گذری بر زندگی علامه سیدعلی قزوینی (موسس مسجد آقا سید علی)


نویسنده: علی اکبر حاجی محمدی
مقدمه: حوزه‌های علمیه قزوین از دیرباز مهد پرورش علمای طراز اول امامیه بوده، به گونه‌ای که قزوین نسبت به بلاد دیگر از کثرت علما و فقها برخوردار بوده است. عالم برجسته قرن سیزدهم مرحوم سید علی قزوینی از ستارگان درخشانی است که جامعه‌ی علمی به جهت برخورداری از چنین گوهر کمیاب به خود می‌بالد. در این مجال به بیان مختصری از شرح حال این فقیه پارسا پرداخته شده است. ولادت علامه آقا سیدعلی موسوی قزوینی فرزند سیداسماعیل در ماه ربیع الاول سال 1237 هجری قمری در شهر قزوین در خانواده مذهبی و دارای علم و فضیلت و تقوی دیده به جهان گشود. وی از طرف مادر با مرحوم آقا سید ابراهیم قزوینی ـ صاحب ضوابط الاصول ـ خویشاوندی دارد. پدر وی از اهالی خویین بوده و قبل از اینکه سیدعلی به سن بلوغ برسد در گذشته و سید رضی‌الدین قزوینی، دایی بزرگوار سید علی، سرپرستی و حضانت او را به عهده گرفت. تحصیلات سید علی بعد از تحصیلات مقدماتی در قزوین، جهت تکمیل تحصیلات خود در سال 1262 ه.ق ابتدا عازم کربلای معلی گردید. بر اساس گزارش علامه شیخ آقا بزرگ طهرانی، مرحوم آقا سید علی اعلی الله مقامه الشریف پس از وفات آقا سید ابراهیم صاحب ضوابط الاصول به قزوین مراجعت کرده و پس از تکمیل تحصیلات در قزوین، بار دیگر عازم حوزه‌ی پر آوازه‌ی نجف اشرف شده و از محضر اساتید و بزرگان آن حوزه بهره‌های وافر برده است. سپس با تکمیل مراتب علمی در سال 1280 ه.ق به قزوین بازگشت و زعامت دینی این سامان را عهده دار شد. اساتید سید علی قزوینی توفیق شاگردی از محضر استاد سید رضی‌الدین قزوینی دایی بزرگوارش را داشته است. شیخ محمد قزوینی معروف به حاج عبدالخالقی دیگر استاد فرزانه‌ای است که سید علی در مکتب وی تربیت یافته است. البته این استاد گرانقدر پس از بازگشت سید علی از نجف اشرف و تکمیل مراتب علمی، در زمره‌ی شاگردان سید علی قرار گرفته و از دانش سرشار او کسب فیض نموده است. میرزا محمد تنکابنی مولّف "قصص العلماء" در کتاب خود چنین می‌نویسد: «این فقیر را تلامذی چند است که ارباب کمال‌اند و بعضی از این فقیر اجازه دارند؛ از آن جمله آقا سید علی قزوینی که مسلم آن بلد است و از خویشان استاد آقا سید ابراهیم است.» (قصص العلماء، ص67) علامه سید حسن امین ‌ـ صاحب مستدرک اعیان الشیعه ـ، مرحوم شریف‌العلماء حائری مازندرانی، فخرالمجتهدین شیخ مرتضی انصاری، استاد الفقهاء شیخ محمدحسن نجفی از مشایخ و اساتید مرحوم سید علی قزوینی معرفی شده‌اند. شاگردان طلاب بی‌شماری از تشنگان وادی معرفت از نقاط مختلف ایران برای کسب فیض از محضر علمی این فقیه فرزانه به قزوین مهاجرت کرده و از خرمن دانش گسترده‌ی وی خوشه چینی کرده‌اند. برخی از شاگردان سید علی قزوینی عبارتند از: علامه فقیه حاج مولی محرم علی طارمی صاحب "الحاشیه علی القوانین"، فیلسوف و حکیم الهی حاج عبد الخالق معروف به حاج عبد الخالقی، فقیه و اصولی عالی مقام شیخ عبدالله مازندرانی، عالم و زاهد پرهیزگار سید حسین اشکوری (نقباء البشر، ج2، ص590 و اعیان الشیعه، ج6، ص51) علامه محقق شیخ شعبان گیلانی نجفی، فقیه زاهد سید حسین زرآبادی، عالم فقیه سید اسدالله اشکوری، عالم فقیه سید مهدی بن سید حسن ابن سید احمد قزوینی نجفی (اعیان الشیعه، ج1، ص145) سید محمدتقی ابن سید عبدالمطلب تنکابنی، عالم فقیه میرزا نصرالله شیخ الاسلام معروف به شیخ الاسلام زنجانی (مستدرک اعیان الشیعه ج7ص210) سید ابوالحسن ابن هادی ابن محمدرضا حسینی تنکابنی (همان، ج3، ص7) علامه شیخ جعفر ابن عبدالله (فهرست مشاهیر علماء زنجان، ص33) ملا فتح الله شیروانی، شیخ اسدالله زنجانی، حاجی سید آقای قزوینی، میرزا هاشم گیلانی اشکوری (شواهد الربوبیه، ص 107) تالیفات آثار علمی فراوانی از فقیه والا مقام سید علی قزوینی بر جای مانده است. برخی از آنها در سال های اخیر به همت انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم چاپ و نشر گردیده است و برخی دیگر به صورت خطی نگهداری می‌شود. ـ1ـ حاشیه علی قوانین الاصول (مطبوع-سنگی): این کتاب از کامل‌ترین و معروف‌ترین حواشی کتاب "قوانین الاصول" است که افزون بر اتقان علمی از شیوایی بیان و گویایی عبارات نیز برخوردار است. ـ2ـ تعلیقه علی معالم الاصول (چاپ شده): این کتاب از مبسوط‌ترین تعلیقه‌هایی است که تاکنون بر کتاب معالم الاصول نگاشته شده است. در آن آراء و انظار اصولیین به صورت تفصیلی طرح و مورد تحقیق قرار گرفته است. نام‌گذاری کتاب به این عنوان بر اساس سنت و سیره معمول میان عالمان شیعه صورت گرفته است که به جهت حفظ احترام، تالیفات خود را به عنوان حاشیه یا تعلیقه بر یک اثر برجسته‌ی علمی متقدم بر خود موسوم می‌کردند. ـ3ـ ینابیع الاحکام فی تحریر الحلال و الحرام: کتاب فقهی استدلالی مبسوط است شامل جلد اول: میاه، جلد دوم: طهارت، جلد سوم: صلاه، جلد چهارم: زکاه، جلد پنجم: تجاره. رساله فی تداخل الاسباب و المسببات، شرح شرایع الاسلام، رساله فی اقسام الواجب و احکامها، رساله فی تحقیق حقیقه المفرد المحلی باللام، رساله فی قاعده نفی الضرر و الضرار، رساله فی الولایه، رساله فی قاعده ما یضمن بصحیحه یضمن بفاسده، رساله فی العداله، رساله فی القاعده حمل فعل المسلم علی الصحه، رساله فی ان الاصل فی المعاملات الصحه او الفساد، رساله فی اصل اللزوم، رساله اصول دین و شرح افعال الصلاه، رساله سوال و جواب، تعلیقه علی کتاب الرضاع للشیخ الانصاری، کتاب رضاع به زبان فارسی، تعلیق بر صیغ العقود و الایقاعات (قارپوزآبادی)، تعلیقه بر صیغ العقود و الایقاعات (شیخ انصاری)، کتاب البیع، شرح شرایع الاسلام، تعلیقه علی تفسیر البیضاوی، رساله عملیه فارسی از دیگر آثار وی می‌باشد. شخصیت معنوی مراتب زهد و تقوا و پرهیزگاری آن فقیه پارسا و اعراض او از زخارف دنیا، مورد تصدیق تمام فقها است. شیخ اسدالله زنجانی از شاگردان وی، سید را صاحب کرامت دانسته و چنین بیان می‌کند: «...از خانه بیرون نمی‌آمد مگر برای نماز جماعت، در برخی مناطق از جمله قزوین و قفقاز مرجع تقلید بود. اهل ولایت او در مرافعه‌های خود به وی رجوع می‌کردند و احکام او اجرا می‌شد. صاحب کرامت بود.» سیدمحمد تنکابنی در مقام معنوی سید علی به خروج ساس‌ها به دستور ایشان از منزل یکی از اهالی قزوین اشاره کرده است. شخصیت علمی جایگاه علمی و فقهی سید علی قزوینی اعلی مقامه الشریف مستغنی از تقریر و بیان است. تالیفات گران‌سنگ این فقیه فرزانه خود شاهدی بر رفعت مکانت علمی آن بزرگوار است. در تعابیر عالمان و فقیهان شیعه و تذکره نویسان، از ایشان با عناوینی چون «علّامه‌ی عهد» (الماثر و الاثار 142) «نادره‌ی زمان»، «من اعلام العلماء و مشاهیر هم فی عصره»، (نقباءالبشر، ج2، ص602) «اعلم علماء القزوین» (همان) «من الفضلاء الاجله و العلماء الکاملین» (نقباءالبشر، ج4، ص1308) «از اعاظم مجتهدین و اجله حفظه شریعت و دین» (الماثر و الاثار، ص142) یاد شده است. برخی از بزرگان معاصر هم از وی به عنوان «بحر موّاج فکر» یاد کرده اند.(آیت الله شیخ حسین وحید خراسانی). خدمات سیاسی ـ اجتماعی مرحوم سید علی قزوینی دارای هوش بالای سیاسی بود. در زمان ایشان فرقه‌ی منحرف بابیه وجود داشت و صدر اعظمِ زمان، محمدحسین خان سپهسالار قزوینی الاصل بوده و به اتهام بابیگری، مخالفین خود را از بین می برد. سید علی موسوی برای نجات مردم بی گناه از این اتهام، در نامه‌ای به صدراعظم، خود و شیعیان را از این اتهام تبرئه نموده و در پایانِ‌نامه، نصایحی خطاب به صدراعظم کرده و وظایف دولت نسبت به روحانیت را یادآور شده است. از خدمات ماندگار این فقیه پارسا، احداث مسجدی با شکوه در مرکز شهر قزوین که در کنار بازار اصلی شهر واقع شده است. این مسجد به نام مسجد آقا سید علی معروف است و در مقابل منزل مسکونی ایشان قرار داشته و محل اقامه‌ی نماز جماعت ایشان بوده است. از دیگر خدمات اجتماعی وی احداث و تجدید بناء بقعه‌ی پیغمبریه است. فرزندان سید علی قزوینی دارای یک فرزند پسر و چهار فرزند دختر بوده و جزء بیوت صالح و علمی به شمار می آیند. فرزند پسر ایشان، فقیه و اصولی محقق سید محمد باقر موسوی قزوینی، پدر بزرگوار مرحوم آیت الله حاج سید علی علوی مشهور به حاج آقا بزرگ علوی قزوینی است. فرزندان دختر سید علی قزوینی همسر عالم وارسته میرزا حسین ابن مولی آغا قزوینی خویینی (الکرام البرره، ج2، ص577)، همسر عالم فقیه ابوالقاسم حسینی جزمه‌ای، همسر عالم جلیل سید خلیل ابن سید رفیع الدین قزوینی، همسر سید زین العابدین تنکابنی هستند. عروج ملکوتی مرحوم سید علی قزوینی در روز سه شنبه چهارم ماه محرم 1298 قمری در قزوین دعوت حق را لبیک گفته و به جوار رحمت الهی شتافت. مزار شریف وی در جوار مضجع شریف مولی الکونین حضرت اباعبدالله الحسین (علیه السلام) در داخل صحن کوچک و کنار مقبره سید ابراهیم قزوینی صاحب ضوابط‌الاصول قرار گرفته است. روحش شاد و یادش گرامی باد. دفتر ارتباطات و بین‌الملل حوزه علمیه استان قزوین

چهارشنبه 25 فروردين 1400
04:13:23
 
 
Copyright © 2021 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT