بررسی گرایش به مواد مخدر در نوجوانان


پژوهشگر: مهناز اسمعیلی کارشناس ارشد فقه و حقوق
مقدمه استفاده از تجارب، اطلاعات و آموزش، توسط والدین و معلمین برای پیشبرد اهداف آموزشی، اجتماعی، فرهنگی و کاهش بزه و آسیب‌‌ها، از اصولی است که ریشه در دانش و بینش بشری دارد. اگر مساله‌ای در آموزش باور شود ضرورت آن نیز احساس می‌شود و باید برای راه‌حل آن نیز اقدام کافی مبذول گردد. خانواده و معلمین در عرصه‌های آموزشی و پژوهشی می‌توانند بهترین نیرو جهت آموزش و پیشگیری از اعتیاد باشند و زمینه‌های ایجاد چنین بلای خانمان‌سوزی را شناسایی نموده و سپس با عنایت به تجارب خود، آموزش همزمان در کلاس و تشویق و ترغیب‌های متعدد به طور چشمگیری کاهش داده و در جهت حل آسیب‌ها نیز قدم تاثیرگذاری بردارند. یکی از مشکلات جامعه نوجوان ما، عدم اطلاع و همچنین ضعف اطلاعاتی از آسیب‌هایی مثل بزه اعتیاد و همچنین آشنایی غیراصولی با آن در شرایط مختلف می‌باشد. خطر گرایش به مواد مخدر به طور ملموسی قابل احساس است که باید با توجه به نیازهای روز افزون نوجوانان به جد به آن پرداخته شود و همچنین باید اذعان داشت که چنین نیازی منحصر به دیروز و امروز نبوده بلکه سالیان متمادی نیازمند آموزش برای پیشگیری از ابتلا به هر نوع بزه از سوی نوجوانان خواهیم بود.  پیشینه تاریخی مصرف مواد مخدر در مطالعه تاریخچه استعمال افیون (موادمخدر) می‌بینیم که بشر افیون را از سال‌های نخستین تاریخ می‌شناخته و به نوعی استعمال می‌کرده است. به طول کلی کشف تریاک قدمت دیرینه دارد. هِمِر نخستین کسی است که در نوشته‌های خود به گل خشخاش اشاره کرده و آن را جزو گل‌های زینتی باغ‌های روم در 800 سال قبل میلاد مسیح به شمار آورده است. سومریان و گشوریان از کهن‌ترین اقوامی بودند که با مواد افیونی آشنایی داشتند ازین رو می‌بینیم که در خط و زبان سومریان کلمه تریاک به کار رفته است و نوشته‌هایی که از تمدن نخستین سومریان باقی است تایید می‌کند که در تمدن آنان نه تنها افیون شناخته شده بود بلکه برای آن نامی نهاده بودند: گیاه لذت یا شادی آور. مطالعات و شرایط موجود نشان می‌دهد که مصرف مواد مخدر علی‌الخصوص تریاک به منظور دارویی مسکن در ایران که نتیجه تحقیقات دو پزشک ایرانی ابوعلی سینا و حکیم فخر رازی بوده است. در زمان صفویه استعمال آن به منظور تفریح معمول رجال عالی مقام کشور به کار می رفته است. به هر ترتیب می‌توان سابقه آشنایی بشر با مواد افیونی مثل خشاش را به حدود 7000 سال قبل دانست. وجود رسوم باستانی از تمدن‌های آن زمان مؤید این امر است. همچنین استفاده غذایی و دارویی از مواد مخدر در چین و هند و کشور های دیگر در چند هزار سال پیش نیز مورد تائید قرار گرفته است.  عوامل موثر در ایجاد زمینه های مناسب برای اعتیاد ـ1ـ عوامل فردی عواملی چون کنجکاوی نوجوانانه در موقعیت‌های متعدد عاملی برای گرایش به مواد مخدر می‌باشد برای مثال مجالس دوستانه و یا مجالس میهمانی که از مواد مخدر استفاده می‌شود حس کنجکاوی آنان را تحریک کرده و تصمیم به استفاده از آن می‌گیرند و همین کنجکاوی کم کم آنان را به مصرف مواد مخدر معتاد می‌کند. تمتع نیز عامل فردی دیگری است که اهمیت زیادی دارد، چون پس از مصرف مواد و داروی اعتیاد‌آور احساس لذت و شعف می‌کند و در حالت‌های عادی چنین حالت‌هایی را ندارد بنابراین سعی در تکرار آن دارد. ـ2ـ عوامل خانوادگی الف: زمینه‌های خانوادگی؛ عواملی چون زمینه های خانوادگی در مصرف مواد مخدر توسط اعضای خانواده وجود دارد و ترس از تجربه آن به دلیل تکرار اعضای خانواده ، از بین رفته واکنش های اجتماعی افراد خانواده معتاد بر اثر تکرار تثبیت شده و عادی جلوه می‌کند به سهولت گرایش به مواد مخدر کمک می‌کند. ب: فقر مادی؛ نیز یکی دیگر از این موارد می باشد البته نمی‌توان گفت که بین فقر و اعتیاد رابطه مستقیم وجود دارد اما محرومیت‌های ناشی از فقر است که در نوجوان این تلقی را ایجاد می‌کند که تنها راه فرار از این ناراحتی‌ها اعتیاد باشد و همچنین تولیدکنندگان نیز سعی می‌کنند عوامل توزیع را از این گونه افراد انتخاب نمایند زیرا کاری بی‌زحمت و پر درآمد بوده و وسوسه انگیز می‌باشد. ج: ستیز والدین؛ در ارتباط با نوجوانان معتاد این نکته حائز اهمیت است که عده قابل توجهی از آنان از روابط نامطلوب والدینشان با یکدیگر رنج می‌بردند. وقتی محیط خانواده کانون مناسبی برای زندگی نباشد انسان سعی می‌کند بیشترین اوقات خود را در خارج از خانواده بگذراند و این کار ارتباط او را با دیگرانی که چون شکارچیان ماهری به دنبال شکار می‌گردند زیاد می‌کند هر قدر ستیزه‌های خانوادگی یسشتر باشد احتمال کشش به طرف اعتیاد و دیگر انحرافات اجتماعی بیشتر است. د: رفاه اقتصادی؛ در خانواده‌هایی که رفاه و درآمد اقتصادی زیاد است روابط انسانی بر اثر کثرت کار و یا سرگرمی ضعیف‌تر می‌‌شود؛ ضعف روابط انسانی به نوبه خود عامل مساعدی برای کشش به مواد مخدر است و همچنین درآمد بیش از حد موقعیت و زمینه مساعدتری برای شرکت در کلوب ها و یا تفریحات متنوع را فراهم می‌نماید که خود زمینه‌ساز روی آوردن به سوءمصرف مواد مخدر است.  ـ2ـ عوامل اجتماعی الف ـ در دسترس بودن مواد مخدر: چیزی که به آسانی در اختیار مردم قرار گیرد گرایش به آن نیز به آسانی خواهد بود. بنا به آمار ارائه شده در کشور ایران هم این دلیل از مهم‌ترین دلایل رجوع به مواد مخدر قلمداد می‌شود. ب ـ نابرابری‌های اجتماعی و اقتصادی: اختلافات طبقاتی در هر جامعه از نظر اقتصادی و اجتماعی منجر به گرایش بیشتر به مواد مخدر می‌شود آمارهای زیادی از این مورد مهم وجود دارد که به دلیل خودداری از اطاله مطلب از آن صرف نظر می‌گردد. ج ـ بیکاری: پدیده اجتماعی نامطلوبی که گرایش به مواد مخدر را افزایش می‌دهد پدیده بیکاری است. فرد بیکار چون بیشترین اوقات خود را به بطالت می‌گذراند و سپس در اماکنی که محل فروش و توزیع مواد مخدر است حضور می‌یابد در نتیجه به آن سمت سوق پیدا می‌کند. د ـ گروه همسالان: گروه همسالانی که در معرض سوءمصرف مواد مخدر هستند یکی از عوامل مهم درگیری نوجوانان با مواد مخدر هستند.  مهارت‌های لازم برای پیشگیری از اعتیاد داشتن مهارت‌های اجتماعی در پیشگیری از اعتیاد نتایج مثبت و موفقیت‌آمیزی را به وجود می‌آورد و شخصی که دارای این مهارت‌هاست می‌تواند به انتخاب و ارائه رفتارهای مناسب در زمان و وضعیت معین دست بزند که شامل موارد ذیل می‌باشد: ـ1ـ مهارت حل مشکل: فرد معتاد باید نیروی قوی در خود ایجاد کند و دلسرد نشده و نسبت به اشتباهاتش عقب‌نشینی نکند و همواره تصور مثبتی از خود داشته باشد و با نظم و انضباط ذهنی و فکری موفقیت را پس از شکست در نظر داشته با تمام وجود به ستیز با مشکل برود. ـ2ـ مهارت قاطعیت در نه گفتن: نوجوان باید آموزش ببیند که با قاطعیت در شرایط متعدد ، بدون عجله نه گفتن را انجام دهد تا یک عمر از گرفتاری نجات یابد چنین آموزشی در خانه و مدرسه توسط والدین و اولیا مدرسه امکان‌پذیر است. نوجوان باید به توانایی‌های خود اعتماد داشته و نگاهی معقول به خود را تقویت نماید به همین دلیل می‌تواند با قاطعیت نه بگوید. ـ3ـ مهارت مقابله با بحران: در این مهارت فرد برای آرام ساختن خود و دست یافتن به آرامش می‌کوشد تا با استرس و بحران مقابله کرده و آشفتگی‌ها و پریشانی‌های خود را رها سازد برای نمونه مهارت دعا و نیایش و درد و دل کردن با نزدیکانی مانند پدر و مادر و ابراز عواطف می‌توانند در جهت حذف استرس و آرام‌سازی مفید بوده و بر بحران غلبه نماید. ـ4ـ برنامه‌ریزی و هدفمندی در زندگی: بعضی از افراد می‌دانند که در زندگی چه باید بکنند آن‌ها برای ساختن آینده‌ای مطمئن اقدام می‌نمایند برنامه‌ریزی برای رفع نیاز‌های زندگی و رسیدن به هدف‌ها و سلامتی ضروری است یک نوجوان موفق برای مقابله با بحران‌هایی مثل اعتیاد، برنامه‌ریزی هدف مندی دارد. ـ5ـ الگوهای رفتاری پدر و مادر: والدین می‌توانند از تاثیر قوی خود در جهت ارائه الگوهای رفتاری صحیح استفاده کنند مشکلات خانوادگی به ویژه عدم ارتباط سالم و سازنده بین اعضای خانواده و بی‌تفاوتی والدین در مقابله با مشکلات فرزند خویش و فقدان حس امنیت در محیط خانه سبب می‌گردد که نوجوان به تدریج به معاشرت با گروه معتادان گرایش یابد. ـ6ـ مسئولیت‌پذیری: پرورش مسئولیت‌های فردی و اجتماعی و انجام امور شخصی و روزانه و سایر امور اجتماعی توسط نوجوان به خیر و صلاح آینده او است. با پذیرش مسئولیت از سوی نوجوان، او احساس ارزشمندی کرده و از شکست‌ها و ناکامی‌ها ناامید نمی‌‌شود و سپس به راحتی نه می‌گوید. ـ7ـ آموزش به وسیله رسانه‌های گروهی: رسانه‌ها با آموزش و روشن نمودن اذهان عمومی، در پیشگیری از اعتیاد وظایف بس خطیری را بر عهده دارند. ـ8ـ آموزش توسط اولیا مدرسه: مدیر، معاونین علی‌الخصوص معاونین پرورشی، دبیران و سایر عوامل مدرسه در شرایط متعدد می‌تواند تاثیر بسزایی در پیشگیری از بزه اعتیاد داشته باشند این پیشگیری شامل فعالیت‌های مختلف و مسئولیت‌پذیری توسط دانش‌آموزان و سپس تاثیرگذاری بر آنان می‌باشد. ـ9ـ ارجاع به مراکز مشاوره: یکی از راه‌های مبارزه با گرایش به اعتیاد در نوجوانان آن است که در مواقع نیاز و لزوم نوجوان برای مشاوره به مراکز معتبر معرفی شود. مانند زمانی‌که پدر و مادر و یا معلم کلاس درباره او احساس خطر کردند بدین معنا که علایمی مثل پرخاشگری حاد و غیرمنطقی و یا رفتارهای غیرمتعارف از نوجوان سر زده باشد. منابع باقری وانائی، پیمان (1378) زنجیره اعتیاد در نوجوانان و جوانان، نشر علم و ورزش، تهران، چ اول دانش، تاج زمان (1385) معتاد کیست مواد مخدر چیست، نشر کیهان، تهران چ دوم رئوفی و رضوی، مریم و ماریا (1378) راهنمای پیشگیری از اعتیاد، نشر مولفین، تهران،چ اول سلطانی، زهرا (1383) اعتیاد عوارض و مهارتهای امتناع، نشر آوند اندیشه، تهران، چ اول فرجاد و بهروش و وجدی، محمدحسین و هما و زهره (1378) اعتیاد راهنمای کامل برای خانواده‌ها، نشر بدر، تهران، چ سوم (www.vistalife.ir)

يكشنبه 5 ارديبهشت 1400
03:34:57
 
 
Copyright © 2021 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT