چرا هوای قزوین نفسگیر شده است؟
- شناسه خبر: 72515
- تاریخ و زمان ارسال: 9 آذر 1404 ساعت 07:30
- بازدید :
بحرانی که زندگی را به تعطیلی کشاند
در یکی از روزهای سرد پاییزی، مدارس قزوین برای چندمین بار در این فصل تعطیل شدند. این بار نه به دلیل برف و یخبندان، بلکه به خاطر ابر سیاهی که نفسهای شهر را به شماره انداخته است. استان قزوین، این گذرگاه تاریخی که روزگاری پایتخت صفویان بود، امروز درگیر چالشی سخت شده است. آلودگی هوایی که به بحرانی چندبعدی تبدیل شده است.
صنعت: موتور توسعه یا عامل تخریب؟
جواد غفاریان، کارشناس محیط زیست در گفتوگو با خبرنگار ولایت میگوید: سهم صنایع در آلودگی هوای قزوین غیرقابل انکار است. استان قزوین با دارا بودن حدود ۱۰ درصد از صنایع کشور، به نوعی قطب صنعتی ایران محسوب میشود.
وی با بیان اینکه این حجم از تمرکز صنعتی، اگرچه از نظر اقتصادی حائز اهمیت است، اما هزینههای زیستمحیطی سنگینی به همراه داشته است، تصریح میکند: ما مجهز به سیستمهای تصفیه پیشرفته هستیم، اما متاسفانه همه واحدهای صنعتی اینگونه نیستند. برخی واحدها به دلیل مشکلات اقتصادی از تجهیزات استاندارد استفاده نمیکنند.
هزینههای پنهان
این کارشناس در محاسبه هزینههای آلودگی هوا بیان میکند: بر اساس برآوردهای ما، هزینههای مستقیم و غیرمستقیم ناشی از آلودگی هوا در قزوین سالانه به صدها میلیارد تومان میرسد. این هزینهها شامل هزینههای درمانی، کاهش بهرهوری نیروی کار، غیبت از کار و مدرسه و کاهش کیفیت کلی زندگی است.
نیروگاهها: قلب تپنده یا ریههای بیمار؟
یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات، نقش نیروگاهها در آلودگی هوا است. غفاریان، کارشناس محیط زیست در این زمینه به تحقیقات میدانی اشاره میکند و میگوید: بر اساس مطالعات ما، در روزهایی که نیروگاه از مازوت استفاده میکند، شاخص کیفی هوا به طور محسوسی پایینتر میآید. این در حالی است که امکان استفاده از سوختهای پاکتر وجود دارد.
این در حالی است که مسئولان وزارت نیرو اعتقاد دارند که نیروگاهها ملزم به تامین برق پایدار برای منطقه هستند و البته در شرایطی که گاز در دسترس نباشد، نیروگاهها ناگزیر به استفاده از سوخت جایگزین هستند و البته اهتمام مدیریت نیروگاههای حرارتی در ایران به ویژه نیروگاه شهیدرجایی قزوین ایجاد حداقل آلایندگی است.
استفاده از مازوت با آلایندگی کمتر در نیروگاه شهیدرجایی
مدیرعامل نیروگاه شهیدرجایی در گفتوگو با خبرنگار ولایت از تأمین سوخت مازوت کمگوگرد برای نیروگاه شهیدرجایی خبر داده و میگوید: با پیگیریهای انجام شده و بر اساس مصوبه هیئت وزیران، وزارت نفت مکلف شده است تا سال ۱۴۰۶ سوخت مازوت با گوگرد زیر یک درصد را به ۱۴ نیروگاه بخاری از جمله نیروگاه شهید رجایی تحویل دهد.
موتابها اضافه میکند: از ابتدای مهر تاکنون بیش از ۳۲ میلیون لیتر مازوت کمگوگرد به ما تخصیص پیدا کرده است، امیدواریم این روند ادامه داشته باشد تا بتوانیم این سوخت را برای استفاده در فصول سرد سال که تخصیص گاز کاهش مییابد، ذخیره کنیم تا میزان آلایندگی نیروگاه به استانداردهای محیط زیست برسد.
وی ادامه میدهد: اولویت ما همواره دریافت سوخت گاز است، اما وظیفه داریم با هر سوخت تخصیصیافتهای و با حداکثر آمادگی برق پایدار را برای شبکه توزیع و ملت ایران تولید و تامین کنیم.
مدیرعامل نیروگاه شهیدرجایی قزوین با بیان اینکه این نیروگاه نقش چندانی در آلودگی هوای استان قزوین ندارد، تصریح میکند: با توجه به تحقیقات دانشگاهی آلودگی هوا در اثر ایجاد ذرات ۲.۵ میکرونی اتفاق میافتد که ۸۰ درصد این ذرات در اثر آلایندگی خودروها و وسایل نقلیه تولید میشود و کل نیروگاههای حرارتی کشور فقط ۷ درصد ذرات آلاینده ۲.۵ میکرونی را تولید میکنند.
ترافیک: شریانهای بسته شهری
یک کارشناس حملونقل نیز در گفتوگو با خبرنگار ولایت با ارائه آمار دقیقی از وضعیت ترافیک میگوید: محور قزوین-تهران یکی از پرترددترین محورهای کشور است. روزانه بیش از ۱۵ هزار خودروی سنگین از این محور تردد میکنند که سهم قابل توجهی در تولید ذرات معلق دارند.
مجید احمدی در ادامه به مشکل ناوگان فرسوده اشاره کرده و میافزاید: حدود ۳۰ درصد از خودروهای شخصی در قزوین فرسوده هستند. این خودروها به طور متوسط ۱۰ برابر خودروهای نو آلایندگی تولید میکنند.
وارونگی دما: درپوش نامرئی
یوسف شیخالملوکی، مدیرکل هواشناسی استان قزوین نیز در گفتوگو با خبرنگار ولایت پدیده وارونگی دما را اینگونه توضیح میدهد: در ماههای سرد سال، به ویژه از آبان تا بهمن، پدیده وارونگی دما در قزوین بسیار شایع است. در این شرایط، لایهای از هوای گرم مانند یک پتو روی هوای سرد نزدیک زمین قرار میگیرد و مانع از صعود آلایندهها میشود.
به گفته وی، این پدیده طبیعی زمانی خطرناک میشود که با منابع انسانی آلاینده ترکیب شود. متاسفانه در قزوین این دو عامل دست به دست هم دادهاند.
جغرافیا: دشتی در محاصره کوهها
رضا منصوری، جغرافیدان و استاد دانشگاه در تحلیل موقعیت جغرافیایی قزوین به خبرنگار ولایت میگوید: قزوین در دشتی محصور بین کوهها قرار گرفته است. این موقعیت جغرافیایی به خودی خود باعث میشود تهویه طبیعی هوا با مشکل مواجه شود. وقتی این ویژگی ذاتی با توسعه شهری بیضابطه ترکیب شود، نتیجه چیزی جز بحران آلودگی هوا نیست.
تاثیرات بهداشتی: زنگ خطر برای سلامتی
سید حسین ندری، پزشک قزوینی در گفتوگو با خبرنگار ولایت از افزایش مراجعات تنفسی به مراکز درمانی در روزهای آلوده خبر میدهد و میگوید: ذرات معلق کوچکتر از ۲.۵ میکرون میتوانند به عمق ریه نفوذ کنند و وارد گردش خون شوند. این ذرات نه تنها باعث تشدید بیماریهای تنفسی میشوند، بلکه خطر ابتلا به بیماریهای قلبی-عروقی و حتی سکته مغزی را افزایش میدهند.
وی به گروههای حساس اشاره و اضافه میکند: کودکان، سالمندان، زنان باردار و بیماران مزمن در معرض بیشترین خطر هستند. در روزهای آلوده، این افراد حتیالامکان نباید از خانه خارج شوند.
راهکارها: از شعار تا عمل
جواد حقلطفی، معاون عمرانی استاندار قزوین در گفتوگو با خبرنگار ولایت از تشکیل ستاد اضطرار آلودگی هوا خبر میدهد و میگوید: در روزهای بحرانی، با واحدهای صنعتی آلاینده برخورد میشود. همچنین فعالیتهای عمرانی و آسفالتریزی متوقف میشود.
وی با اشاره به برنامههای کارگروه هوای پاک برای کاهش آلودگی ادامه میدهد: اجباری کردن استفاده از فیلترهای تصفیه در صنایع، انتقال واحدهای آلاینده به خارج از شهر و توسعه صنایع پاک از اولویتهای ماست.
توسعه حمل و نقل پاک و مشکل بودجه
عضو شورای شهر قزوین نیز در گفتوگو با خبرنگار ولایت از توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی خبر داده و میگوید: در حال حاضر چندین دستگاه اتوبوس جدید به ناوگان اضافه شده و همچنین در حال مطالعه برای راهاندازی سیستم BRT هستیم.
ولی چگینی به مشکل اصلی اجرای طرحها اشاره کرده و میافزاید: متاسفانه بسیاری از طرحهای کاهش آلودگی هوا به دلیل کمبود بودجه متوقف شدهاند. برای مثال، بودجه مورد نیاز برای نوسازی ناوگان حمل و نقل عمومی تامین نشده است.
اقدامات دولت و چالشها
با این همه در مواجهه با بحران آلودگی هوا مقامات استان قزوین چندین اقدام کوتاهمدت را اجرا کردهاند:
تنظیم مقررات برای آلایندهها: سازمان حفاظت محیط زیست نظارت بر واحدهای صنعتی را تشدید کرده و به متخلفان اخطار داده و آنها را تعطیل کرده است، به ویژه در شهرکهای صنعتی مانند پاسارگاد و مناطق دارای صنایع فولاد، سیمان و نفت.
متوقف کردن فعالیتها: برخی فعالیتهای ساختمانی به ویژه آسفالتریزی متوقف شدهاست.
توصیههای عمومی: مقامات از مردم خواستهاند که استفاده از خودروهای شخصی را به حداقل رسانده و به حمل و نقل عمومی تکیه کنند. استفاده از ماسک در فضای باز نیز شدیداً توصیه میشود.
ضعف در اجرای قوانین
زهرا موسوی، حقوقدان و فعال محیط زیست نیز معتقد است: قانون هوای پاک ظرفیتهای خوبی دارد، اما در مرحله اجرا با مشکل مواجه هستیم. نبود عزم جدی در دستگاههای اجرایی و ضعف در نظارت باعث شده این قانون به خوبی اجرا نشود.
وی خوشبین است، اما شرط میگذارد: اگر همه دستگاهها متعهد به اجرای واقعی قانون هوای پاک شوند، صنایع به مسئولیت اجتماعی خود عمل کنند و مردم در تغییر الگوی مصرف مشارکت کنند، میتوان امیدوار بود که در میانمدت شاهد بهبود کیفی هوا باشیم.
این فعال محیط زیست اعتقاد دارد: یک مطالعه دقیق برای تعیین سهم دقیق هر منبع آلودگی به دلیل محدودیتهای بودجهای متوقف شده است. علاوه بر این، در حالی که قوانین جامعی مانند «قانون هوای پاک» وجود دارد، اجرای آن ضعیف ارزیابی شده است که با مشکلات ناهماهنگی بین دستگاهها، کمبود بودجه کافی و ناتوانی در نوسازی سیستم ناوگان خودروهای فرسوده همراه بوده است.
زمانی برای عمل
بحران آلودگی هوای قزوین راه حل فنی دارد، اما آنچه بیش از هر چیز نیاز است، عزم سیاسی و مشارکت عمومی است. همانطور که استاد مرحوم «دکتر غلامعلی بسکی»، پیر محیط زیست ایران پیشتر گفته بود: «حفاظت از محیط زیست تنها یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت برای بقا است».
بحران قزوین یادآوری واضحی است که آلودگی هوا مشکلی چندوجهی بوده که نیاز به مدیریت پایدار و سیستماتیک دارد. در حالی که اقدامات اضطراری میتوانند تسکین موقتی ایجاد کنند، راه حل دائمی به اقدام قاطع و سرمایهگذاری بلندمدت در صنایع پاکتر، حمل و نقل عمومی مدرن و اجرای مقررات زیستمحیطی بستگی دارد. شهروندان قزوین حق دارند هوای پاک تنفس کنند و این حق با همکاری دولت، صنعت و جامعه محقق خواهد شد. زمان آن فرا رسیده که به جای شعار عمل کنیم و قزوین را نه تنها به عنوان شهری تاریخی، بلکه به عنوان شهری با محیط زیستی سالم به آیندگان بسپاریم.
