسفر شوند. در زیارت اربعین، امام صادق (ع) فرمودند: «خدایا، حسین بن علی، جان شریفش را در راه تو بذل کرد برای اینکه بندگان تو از گمراهی نجات یابند.» در حدیث فوق از واژه‌ی «بذل» استفاده شده است. بذل با هدیه و هبه تفاوت دارد. بذل ما به ازایی ندارد یعنی از همه چیز خود بدون هیچ چشمداشتی برای بندگان خدا بگذرد. امام حسین (ع) تمام آن سختی‌ها را کشید و از خانواده‌ی خود گذشت به این خاطر که ما از جهالت دور شویم و تحت فرمان خدا زندگی کنیم. امام حسین تمام زندگی خود را در راه خدا داد. پس خود خدا باید جزای از خودگذشتگی او باشد و به همین دلیل است که آثار دنیایی بسیاری برای امام حسین(ع) وجود دارد و نام و راه او همیشه در تاریخ زنده است. تو هر چه داشتی به خدا دادی ای حسین فردا خداست جل‌جلاله جزای او ذکر مقدمه‌ای کوتاه پیرامون فداکاری، از خود گذشتگی و حتی در پاره‌ای رخدادها جانفشانی را لازمه‌ی این جستار است که به شرح آن خواهم پرداخت: ایثار و دیگر خواهی راستین، در بندبند یاخته‌های تن و روان خیل عظیمی از ایرانیان جای گرفته و با احساسات و عواطف آنان پیوندی شگفت‌انگیز دارد. شواهدی چند بر این مدعا را می‌توان نام برد که کفش‌های فداکارانه و عبرت‌آموز بی‌رنگ و ریای‌شان حیرت‌آور است! گفتنی‌است که مبانی و اصول فتوت از قول حضرت علی (ع) را مشتمل بر هشت خصلت نوشته‌اند که عبارتند از: «الوفا و الصدق و السخاء و التواضع و النصیحه و الهدایه و التوبه». همین اصول و مبانی جوانمردی را می‌توانیم از فتوت‌نامه یا رسایل جوانمردان به دست آوردیم. در حقیقت فتوت‌نامه همان کتاب‌های آموزشی هستند خاص جوانانی که می‌خواهند عضوی از تشکیلات فتیان باشند، یکی از این کتاب‌ها «فتوت نامه‌های سلطانی» است که آن را ملاحسین واعظ کاشفی نوشته است. وی در این رساله، فتوت را علم می‌داند و موضوع علم را هم نفس می‌شمارد. کاشفی سر سلسله‌ی فتیان را علی (ع) می‌داند و با اشاره به احادیث از ائمه‌ی معصومین، بنیاد فتوت را یکی بودن درون و برون آدمی و نیکی با مردمان، وفای به عهد، تواضع، صبر و شکیبایی، تنظیم امر خدا و شفقت بر خلق او، چشم پاکی و سخاوت می‌‌شمارد. عطار نیشابوری نیز رساله‌ی منظومی موسوم به «فتوت‌نامه» دارد که در بخشی از آن آمده است: چنین گفت پیران مقدم که مردی زدندی در میان دم که هفتاد و دو شد شرط فتوت یکی زان شرط‌ها باشد مروت ـ فداکاران نام آشنا جا دارد از ایثارگران و جانفشانانی یاد کنیم که همگان کم و بیش در کتاب‌های درسی و رسانه‌های جمعی با از جان گذشتگی‌های چشمگیرشان آشناییم و هرگز خاطره‌ی جانبازی‌های آن بهادران از اذهان زدوده نمی‌شود: آنان عبارتند از: ـ1ـ از برعلی (ریزعلی) خواجوی (دهقان فداکار آذری)! ـ2ـ حسین امیدزاده، معلم فداکار شفتی! ـ3ـ امید عباسی، آتش‌نشان فداکار! ـ4ـ کاظم صفدرزاده، معلمی که برای نجات شاگردانش به سیل زد! ـ5ـ شهرام محمدی، کارگر فداکار پتروشیمی مارون ـ6ـ مادرناشناسی که سال‌هاست یکه و تنها از دو دختر ناتوانش که به بیماری مهلک «دیستروفی ماهیچه‌ای» دچارند و با همه‌ی تنگدستی و نیازش از آنان پرستاری می‌کند! ـ7ـ پزشکان، پرستاران و درمانگرانی که «آسمانی» شدند! ـ8ـ حسین ملاحی و کلثوم ملاحی، زن و شوهر فداکاری از اهالی بندر کلاهی در استان هرمزگان که عصر جمعه‌ای از روزهای گذشته توانستند دل به آبگیر زنند و فرزندانشان را از خطر غرق شدن برهانند! بی‌تردید به قول معروف «اثبات شی، نفی ما عدا نمی‌کند.» به دیگر سخن تعریف از فداکاران یاد شده دلیل تکذیب سایرین نیست و در نتیجه نگارنده خاطرنشان می‌سازد که رزمندگان دلیر، شجاع و بی‌باک طی هشت سال جنگ بزرگ میهنی جان برکف نهاده و از کیان مام و ملت جانانه دفاع و پاسداری نمودند و نیز معلمان، سربازان، افراد نیروی انتظامی سرتاسر کشور برای نجات دانش‌آموزان و سایر افراد رشادت‌ها و جوانمردی‌های بسزایی انجام دادند و نام و یادشان در اوراق زرین تاریخ این ملک، درخشش تابانی دارد که حقیقتا خدمات مثال‌زدنی انجام دادند و مفتخرانه جان به جان آفرین تسلیم کردند! سر که نه در راه عزیزان بود باران گردانی است کشیدن به دوش (سعدی)

سه شنبه 23 شهريور 1400
03:07:55
 
 
Copyright © 2021 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT