هنر، میراث خانوادگی مردم این روستاست

محمدمهدی توکل

این بار سفرم را به روستایی آغاز می‌کنم که به گفته اهالی بومی، روستایی است که همواره مردمانش به شاد بودن، مهمان نوازی و خوش حسابی معروف بوده‌اند.

«روستای شاد‌مهان» در بخش دشتابی شهرستان بوئین‌زهرا روزگاری در اطرافش رودخانه‌های پرآبی جریان داشته است از اینرو به آن شادمکان می‌گفتند و بعدا به شادمهان تغییر کرده است.

این روستا حدود 820 نفر جمعیت دارد.  مردم روستای شاد مهان با زبان تاتی‌ای صحبت می‌کنند که با مناطق دیگر متفاوت است .

فعالیت اصلی مردم در زمینه زراعت، دامداری و باغداری است. روستای شاد‌مهان در 38 کیلومتری قزوین قرار دارد .

گلیم بافی زنان هنرمند روستا

حرکت انگشتان دستان زنان هنرمند روستا هر تاروپودی از  گلیم را که جابجا می‌کرد، طنین موسیقی دل‌نشینی به گوش می‌رسید.

هر رج که با گره خوردن 6 رنگ زیبا و متنوع به گلیم جان می‌بخشید نشان از پدید آمدن یک اثر هنری قشنگ داشت.

در روستای شادمهان خانم‌ها فعالیت اثربخشی در تولید و بافت گلیم‌های خوش نقش و رنگ دارند. یکی از این زنان هنرمند می‌گفت: از 8سالگی پشت دار نشسته است و 40 ساله که این کار را انجام می‌دهد. این زنان هنرمند هر گاه از گلیم بافی فارغ می‌شوند با ساقه‌های خیس شده گندم و چند رشته نخ‌های رنگی زیباترین سبدها را می‌بافند.

شادی آفرینی؛ ارمغان ساز و دهل

در اتاق نشسته بود و مشغول سر هم کردن قطعات ساز سرنا به یکدیگر بود. بعد از متصل کردن، هر قسمت آن را آزمایش می‌کرد که حتما صحیح کنار هم قرار گرفته باشند. آقای ایران نژاد 40سال است که با موسیقی محلی و نواختن ساز بادی آشناست. او در بیشتر مراسم عروسی‌ها، اعیاد و جشن‌ها ساز سرنا نواخته است.

نام این هنرمند روستای شادمهان در بخش دشتابی شهرستان بوئین‌زهرا برای همه شناخته شده است. پسرش نیز حدود 20 سال است که با نواختن ساز دهل، شادی آفرین لحظات زندگی مردم است. تا پیش از این‌که پدر، خانه‌نشین شود کنار او دهل می‌نواخت اما الان با هنرمند دیگری در مراسم شرکت می‌کند.

سرنا نواز روستای شادمهان می‌گوید: در خدمت سربازی کمرش صدمه می‌بیند و از آن هنگام علی‌رغم جراحی متاسفانه توان قدم زدن را از دست می‌دهد و لذا مجبور می‌شود که با کمک دوعصا حرکت کند.

نواختن ساز و دهل در حیاط خانه‌شان بسیار شنیدنی بود.

بقایای دیوار ارمنی قلعه

بناهای قدیمی در هر شهر یا روستا بیانگر حضور مردمان آن دیار و چگونگی زندگی آنان در طی زمان‌های گذشته در این مکان‌هاست. حفظ و نگهداری از این آثار تاریخی وظیفه همه مردم و مسئولان است .

در شرق روستای شادمهان حدود 200 متر از بقایای دیواری وجود دارد که به گفته مردم باقی مانده از محل زندگی ارامنه‌ای است که سال‌ها پیش در این روستا زندگی می‌کردند. این دیوار مخروبه که متاسفانه الان بخش اندکی از آن باقی مانده است سرگذشت جالبی دارد .

اهالی روستا می‌گویند: اینجا باغ اربابی بوده و روستا نیز اول در کنار این دیوار قرار داشته است. درآن زمان در کنار دیوار آئین جشن برداشت محصول به شکرانه افزایش آن با شرکت تمام اهالی روستا برگزار می‌شد. (تا فرصت باقی است برای تپه قدیمی و حمام تاریخی روستا فکری کنید) .

از نوازندگی زن و مرد تا اشعار تاتی

مرد روستایی بالابان را بر لبان خود گذاشت و زن هم دایره را در دست گرفت و دو نفری یک قطعه موسیقی محلی  زیبایی نواختند .

به گفته‌ی این زن و مرد هنرمند روستای شادمهان، هرگاه شب‌نشینی باشد و اعضای خانواده گرد هم جمع شوند پدر و مادر برای میهمان می‌نوازند. زن نوازنده دایره از روی علاقه این کار را انجام می‌دهد و از مادرش نواختن دایره را یاد گرفته است. او نام تک‌تک فرزندان و نوه‌هایش را روی پوست دایره نوشته بود. در نتیجه هنگامی که با انگشتانش روی دایره می‌نواخت حس همکاری تمام بچه‌ها با او تداعی می‌شد  .

آقای الهیاری با خواندن مثنوی درباره زندگی مردم شادمهان با زبان تاتی حال و هوای مستند را تغییر داد .

به گفته آنها زبان تاتی شادمهانی به دلیل نزدیکی به زبان فارسی و تاتی الموتی با تاتی سایر مناطق استان متفاوت است .

باغ‌های روستا

اواخر فصل پاییز است و روستائیان در لابلای بوته‌های انگور  کاووش می‌کنند تا اگر خوشه‌های انگوری باقی مانده است آنها را جمع‌آوری نمایند. در روستای شادمهان از انگور علاوه بر تازه‌خوری برای تبدیل کردن به کشمش و شیره انگور نیز استفاده می‌کنند. در شادمهان حدود 120هکتار باغ وجود دارد که عمده‌ترین محصول آن انگور است. البته درختان گردو و سیب نیز در این روستا وجود دارد.

آقای احدی یکی از باغداران روستای شادمهان است که بیشتر برنامه‌های ما در سفر به روستاها را پیگیری می‌کند. این مرد پرتلاش روستا معلم بازنشسته‌ای است که مشغول برداشت پیاز از زمین خود بود.

زراعت و دامداری در روستا

کشاورز روستا سوار بر موتورسیکلت در حالیکه دستگاه علف زن و بیل خود را نیز همراه داشت به سمت مزرعه حرکت کرد. رشد یونجه‌های سبز روی زمین زراعی کم‌کم به مرحله‌ای رسیده بود تا پس از برداشت، آنها را برای خوراک دام‌ها حمل کنند.

در روستای شادمهان حدود 420هکتار زمین زراعی وجود دارد. عمده محصول آن گندم، جو، یونجه و ذرت علوفه‌ای است. در این روستا حدود 300 رأس دام سنگین و 1500 رأس دام سبک نگهداری می‌کنند. بخشی از درآمد مردم روستای شادمهان از این طریق تأمین می‌شود.