هر آنچه باید در مورد قرارداد داوری بدانید

محمد طاهری ـ مدرس دانشگاه و کارشناس ارشد حقوق دانشگاه تهران

(قسمت سوم)

فرض کنید پیمانکار ماشین‌آلات سنگین در یک شرکت هستید و پس از اجرای کامل و مطلوب تعهدات قراردادی خود پس از گذشت 6 ماه از اتمام مدت قرارداد هنوز موفق به دریافت تمام مطالبات قراردادی خود نشده‌اید و حدود دو میلیارد تومان از مطالبات شما باقی مانده است؛ قصد  پیگیری حقوقی دارید و به همین منظور از طریق طرح دعوا در دادگاه صالح متوجه می‌شوید که برای اقامه دعوا باید 3/5 درصد از 2 میلیارد مطالبه (یعنی حدود 70 میلیون تومان) را به عنوان هزینه دادرسی به دولت پرداخت کنید و حداقل یک ماه منتظر باشید تا نوبت رسیدگی شما در دادگستری فرا برسد. این در حالی است که حکم به نفع شما صادر شود و شما اعتراضی نسبت به آن نداشته باشید؛ چرا که در صورت اعتراض به حکم مجدد باید هزینه دادرسی را پرداخت کنید و مجدد در صف انتظار قرار بگیرید. در این لحظه سوالی که برای شما مطرح می‌شود این است که آیا راهی وجود دارد که کم‌هزینه‌تر، سریع‌تر و تخصصی‌تر باشد؟ پاسخ سوال شما مثبت است؛ داوری.

در دنیای پرتلاطم کسب‌وکارها و قراردادها می‌توان از طریق قرارداد داوری اختلافات را به شکلی کم‌هزینه‌تر، تخصصی‌تر و سریع‌تر حل و فصل نمود. به این صورت که طرفین قرارداد به شکلی اصولی، حرفه‌ای و منطبق بر قانون مدنی و آیین دادرسی مدنی توافق می‌کنند که در صورت بروز اختلافات ناشی از قرارداد، آنها را به داور ارجاع بدهند.

در عصر حاضر با توجه به گسترش و افزایش اختلافات و منازعات و همچنین با توجه به طولانی و پرهزینه بودن فرایند دادرسی، نقش و اهمیت قرارداد داوری بیش از پیش پررنگ‌تر می‌شود. البته قرارداد داوری مانند هر قرارداد دیگری نیازمند مشاوره با اهل فن و متخصص در این حوزه است و نباید بدون دارا بودن دانش کافی اقدام به انعقاد چنین قراردادی نمود. به همین منظور صاحب این قلم بر آن شد تا در مورد قرارداد داوری صحبت کند و برای این مقصود در دو یادداشت پیشین در مورد نکات حقوقی مواردی مطرح و توضیح داده شد:

ـ چه کسی داور را انتخاب می‌کند؟

ـ چگونه اختلافات خود را به داوری ارجاع دهیم؟

ـ در قراردادهای بین‌المللی چگونه باید داور انتخاب کنیم؟

ـ داوری در اختلافاتی که یک طرف آن دولت است؛ دارای چه ساز و کارهایی است؟

ـ چه موضوعاتی قابلیت ارجاع به داوری دارند؟ چه موضوعاتی قابلیت ارجاع به داوری ندارند؟

ـ آیا هر شخص را به عنوان داور می‌توان انتخاب کرد؟

ـ جایگاه ماده 190 قانون مدنی در انعقاد قرارداد داوری کجاست؟

ـ چه مواردی باید در قرارداد داوری قید گردد؟

ـ در یک قرارداد داوری چگونه داور را انتخاب کنیم؟

ـ در چه مواردی قرارداد داوری منحل شده و از درجه اعتبار ساقط می‌شود؟

در ادامه به بررسی نکات پایانی قرارداد داوری می‌پردازیم.

حق‌الزحمه داوران:

میزان حق‌الزحمه داوران بر اساس آیین‌نامه‌ای است که هر سه سال یکبار توسط وزیر دادگستری تهیه و به تصویب رئیس محترم قوه قضاییه خواهد رسید. پرداخت آن نیز به عهده طرفین است مگر آنکه در قرارداد داوری ترتیب دیگری مقرر شده باشد.

محدوده اختیارات داوران:

داوران باید از مقررات مربوط به داوری در قانون آیین دادرسی مدنی آگاه بوده و آن مقررات را رعایت کنند. داوران علاوه بر اخذ مدارک و اسناد طرفین، می‌توانند در صورت لزوم، توضیحات طرفین را نیز تقاضا نمایند؛ همچنین در صورت نیاز، داوران می‌توانند نظر کارشناس را نیز در بررسی اعمال نمایند. داوران در صورتی که اختیار صلح و سازش داشته باشند می‌توانند با تنظیم و انعقاد یک صلح‌نامه، دعوا را خاتمه دهند و این صلح‌نامه که به امضای داوران و طرفین رسیده، معتبر و قابل اجراست. در صورت تعدد داوران، این صلح‌نامه باید به امضای تمام داوران رسیده و مانند رای داور قابل اجرا در واحد اجرای احکام مدنی دادگستری بوده و در عین حال قابل شکایت نیز است.

صدور رای توسط داوران:

مطلع بودن داور یا داوران از تشکیل جلسه حل اختلاف ضروری است؛ و چنانچه داور از حضور در جلسه رسیدگی یا صدور رای امتناع نماید، رایی که با اکثریت صادر می‌شود ملاک اعتبار است مگر آن که ترتیب دیگری در قرارداد داوری معین شده باشد. تمامی مراتب باید در برگه قید شود. ترتیب تشکیل جلسه و نحوه رسیدگی و دعوت برای حضور در جلسه، توسط داوران تعیین خواهد شد. همچنین در مواردی که ارجاع امر به داوری از طریق دادگاه بوده، دعوت به حضور در جلسه به موجب اخطاریه دادگاه به عمل خواهد آمد.

رای داور باید موجه و مدلل بوده و مخالف قوانین آمره و اخلاق حسنه و نظم عمومی نباشد. اعتراض به رای داور، اجرای رای داور و درخواست ابطال رای داور باید ظرف 20 روز پس از ابلاغ صورت گیرد. چنانچه طرفین در قرارداد داوری شیوه خاصی را برای ابلاغ رای داور پیش‌بینی کرده باشند، ابلاغ رای داور تابع همان شیوه است ولی چنانچه این چنین توافقی در قرارداد نباشد، این ابلاغ با تقاضای داور از طریق دادگاه صالح صورت خواهد گرفت. همچنین در صورت اعتراض به رای داور در دادگاه، تصمیم دادگاه در این خصوص قطعی بوده و جز در یک مورد (اعتراض ثالث) اصولا قابل اعتراض مجدد نیست. لازم به بیان است که اصولا اعتراض به رای داور مانع اجرای رای نیست مگر آنکه دلایل اعتراض، قوی و محکمه پسند باشد.

چناچه رای داور ایراداتی داشته و نیازمند اصلاح باشد، از موارد تصحیح رای داور است و اقدام در این خصوص به شرح زیر می‌تواند توسط داور یا دادگاه صورت گیرد:

ـ اگر مدت قرارداد داوری تمام نشده و همچنان معتبر است، این اصلاح رای به صورت مستقیم توسط داور انجام خواهد شد.

ـ اگر مدت قرارداد داوری تمام شده و در بازه زمانی مهلت 20 روزه اعتراض به رای داور باشیم، به درخواست طرفین، توسط داوران انجام می‌شود.

ـ اگر مدت قرارداد داوری و مهلت 20 روزه اعتراض به رای داور تمام شده باشد، این اصلاح به درخواست طرفین توسط دادگاه صالح صورت می‌گیرد.

بنابراین این اصلاح رای داور می‌تواند توسط داور یا دادگاه صورت گیرد.

برای طرح سوالات حقوقی خود به آیدی نویسنده در پیام‌رسان ایتا یا تلگرام به نشانی زیر پیام دهید:   @mtaheri_law

منابع:

ـ قانون آیین دادرسی مدنی

ـ انتشارات مشاهیر، کتاب سریع خوان آیین دادرسی مدنی، سیدسجاد سید جعفری.

پایان