دست کشیدم از همه چیز!


نفیسه کلهر
من یک بار از یک مرگ خودخواسته داستانی عجیب و باور نکردنی شنیدم. از زنی که در حیاط خانه‌اش خودش را به آتش کشیده؛ کارگران خانه مجاور گفته بودند تنها از صدای آرام چیزی که نمی‌دانستند شعله آتش است، سر برگردانده و در حیاط، زنی را دیده بودند که بی‌هیچ فریاد و یا نشانی از مویه در میان آتش ایستاده، دستانش را باز کرده و ذره‌ذره سوختنش را احساس می‌کند. بعضی افراد که خودزنی کرده‌اند اگر بتوانند دلیل کارشان را توضیح دهند آن را این‌طور تعریف می‌کنند که می‌خواستند جسمشان آن رنجی را احساس کند که روحشان متحمل می‌شده است و من نمی‌توانم رنجی را تصور کنم که روح آن زن تحمل می‌کرده. رنجی حتی بیشتر از ذره‌ذره سوختن در آتش. * مجری معروف را کمتر کسی بدون لبخند دیده بود. ظاهرش همیشه آراسته بود. نه خط اخم روی صورتش بود و نه رد افسردگی. حتی همسرش گفته بود همان روز تلفنی با او صحبت کرده است و هیچ نشانه‌ای ندیده که بتواند متوجه غیرعادی بودن شرایط روحی او بشود. دو روز بعد که خبر مرگ‌اش منتشر شد همه حتی همسرش هم بهت‌زده بودند. گفتند مدت‌ها بوده که قرص‌های ضدافسردگی مصرف می‌کرده و از افسردگی شدید رنج می‌برده است. چند وقت بعد هم بعضی رسانه‌ها خبر دادند که پزشکی قانونی مصرف همزمان بیش از 100 قرص را علت مرگ او تشخیص داده است. * زن جوانی در یکی از شبکه‌های مجازی نوشته بود: خواهرم قبل از اینکه خودکشی کند لباس سفید پوشیده بود، آرایش‌کرده بود، سبد غذا آماده کرده بود تا با دختران فامیل به پیک‌نیک بروند. وقتی مرد مادرم فکر می‌کرد عقرب نیشش زده، چون فکر می‌کرد افسردگی شاخ و دم دارد. * چندی پیش هم خودکشی یکی از روزنامه‌نگاران که به نظر بسیاری آدمی قوی بوده است اهالی رسانه را بهت‌زده کرد. همه این‌ها می‌گوید که خودکشی ازآنچه ما فکر می‌کنیم محتمل‌تر است، به موقعیت، جایگاه، قدرت و... ربطی ندارد. یا آن‌طور که روانشناسان تعریفش می‌کنند: برای خودکشی تنها یک دلیل وجود ندارد؛ اما رفتاری است که به‌طور ناگهانی رخ می‌دهد. آن هم در زمانی که فرد احساس می‌کند هیچ امیدی برایش وجود ندارد و راهی جز خودکشی نیست. در این گزارش به راه‌های تشخیص و پیشگیری از خودکشی در اطرافیانمان پرداخته‌ایم.  آن‌طور که «طه یعقوبی» روانشناس می‌گوید طی مطالعه‌ای که روی نمونه‌ای با تعداد 95 هزار دانشجو از 300 واحد دانشگاهی انجام گرفته است، مشخص شده که حدود 13% دانشجویان ایران به خودکشی فکر می‌کنند و نزدیک 6% آن‌ها برای خودکشی طرح و نقشه‌ای هم دارند و از این میان 6/2% اقدام به خودکشی کرده‌اند. او معتقد است که بر اساس مطالعات جهانی خودکشی دومین علت مرگ در گروه‌های سنی 15ـ29 سال هست و این آمار بالایی است. یعقوبی بر اساس تحقیقات انجام شده در این زمینه توضیح می‌دهد که بعضی عوامل می‌توانند در این تصمیم بیشتر دخیل باشند عواملی مثل سابقه قبلی خودکشی خود فرد و خانواده‌اش، اینکه بین دوستانش کسانی را داشته که خودکشی کرده باشند و سابقه مشکلات روانی یا سوء مصرف مواد. او همچنین در دسترس بودن وسایل مورد نیازِ خودکشی و رفتارهای پرخاشگرانه و ضداجتماعی و انزوا را دیگر عواملی می‌داند که می‌توانند نقش مؤثری در خودکشی داشته باشند. طه یعقوبی روانشناسی که تجربه کار در مراکز آموزشی را به‌عنوان روانشناس داشته است، می‌گوید که طبق آمارها یک دلیل شایع اقدام به خودکشی بین ایرانیان وجود دارد که در سایر کشورها کمتر گزارش می‌شود و آن خودکشی بین دانشجویان ایرانی بعد از شکست‌های عاشقانه است و این مسئله می‌تواند اهمیت این موضوع و نیاز به کنترل این آمار را نشان دهد. مراقب اطرافیانمان باشیم یعقوبی در پاسخ به این پرسش که چطور می‌شود به کسانی که قصد خودکشی دارند کمک کرد؟ می‌گوید: 90% افرادی که قصد خودکشی دارند افکارشان را به‌طور غیرمستقیم با افراد در میان می‌گذارند. این‌طور نیست که هیچ اشاره‌ای به آن نکرده باشند. مهم است ما نقش مراقب را برای اطرافیانمان بازی کنیم. این نقش یعنی علائم بحرانی و خطر را بشناسیم و با توجه به آن بتوانیم کمک کنیم. چند نشانه ساده مثل این که در اطرافیانتان کسانی را ببینید که آرامتر و ساکت‌تر شده‌اند. یا متوجه می‌شوید که همکلاسی شما در دانشگاه تعداد جلسات زیادی را در کلاس شرکت نمی‌کند یا مشکلاتی در خانواده دارد مثل طلاق والدین. یا فرد سن بالایی که سابقه افسردگی دارد و در مسجد محله شروع می‌کند به خداحافظی کردن با بقیه افراد، یا وقتی یکی از دوستان شما وسایل ارزشمندی از خودش را که برایش مهم بوده به افراد دیگر می‌بخشد این‌ها همه جزو علائم خطر است که با دیدنشان باید شروع کنیم به پرسیدن این سؤال که مشکلی پیش آمده یا کمکی از دست من برمی‌آید؟ لزوماً کمک تخصصی موردنظر نیست؛ اما همین‌که بدانیم کسی به کمک نیاز دارد و بتوانیم ترغیبش کنیم تا با متخصص صحبت کند کار مفیدی است.  یعقوبی معتقد است که به‌طورکلی خودکشی یک فکر ترسناک است و همین ترس باعث می‌شود که وقتی کسی این موضوع را مطرح می‌کند واکنش شنونده معمولاً انکار باشد که نه چنین اتفاقی نمی‌افتد. به عقیده او از طرف دیگر گفتن از خودکشی به خاطر یک نیاز است که ارزش این را دارد که به این حرف توجه شود. او تأکید می‌کند: «گاهی این انکار به خاطر ترس ما از فرایند مرگ است. درحالی‌که اصلاً نباید آن را دست‌کم گرفت.» باورهای غلط درباره خودکشی: این روانشناس معتقد است که اغلب اوقات فکر خودکشی و آرزوی نیستی و مرگ، نشانه اصلی افسردگی درمان‌نشده است که علم روز دنیا -که در کشور ما هم پیشرفته است- نشان داده که افسردگی درمان دارد و می‌شود به این افراد کمک کرد. 90% افراد این امکان برایشان وجود دارد که مشکلاتشان را حل کنند. یعقوبی بعضی باورهای غلط در مورد خودکشی را به شرح زیر برمی‌شمارد: ـ1ـ افرادی که در مورد خودکشی حرف می‌زنند این کار را نمی‌کنند و به خاطر جلب‌توجه است. این غلط است. اتفاقا بسیاری از افرادی که از خودکشی حرف می‌زنند به این کار اقدام می‌کنند. ـ2ـ خیلی از مردم فکر می‌کنند خودکشی هیچ علائم قبلی ندارد و یک‌دفعه اتفاق می‌افتد که این هم غلط است و نشانه‌های اخطاردهنده همیشه قبل از خودکشی وجود دارد و با اینکه خودکشی یک اقدام آنی و تکانشی است اما بیشتر افرادی که اقدام به خودکشی می‌کنند روزها هفته‌ها حتی سال‌ها به خودکشی فکر می‌کنند. از طرفی دیگر خیلی از دلایل اقدام به خودکشی، لزوماً به خاطر مشکلات خیلی شدید و سخت نیست. اتفاقاً افراد ممکن است به خاطر موضوعات ساده‌ای خودکشی کنند. پس اهمیت دارد که کوچک‌ترین و ساده‌ترین موضوعات را پیگیر شویم. ـ3ـ فکر می‌کنیم دیگر نمی‌شود کاری برای کسانی که تصمیم به خودکشی می‌گیرند کرد، اما این‌طور نیست این تصمیم به خاطر درد و رنج است و بسیاری افراد اگر کورسوی امیدی ببینند منصرف می‌شوند. ـ4ـ عامه مردم فکر می‌کنند خودکشی مختص طبقات خاصی است؛ چه از نظر نژادی، سن، اقتصادی و اجتماعی و... درحالی‌که این‌طور نیست. ـ5ـ افرادی که یک بار خودکشی کرده‌اند و ناموفق بوده دیگر اقدام به این کار نمی‌کنند. این باور هم غلط است. ـ6ـ متأسفانه آدم‌ها افرادی که اقدام به خودکشی می‌کنند را ضعیف می‌دانند که این هم باور غلطی است؛ گاهی افراد بسیار قوی هم اقدام به خودکشی می‌کنند. ـ7ـ جوان‌ها کمتر این کار را انجام می‌دهند چون انگیزه زندگی بیشتری دارند. که اینطور نیست. ـ8ـ همبستگی کمی بین الکل و مواد خودکشی است. در حالی که اغلب مواقع کسانی که بر اثر اقدام به خودکشی می‌میرند تحت تأثیر مصرف الکل و مواد بوده‌اند. سرنخ‌های خودکشی یعقوبی معتقد است خودکشی یک سری سرنخ‌ها دارد. نشانه‌های کلامی که مستقیماً گفته می‌شود؛ مثل‌اینکه: «می‌خوام خودم را بکشم. می‌خوام همه‌چیز را تمام کنم. کاش مرده بودم. اگه این اتفاق بیفته خودم را می‌کشم.» و سرنخ‌های کلامی غیرمستقیم هم دارد مثل‌اینکه «خانواده‌ام بدون من بهتر زندگی می‌کنند. از این زندگی خسته شدم برای چی باید ادامه بدم؟ اگه من بمیرم کسی دلش برای من نمی‌سوزد. تو بدون من بهتری. به زودی دیگه اینجا نیستم. دیگه نیازی نیست مراقب من باشید.» بعضی سرنخ‌ها هم رفتاری هستند مثل کسی که اسلحه خاصی تهیه می‌کند یا قرص‌هایی را جمع می‌کند یا کسانی که ناگهان وصیت‌نامه می‌نویسند. پول‌ها و دارایی ارزشمندشان را می‌بخشند یا مصرف مواد و الکل و یا داروهایشان در یک دوره بیشتر می‌شود. بعضی سرنخ‌ها هم بستگی به موقعیت خاصی دارد؛ مثل فوت یکی از عزیزان؛ فرزند، پدر، مادر، همسر به خصوص که اگر به ‌احتمال ‌زیاد مرگ او هم بر اثر خودکشی بوده باشد. یا طرد شدن از طرف کسی که برایش عزیز است مثل شکست‌های عاطفی. برای بعضی دیگر شرایطی مثل دستگیر شدن و شکست‌های مالی یا حتی کسانی که در بورس شکست خورده بودند مواردی بود که اقدام به خودکشی کرده بودند. با دیدن سرنخ‌ها چه کار کنیم؟ وقتی علائم و نشانه‌های بالا را دیدیم، کاری که از دست عموم مردم برمی‌آید این است که در مکان و زمان مناسب، یعنی حالتی که فرد مشوش نباشد و جایی که کسی نباشد زمانی را صرف کنیم و با او گپ بزنیم. می‌توانیم به‌طور مستقیم از او بپرسیم که آیا قصد خودکشی دارد؟ و یا غیرمستقیم بپرسیم که آیا نیاز به کمک دارد؟ کاری از دست ما برمی‌آید؟ اتفاقی افتاده؟ احساس می‌کنم که انگیزه‌ات نسبت به زندگی کم شده. بعد کمی به حرف‌هایش گوش بدهیم. صحبت‌هایش را بشنویم. ارتباط که با او برقرار شد حتماً کمک کنیم تا با یک متخصص صحبت کند تا مشکلاتش حل شود. به عقیده یعقوبی امیدواری دادن بسیار مهم است. در این مرحله اینکه فرد بداند مشکلاتش حل می‌شوند و بسیاری از افراد با امید دادن از اقدام به خودکشی منصرف شده‌اند. او همین‌طور می‌گوید وقتی از کمک تخصصی حرف می‌زنیم منظور متخصصان، روانشناسان و روان‌درمانگران حرفه‌ای یا اورژانس اجتماعی با شماره 123 یا خط ملی اعتیاد به شماره 09628 اورژانس کشوری 115 و یا برای دانشجویان مراکز مشاوره دانشگاه، می‌تواند کمک‌کننده باشد. 

چهارشنبه 25 فروردين 1400
04:39:07
 
 
Copyright © 2021 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT