چوبک؛ نامی که باید در کنار الموت بماند

آرزو سلخوری

وقتی  «قلعه‌های الموت» برای سی‌امین بار در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد، بسیاری این موفقیت را به نام ایران و قزوین جشن گرفتند؛ اما احمد مسجدجامعی معتقد است پشت این افتخار، نام‌هایی قرار دارد که نباید در سایه دستگاه‌های اجرایی فراموش شوند. او در میان همه سخنانش درباره ارزش تاریخی الموت، بیش از هر چیز بر یک نام تأکید کرد؛ حمیده چوبک، باستان‌شناسی که بیش از دو دهه از عمر خود را صرف کاوش، حفاظت و آماده‌سازی پرونده ثبت جهانی این مجموعه کرد و اکنون، به باور مسجدجامعی، شایسته است نامش در کنار این میراث جهانی برای همیشه ماندگار شود.

مسجدجامعی با اشاره به ویژگی‌های منحصربه‌فرد قلعه‌های اسماعیلی الموت گفت: اثری که ثبت جهانی شده، مجموعه‌ای از قلعه‌هایی است که بر فراز ارتفاعات ساخته شده‌اند؛ استحکام، معماری و شیوه طراحی آن‌ها در تاریخ ایران کم‌نظیر است. در این مجموعه، لایه‌های ارزشمندی از دوره سلجوقی و صفوی دیده می‌شود و حتی در مصالح و شیوه ساخت آن، می‌توان ریشه‌های معماری ایرانی را مشاهده کرد.

وی با یادآوری جایگاه تاریخی الموت افزود: این قلعه تنها یک بنای نظامی نبود؛ کتابخانه‌ای بزرگ و گنجینه‌ای از دانش را در خود جای داده بود. اگرچه بخشی از آن در جریان حملات از بین رفت، اما بخشی از آثار و روایت‌های آن باقی ماند. از سوی دیگر، تصرف این دژ برای خلافت بغداد و سلجوقیان آسان نبود و حاکمان آن با تدبیر سیاسی، سال‌ها استقلال خود را حفظ کردند.

وزیر اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی ثبت جهانی الموت را پایان راه ندانست و تأکید کرد: اکنون که این اثر در فهرست میراث جهانی قرار گرفته، باید زیرساخت‌های گردشگری نیز متناسب با این جایگاه توسعه پیدا کند. جاده دسترسی، علائم راهنما و فضاهای پیرامونی هنوز نیازمند تقویت هستند تا ثبت جهانی، به رونق گردشگری و توسعه منطقه منجر شود.

اما مهم‌ترین بخش سخنان او، نه درباره سنگ و معماری، بلکه درباره انسانی بود که سال‌ها برای این پرونده تلاش کرد.

مسجدجامعی تأکید کرد: معمولاً در چنین موفقیت‌هایی، نام دستگاه‌های اجرایی دیده می‌شود و در پایان، مسئولان آمار و ارقام ارائه می‌کنند؛ اما واقعیت این است که خانم دکتر حمیده چوبک زحمت بسیار زیادی برای ثبت جهانی الموت کشید. او تقریباً هر هفته این مسیر را می‌رفت و برمی‌گشت، نقشه‌ها را بررسی می‌کرد، طراحی‌ها را انجام می‌داد و بر کاوش‌ها و کشفیات نظارت داشت. این مسیر، مسیر آسانی نبود.

وی سپس پیشنهادی ماندگار مطرح کرد اینکه به نظر من خوب است جایی در مجموعه تاریخی الموت به نام خانم دکتر چوبک نامگذاری شود؛ در ورودی، خروجی یا هر بخش مناسبی از این محوطه، تا نام این بانوی دانشمند و پرتلاش در کنار این میراث جهانی باقی بماند.

مسجدجامعی با تأکید بر اینکه پژوهشگران نباید پشت نام نهادها پنهان شوند، خطاب به مردم و رسانه‌های قزوین گفت: شما این موضوع را مطالبه کنید. خوب است نام این بانوی دانشمند در خود مجموعه تاریخی الموت ماندگار شود.