چالش خیابان شهید انصاری شرقی؛ توسعه گردشگری یا تهدید بافت تاریخی؟

مقدمه:

با گسترش شهرنشینی و افزایش نیاز به زیرساخت‌های جدید، چالش‌های حفظ بافت‌های تاریخی و فرهنگی در شهرهای ایران بیش از پیش اهمیت یافته است. پروژه خیابان شهید انصاری شرقی در قزوین، که به هدف توسعه دسترسی گردشگران به اماکن تاریخی مطرح شده، با واکنش‌های انتقادی کارشناسان و فعالان حوزه گردشگری مواجه شده است. در این گفت‌وگو «سعید زارع‌پور» فعال حوزه گردشگری استان، با نگاهی کارشناسانه به پیامدهای این پروژه پرداخته و تداوم حفظ اصالت بافت تاریخی را اصلی‌ترین راهکار توسعه پایدار گردشگری در قزوین می‌داند.

پروژه خیابان شهید انصاری شرقی که این روزها به یکی از مناقشه‌برانگیزترین موضوعات شهری قزوین تبدیل شده، به واسطه پیامدهای آن بر بافت تاریخی و گردشگری استان، با واکنش‌های جدی کارشناسان و فعالان این حوزه مواجه است.

ـ شهردار قزوین هدف از پروژه خیابان انصاری شرقی را تسهیل دسترسی گردشگران به اماکن تاریخی اعلام کرده است. شما به عنوان یک فعال گردشگری، این ادعا را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

قطعاً این یک فرافکنی است. گردشگران امروز به‌راحتی به تمام اماکن تاریخی دسترسی دارند و حتی امکان ورود با خودرو نیز فراهم است. در محدوده هر اثر تاریخی خیابان‌هایی وجود دارد و پارکینگ‌های لازم در همان بافت‌ها قرار دارد. هدف اصلی از این پروژه به نظر من صرفاً تسهیل گردشگری نیست، بلکه احداث یک خیابان جدید است که به بهای آسیب به بافت تاریخی دنبال می‌شود.

ـ شما چقدر به حفظ اصالت و هویت بافت تاریخی در جذب گردشگر اهمیت می‌دهید؟

اصالت بافت تاریخی نقش حیاتی در جذب گردشگر دارد. گردشگر صرفاً برای دیدن یک بنای منفرد نمی‌آید، بلکه می‌خواهد در کوچه‌ها و بازارچه‌های اصیل قدم بزند و حس زندگی جاری در آنجا را تجربه کند. ما نباید فقط به حفظ تک‌پلاک‌ها اکتفا کنیم، زیرا اگر بافت اطراف آسیب ببیند، حتی آن آثار منفرد نیز ارزش خود را از دست می‌دهند. کافی است به وضعیت خیابان انصاری غربی و آب انبار سردار کوچک نگاه کنیم که با وجود حفظ یک تک بنا، بافت اطراف آن به شدت تخریب شده و رها شده است.

– با توجه به تجارب بین‌المللی و نمونه‌های موفق ایرانی، چه راهکاری برای حفظ بافت تاریخی و تسهیل دسترسی گردشگران پیشنهاد می‌کنید؟

الگوهای موفقی مثل کاشان یا شهرهای اروپایی نشان می‌دهند که محدوده‌هایی را به صورت انسان‌محور و پیاده‌راه گردشگری تبدیل می‌کنند، خودرو در خارج از بافت تاریخی پارک می‌شود و گردشگر با پای پیاده در کوچه‌ها قدم می‌زند.

ما در قزوین هم باید طرح‌های مشابهی را در محله بلاغی اجرا کنیم که مصوبه شورای عالی معماری و شهرسازی است، به جای اصرار به عبور ماشین در دل بافت تاریخی.

ـ این پروژه چه تاثیری بر زندگی ساکنان بافت تاریخی دارد؟

تجربه تعریض خیابان محمدیه نشان داده که تردد بیش از حد خودرو در بافت تاریخی، باعث زمین‌فرونشست، آسیب به خانه‌ها و از بین رفتن آرامش ساکنان شده است.

زندگی مردم که سال‌ها در این محلات جاری بوده، تحت تأثیر قرار می‌گیرد، این پروژه نه تنها به گردشگری آسیب می‌زند، بلکه کیفیت زندگی شهروندان را کاهش می‌دهد.

ـ آیا در فرایند تصمیم‌گیری و اجرای پروژه، نقش فعالان گردشگری و جامعه محلی کافی بوده است؟

خیر، متاسفانه نظرات کارشناسان و جامعه محلی به صورت گزینشی شنیده شده و عمدتاً برای تأیید تصمیمات مدیریت شهری به کار گرفته می‌شود.

همچنین بین ساکنان اصیل بافت تاریخی و افرادی که برای سود مالی وارد شده‌اند تفاوتی قائل نمی‌شوند، که این موضوع باعث تضاد و مشکلات اجتماعی شده است.

ـ با توجه به انتقادات، شهرداری چرا اصرار بر اجرای این پروژه دارد؟

به نظر می‌رسد مدیریت شهری به مصوبات بالادستی و نهادهای نظارتی تمکین نمی‌کند و با تملک و تخریب ادامه پروژه را پیش می‌برد.

این در حالی است که زیرساخت‌های ترافیکی موجود مانند خیابان طالقانی، حمدا… مستوفی و شاهد می‌توانند نیازهای ترافیکی را پوشش دهند و خیابان جدید فقط بار ترافیکی را به معبری کم‌ظرفیت تحمیل می‌کند.

***

با توجه به اظهارات زارع‌پور، پروژه خیابان شهید انصاری شرقی بیش از آنکه توسعه گردشگری قزوین را هدف قرار دهد، تهدیدی جدی برای بافت تاریخی و زندگی ساکنان محسوب می‌شود.

فعالان گردشگری بر لزوم حفظ اصالت بافت، احترام به مصوبات بالادستی و تقویت مسیرهای انسان‌محور تأکید دارند و معتقدند که مدیریت شهری باید با نگاه کارشناسانه و همراه با مشارکت جامعه محلی، مسیر توسعه پایدار گردشگری را در پیش بگیرد.