«پل پیروزی»

صالح شهیدی

بی‌گمان پل‌ها قبل از احداث مساجد، آب‌انبارها، بارکش‌ها و حتی اختراع چرخ غلطک و برای اتصال و ارتباط انسان‌ها با هم بویژه در توسعه شهرهایی که در دو سوی امتداد رودخانه‌ها قرار داشتند، ساخته شدند.

البته این واسطه یا وسیله عبور در تمام دنیا خاصه در مراکز انبوه جمعیت بوجود آمد که برای داد و ستد کالاهای خود هنگام عبور از شهر، شکاف و گسل‌ها یا خندق‌هایی که برای محافظت در اطراف شهر کنده بودند نیاز حیاتی به پُل داشتند. همچنین برای عبور و مرورها، معیشت و استمرار زندگی لزوما با قطع تنه درختان بلند، پل ارتباطی می‌ساختند که بر اثر زلزله‌ها و سیلاب‌ها زیرسازی آن فرو می‌ریخت و خراب می‌شد.

در موقع جنگ‌های قبیله‌ای نیز آسان‌ترین وسیله غلبه و پیروزی، ‌آتش زدن و تخریب پل‌ها بود.

البته مجال آن نیست که از تاریخ پل و پیشرفت‌های آن در جهان از قدیم تا حال قلم‌فرسایی شود ولی غرض ذکری است از اولین پل فنی مهندسی شرقی ـ غربی قزوین که در عصر ظهور ماشین ساخته شد، همچنین ظرفیت و تحمل و دوام آن برای سال‌های متمادی، چگونگی محاسبات در یکصد سال قبل و حضور معمارانی سنتی که با سرانگشت تدبیر و تجربه با ادوات و ابزار و مصالح موجود آن زمان، با کمک نیروی انسانی و بومی موفق به احداث چنین پلی شدند که هنوز بعد از صد سال با استحکام و استواری مورد بهره‌برداری قرار گرفته است.

حتی با عبور میلیون‌ها ماشین و خودروهای سنگین روس در زمان 2 جنگ بین‌الملل و عبور روزانه اتوبوس‌های غرب کشور و برعکس (که مدت‌ها تنها راه رسیدن به پایتخت کشور بود،) بر روی رودخانه ارنزک این پل همچنان مقاوم مانده است. مخصوصا وقتی که مسیر رودخانه را بعد از کشیدن خیابان مولوی به سمت دروازه رشت منحرف کردند در زمان مرمت دکتر شیخ شهردار قزوین در زمان رضاشاه، این تعمیق و کشیدن دیواره ساحلی اکنون اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

ولی به هر حال قزوین افتخار پل یکصد ساله پیروزی را از غرب به شرق در تاریخ جنگ جهانی به نام خود ثبت کرد. فقط به خاطر موقعیت استراتژیک این پل و کاربرد حدود یکصد سال مقاومت برای معمار سازنده آن از شهردار مرکز تقدیرنامه‌ای با تایید کارشناسان روس تقدیم شد (طبق سند تقدیرنامه در 1302) که شاهد صداقت و مهارت مرحوم استاد حسین معمارباشی معروف به (کانتوری) بودند، و مقاومت و دقت و استحکام آن را تایید نمودند. (با توجه به سند موجود در زمان دکتر شیخ شهردار کل و ماموریت وی جهت خیابان‌کشی در قزوین)

البته در پی مقایسه با نخستین پل‌های تاریخی بر روی رودخانه‌های عظیم ایران مانند بیستون کرمانشاه در عهد ساسانی، پل شادُروان در شوشتر و دزفول و پل دختر در لرستان و پل‌های زیبا و باعظمت و پهناور اصفهان و پل با طاق جناقی در نزدیکی زنجان و خصوصیات مصالح و مواد و فناوری تحسین‌برانگیز باستان‌شناسان فرق دارد با این پل. و اکنون پل‌های هوایی و زیرگذر فنی مهندسی قزوین طبق آخرین آمار شهرداری تقریبا به 300 برابر می‌رسد که با توصیف متخصصین کامل می‌شود.

فلذا می‌توان گفت «میان‌باغ» (شهر قزوین) به تعبیر ناصرالدین شاه قاجار، شهر حمام‌ها و مساجد و آب‌انبارها و بازارها و کاروان‌سرا و شهر پل‌ها هم هست …. می‌رسد. از این رو قزوین را شهر پل‌ها هم می‌توان گفت.