(ویژهنامه نوروز 1404) آبانبار سردار بزرگ؛ بلندترین آبانبار ایران، شاهکار معماری قاجار
- شناسه خبر: 55501
- تاریخ و زمان ارسال: 28 اسفند 1403 ساعت 07:30
- بازدید :
آرزو سلخوری
نوروز همیشه فرصتی برای سفر و کشف زیباییهای پنهان ایران است؛ هر شهر، داستانی دارد که در بناهای تاریخیاش نهفته است. اگر به دنبال سفری متفاوت هستید، قزوین یکی از مقاصدی است که میتواند شما را شگفتزده کند.
این شهر، علاوه بر آثار باشکوه صفوی، یکی از خاصترین بناهای آبی ایران را در خود جای داده است: آبانبار سردار بزرگ، بزرگترین آبانبار تکگنبدی ایران.
آبانبارها همواره بخش مهمی از هویت معماری ایران بودهاند. اما آنچه آبانبار سردار را از دیگر نمونهها متمایز میکند، ابعاد بینظیر، معماری هوشمندانه و فضای رازآلود آن است. این بنا، نهتنها یک شاهکار مهندسی در دوره قاجار است، بلکه در دل خود داستانهایی شنیدنی از گذشتههای دور دارد.
اگر نوروز امسال به دنبال تجربهای متفاوت هستید، چرا یک ماجراجویی در دل عمیقترین و خنکترین آبانبار ایران را تجربه نکنید؟
یک شاهکار معماری در دل شهر
آبانبار سردار بزرگ در محله راه ری قزوین، نزدیک خیابان سپه (قدیمیترین خیابان طراحیشده ایران) قرار گرفته است. این بنا در سال ۱۲۲۷ هجری قمری توسط حسینخان و محمدحسنخان سردار، دو برادر از خاندان قاجار، ساخته شد.
هدف از ساخت این آبانبار، تأمین آب آشامیدنی شهر در مواقع کمآبی و تابستانهای گرم بود. اما سازندگان، تنها به عملکرد توجه نکردند، بلکه بنایی ساختند که ترکیبی از زیبایی، عظمت و کارکرد هوشمندانه باشد. با عبور از ورودی باشکوه بنا، کتیبهای با خط ثلث نفیس از خوشنویسان دوره قاجار را خواهید دید که اطلاعاتی درباره بانیان بنا و تاریخ ساخت آن ارائه میدهد.
در گذشته، این آبانبار یکی از مهمترین منابع آب برای مردم شهر بود و بسیاری از خانوادهها روزانه برای تهیه آب به اینجا میآمدند.
ابعاد شگفتانگیز؛ چرا این آبانبار خاص است؟
ـ بزرگترین آبانبار تکگنبدی ایران؛ مخزن آب این بنا با حجم ۴هزار و۹۰۰ متر مکعب بهصورت مربعیشکل است.
ـ ارتفاع گنبد بیش از ۱۵ متر، که باعث ایجاد تهویه طبیعی میشود.
ـ ارتفاع سردر ورودی ۱۰ متر، که یکی از بلندترین سردرهای آبانبارهای ایران است.
ـ پلههای سنگی: ۴۸ پله برای رسیدن به مخزن آب که هر پله به ارتفاع متوسط ۲۵ سانتیمتر است.
ـ دارای دو بادگیر زیبا برای خنک نگه داشتن آب.
چنین مقیاسی در کمتر آبانباری در ایران دیده میشود، علاوه بر این، ساختار آجری و معماری خاص بنا، آن را به یک جاذبه گردشگری منحصربهفرد در قزوین تبدیل کرده است.
سفری به قلب تاریخ
وقتی از پلهها پایین میروید… وارد آبانبار که میشوید، هوای خنک و دلپذیر بلافاصله شما را احاطه میکند. سکوتی عجیب در اینجا حکمفرماست. اگر در یک روز شلوغ شهری به این مکان بیایید، تفاوت دمایی را به وضوح احساس خواهید کرد؛ گویی به دنیایی دیگر قدم گذاشتهاید. راهروی باریکی شما را به سمت پلههای سنگی هدایت میکند.
۴۸ پله را یکی پس از دیگری پایین میروید و هرچه پایینتر میروید، فضا تاریکتر و رازآلودتر میشود. زمانی که به انتهای راهپله میرسید، خود را در یک فضای وسیع و خنک خواهید یافت. در گذشته، مردم با مشکهای چرمی و دلوهای مسی به اینجا میآمدند و آب مورد نیاز خود را برداشت میکردند.
انعکاس صدا در این فضای طاقدار، حالتی خاص و وهمآلود ایجاد میکند که هر بازدیدکنندهای را شگفتزده خواهد کرد.
معماری هوشمندانه؛ راز تهویه طبیعی آبانبار یکی از نکات قابلتوجه درباره آبانبار سردار، سیستم تهویه هوشمند آن است. این بنا دارای دو بادگیر زیبا است که در دو طرف گنبد قرار گرفتهاند. این بادگیرها باعث گردش هوای تازه میشوند و از گرم شدن آب جلوگیری میکنند، به همین دلیل، حتی در تابستانهای داغ، دمای داخل آبانبار بسیار خنک و دلپذیر است.
علاوه بر بادگیرها، ساختار ضخیم دیوارهای آجری نیز در حفظ دمای پایین نقش مهمی دارد؛ این طراحی، یکی از نمونههای درخشان معماری بومی ایران برای مدیریت منابع آبی در اقلیمهای گرم و خشک است.
رازهایی که در دل آبانبار پنهاناند
هر بنای تاریخی، داستانهایی شنیدنی در دل خود دارد. مردم قزوین درباره این آبانبار روایتهای مختلفی دارند: افسانهی صداهای پنهان برخی از اهالی قدیمی قزوین میگویند که در شبهای آرام، اگر درون آبانبار بایستید و سکوت کنید، میتوانید نجواهایی را از اعماق دیوارها بشنوید. این زمزمهها، صدای مردمی است که قرنها پیش به اینجا میآمدند و در دل شب، در این فضای تاریک، خاطراتشان را به آب سپردهاند.
داستان مخزن پنهان
برخی مورخان معتقدند که آبانبار سردار، یک مخزن مخفی دارد که در زمان قحطی و جنگ، برای ذخیره آب استفاده میشده است. تاکنون این مخزن کشف نشده، اما این فرضیه، جذابیت بنا را دوچندان کرده است.
چرا باید نوروز امسال از آبانبار سردار دیدن کنیم؟
ـ یک تجربه متفاوت؛ دیدن بزرگترین و عمیقترین آبانبار ایران
ـ ترکیب شگفتانگیز معماری و مهندسی بومی ایران
ـ هوای خنک و دلپذیر، حتی در گرمترین روزهای سال
ـ قرارگیری در مرکز شهر و دسترسی آسان به سایر جاذبههای قزوین
این نوروز، به جای سفرهای تکراری، خود را در دل تاریخ غوطهور کنید. از خیابانهای شلوغ شهر فاصله بگیرید و در عمق ۱۵ متری زمین، در سکوتی دلنشین، به گذشته سفر کنید. قزوین، شهری که در دل خود داستانهایی شنیدنی دارد. امسال، این داستانها را از نزدیک لمس کنید!
