کاهش ساعات کار اداری و گشت نامحسوس!

وحید حاج‌سعیدی

ما یک رفیق کارمندی داشتیم که پایان ساعت اداری روز شنبه که فرا می‌رسید، تقویم رومیزی‌اش را ورق می‌زد و روی سه‌شنبه می‌گذاشت. بعد هم دستانش را پشت گردنش می‌گذاشت و بدنش را کش می‌داد و می‌گفت: آخیش این هفته هم که تموم شد! البته اینکه تصور کنیم هرکس پارتی یا شانس داشت و در یک ارگان دولتی استخدام شد، خَرش بدون معاینه فنی از پل گذشته است تصور باطلی است و مملکت این قدر هم بی‌حساب و کتاب نیست که کارمند جماعت از صبح تا پایان ساعت اداری در شبکه‌های رنگارنگ اجتماعی و غیراجتماعی پرسه بزند، چای دیشلمه نوش جان کند، وبگردی کند، هفته را گرد کند و بپیچاند بعد هم در آخر برج حقوق میلیونی دریافت کند و به ریش جو گندمی من و شما بخندد. اصلآ و ابدآ… زهی خیال باطل…

اصلاً چند سال قبل یکی از دولت‌ها عزمش را جرم کرده بود تا علاوه بر تعدیل نیروی انسانی تابلوهای «کارمندان مشغول خوابند» را نیز پائین بکشد. هر چند دولت‌های گذشته نیز در خصوص تعدیل نیروی انسانی، تقویت بخش خصوصی، چابک کردن بدنه دولت، فربه شدن نظام دولتی، دورکاری و… اقداماتی را انجام داده بودند ولی معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی آن دولت از احتمال عدم تمدید قرارداد برخی کارمندان ناکارآمد خبر داده و گفت: اگر نیرویی نامناسب بود و یا مدرک تحصیلی آن نیاز نبود باید آن را جابجا کرد و یا آموزش داد و در صورتی که به کار نیاید می‌توان طبق قانون قرارداد آنها را تمدید نکرد. (به نقل از جراید کارآمد و پویا)

البته پیش خودمان بماند تعیین ناکارآمدی یک کارمند به سادگی هم که شما فکر می‌کنید نیست و مراتبی دارد؛ چرا که ما هنوز در تعریف درست و حسابی از کار و کارآمدی مانده‌ایم، ناکارآمدی که جای خود دارد! وقتی شهرداری کوالالامپور با 14 کارمند اداره می‌شود و شهرداری ولایت ما 183 کارمند دارد یا وقتی کشور 300 میلیون نفری ژاپن با 300 هزار کارمند اداره می‌شود و ما قریب به چهار میلیون کارمند حاضر به یراق و قبراق داریم، یک مقدار داستان پیچیده می‌شود و شاید عزیزان کارمند در مقاطعی قصد انجام کار دارند ولی کار نیست. به قول شاعر: برو کار میکن مگو چیست کار … تو حرفت حسابه ولی نیست کار! تازه با این اوضاع بخش خصوصی هم اختراع کرده‌ایم با این رویکرد که کارمند بخش خصوصی وظیفه کارمند بخش دولتی را انجام می‌دهد و این وسط شما پولی بابت این امر می‌پردازید ولی کارمند بخش دولتی کماکان در اداره حاضر است و فقط کارش سبک‌تر شده است!

جسارتاً ذکر این نکته ضروری است که اگر شهرداری کوالالامپور با 14 نیرو اداره می‌شود، بازیافت زباله از سینک ظرفشویی آغاز می‌شود نه مثل اینجا که طرف با صد کیلومتر سرعت روم به دیوار پوشک محتوی هنرنمایی نوزادش را از شیشه ماشین در بزرگراه پرتاب می‌کند که چهار تا کارگر تا دو روز هم نمی‌توانند صحنه را به روز اول برگردانند! (توضیح مترجم)

با این وجود از آنجا که تعدیل فی‌النفسه چیز خوبی است و ما شخصاً از اعتدال، تعدیل، عدالت و کلاً کلمات هم خانواده عدل خوشمان می‌آید چند راهکار مدبرانه با رویکرد اعتدال در خصوص سر و سامان دادن به اوضاع کارمندان مملکت افاضه می‌کنیم. البته در این داستان باید نهایت دقت و وسواس صورت بگیرد. بالاخره زندگی کارمندی است. شلوار سوشا مکانی نیست که هر کارشناسی نسبت به آن نظر بدهد و کمی اغماض در خصوص برخورد با سبک زندگی یا پوشش هنرمندان یا هنرپیشگان را مجاز بداند! و اما راهکارهای پیشنهادی:

الف) کاهش ساعت اداری: البته این پیشنهاد گرته‌برداری شده است. سازمان جهانی کار (ILO) با طرح پنج دلیل برای لزوم کاهش روزهای کاری هفته به چهار روز اعلام کرد: کار زیاد باعث بیماری‌های قلبی ـ عروقی، اختلالات گوارشی و اسکلتی و همچنین از بین رفتن شادی و رضایت از زندگی می‌شود. این سازمان در تازه‌ترین گزارش خود مباحثی پیرامون لزوم کم کردن روزهای کاری هفته ارائه کرده است. توجه به سلامتی، افزایش کیفیت کار و بهره‌وری، حضور سازنده‌تر نیروهای کار، مراقبت از محیط زیست و رضایت و شاد زیستن کارکنان از جمله دلایل این سازمان جهت کاهش روزهای کاری به شمار می‌روند. یعنی فکر کنم اگر سازمان جهانی کار با همین فرمان پیش برود دو روز بخشنامه می‌کند، همین که شما صبح از خواب شوید و نیت کار کردن کنید کفایت است!

الف) گشت نا محسوس: پیشنهاد می‌شود همان‌طور که در جاده‌های مملکت پلیس به صورت نامحسوس حواسش به رانندگان متخلف هست، تعداد جدیدی کارمند استخدام کنیم تا به صورت نامحسوس در ادارات فعالیت کنند و در صورت مشاهده ناکارآمدی کارمندان مراتب را به مقامات مافوق مخابره کنند.

ب) راه‌اندازی گروه‌های اجتماعی غیرمجازی: همیشه قرار نیست گروه‌های دوستان و همسالان در شبکه مجازی تشکیل شوند. پیشنهاد می‌شود در ادارات نیز گروه‌های مختلف تشکیل شود و به صورت دسته جمعی در برخی فعالیت‌های اجتماعی نظیر تماشای مسابقات ورزشی، مجالس ختم و شادی، شرکت در همایش‌ها و سمینارها و … حضور چشمگیر داشته باشند. با این رویکرد دیگر نیازی به پیچاندن اداره و تراشیدن عذر و بهانه‌های سوفسطایی نیست و کارمندان می‌توانند با طیب خاطر به امور اجتماعی برسند.