مسیر ناهموار رشد فرهنگ عمومی
- شناسه خبر: 70747
- تاریخ و زمان ارسال: 17 آبان 1404 ساعت 07:30
- بازدید :
فشار اقتصادی بر زندگی فرهنگی
بر اساس پژوهشهای فرهنگی، تسلط اقوام مختلف با تمدنهای پایینتر در طول تاریخ ایران یکی از عوامل اصلی ایجاد خصلت محافظهکاری و ترس از تغییر در ایرانیان محسوب میشود. این استیلا که گاه به صدها سال کشیده، با ایجاد ترس و واهمه از آینده، پویایی فکری جامعه را تضعیف کرده است. این ترس تاریخی یکی از ریشهایترین دلایل رویارویی دشوار ایرانیان با مدرنیته و تفکرات مدرن علوم انسانی شناخته میشود.
یک کارشناس مدیریت فرهنگی در گفتوگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه اقتصاد نفتی در کمتر از صد سال اخیر نقش بسیار مهمی در تثبیت بسیاری از خصایص فرهنگی نامطلوب ایفا کرده است، گفت: در چنین اقتصادی، دولت نقش توزیعکننده درآمدهای نفتی را بر عهده دارد که این امر مردم را به دولت وابسته کرده و توزیع ناعادلانه درآمدها را موجب میشود.
ماندانا سیاحی با اشاره به اینکه اقتصاد ایران دوران خوبی را سپری نمیکند، اضافه کرد: کل اقتصاد ایران با ۸۵ میلیون جمعیت در رتبه ۸۶ جهان قرار دارد و درآمد سرانه ایرانیان به حدود ۴ هزار و ۵۰۰ دلار کاهش یافته است.
وی ادامه داد: نرخ تورم ۳۲ درصدی ایران را در رده ۱۰ کشور جهان با تورم بالا قرار داده و جمعیت زیر خط فقر به حدود ۲۰ میلیون نفر رسیده است. این شرایط دشوار اقتصادی، فرهنگ عمومی را تحت تاثیر مستقیم قرار داده و کتاب را به کالایی لوکس در سبد خانوادهها تبدیل کرده است.
سیاحی از اختلال در خدمات پایه نیز به عنوان یکی از تهدیدهای پیش روی فرهنگ عمومی یاد کرد و گفت: قطع مکرر برق و تعطیلی مدارس و ادارات به دلیل نبود گاز کافی از نشانههایی است که در صورت نبود مدیریت صحیح میتواند به بحرانهای اجتماعی گستردهتری تبدیل شود.
تهدید فرهنگ بیگانه و ضرورت سواد رسانهای
این پژوهشگر فرهنگی در ادامه این گفتگو با ذکر اینکه پیشرفت فناوری اطلاعات موجب تغییر شیوه زندگی بسیاری از افراد شده است، عنوان کرد: این تحولات موجب تبدیل شدن تعامل و روابط رودررو به روابط باواسطه، کاهش دید و بازدیدها و شبنشینیها و بیگانه شدن خویشاوندان با یکدیگر شده است.
سیاحی از تهدید فرهنگ بیگانه و ضرورت سواد رسانهای نیز یاد کرد و افزود: در عصر حاضر، نفوذ فرهنگ بیگانه به یکی از چالشهای اساسی تبدیل شده است. در این شرایط، ارتقای آگاهیهای عمومی و ترویج اخلاق ایرانی ـ اسلامی میتواند راهگشا باشد. همچنین سواد رسانهای به عنوان ابزار مؤثری در شناخت واقعیت و جلوگیری از ترویج شبهات شناخته میشود.
توجه نهادهای رسمی به چالشهای فرهنگ عمومی
پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات با همکاری انجمن جامعهشناسی ایران، سلسله نشستهایی با عنوان «چالشهای فرهنگ عمومی در ایران» برگزار کرده که نشاندهنده توجه نهادهای علمی به این مسئله است. یکی از این نشستها به بررسی زیست روزمره افغانستانیهای ساکن ایران و چگونگی مواجهه جامعه ایران با آنها اختصاص داشته است.
ضرورت بهکارگیری کارگزاران فرهنگی متخصص
از سوی دیگر، یک شاعر و روزنامهنگار قزوینی در گفتوگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه در حوزه فرهنگ با سه گروه کارگزاران، تولیدکنندگان و مصرفکنندگان روبهرو هستیم، گفت: تولیدکنندگان، فرهنگ و هنر خلق میکنند و عامه مردم مصرفکنندگان این تولیدات هستند. در این میان، کارگزاران فرهنگ و هنر باید متخصصترین افراد در انتقال کالای فرهنگی به مصرفکنندگان باشند.
سعید عاشقی با تاکید بر ضرورت بهکارگیری کارگزاران متخصص در امور فرهنگی و هنری در سراسر استان قزوین اضافه کرد: مسئولان و مدیران کاربلد کارهای مهمی انجام میدهند که از عهده هر کسی برنمیآید. نمونه این کارهای مهم عرضه بهموقع و درست محتوای ادبی و فرهنگی است که یکی از شاخصهای آن معرفی شایسته ادبا و فرهیختگان است.
وی شناساندن تولیدات علمی و فرهنگی به مصرفکننده هماستانی را از وظایف مهم دستگاههای فرهنگی استان دانست و ادامه داد: همه این موارد باعث شده اگرچه متولیان فرهنگی گاه وقت چندانی برای تولید آثار ادبی و علمی نداشته باشند، اما بیتردید نقشی بیبدیل در راهبری فرهنگی جامعه ایفا کنند.
هر هنرمند؛ یک نهاد فرهنگی
این شاعر با یادآوری ساخت آثار سینمایی و مستند درباره شخصیتهای تلاشگر عرصه ادب و فرهنگ قزوین، گفت: ادیبان و هنرمندان نماد واقعی انسانهای باارادهای هستند که با همه وجود «نبودنها» و «نشدنها» را پس زدهاند و به تعبیر زیبای یکی از نویسندگان مطرح استان قزوین هر یک به تنهایی میتوانند یک نهاد فرهنگی باشند.
عاشقی افزود: کسانی که واژههای «نشدن» را در استان پربرکت قزوین ـ که چهرههای ماندگار بسیاری دارد ـ زمزمه میکنند، باید بدانند که هنرمندان این دیار ثابت کردهاند چگونه میتوان درهای ادب، فرهنگ و هنر را گشود، بدون آنکه پشتوانه اقتصادی خاصی داشت یا اجازه داد مسائل حاشیهای توان لازم را سلب کند.
اهمیت تشکلهای مردمی
این فعال فرهنگی برگزاری جشنهای رونمایی کتاب در مؤسسات مختلف قزوین را از جمله خدمات ارجمند فرهنگی سالهای اخیر بیان کرد و ادامه داد: در سالهایی که روزنامهها و مجلهها در استان چندان پا نگرفته بودند، این انجمنهای خصوصی و مردمی بودند که با چاپ یادنامه بزرگان و برپایی شبهای شعر به ترویج فعالیتهای فرهنگی کمک میکردند.
وی با اشاره به استقبال چشمگیر فرهنگدوستان قزوینی از مراسم بزرگداشت ادیبان و هنرمندان استان بیان کرد: در این استقبالها که حتی بدون اطلاعرسانی و تبلیغات آنچنانی و گسترده صورت گرفته، افراد اثرگذار و فرهیختهای حضور دارند که هر یک نماینده اندیشهای والا هستند.
لزوم بهکارگیری دانشگاههای استان
یک مدرس زبان و ادبیات فارسی با بیان اینکه نباید بار تمام فعالیتهای فرهنگی را بر دوش رسانههایی مانند نشریات، خبرگزاریها و صداوسیما گذاشت، گفت: ضروری است به نقش تأثیرگذار دانشگاههای استان در زمینه پژوهش و تولید مجموعه مقالهها و رسالههای علمی توجه ویژهای نشان دهیم.
محسن امیراسماعیلی با تأکید بر لزوم آسیبشناسی جنبشها و حرکتهای فرهنگی و هنری روز استان، اضافه کرد: خوشبختانه به همت چندین فرهیخته قزوینی مجموعههای پژوهشی متعددی منتشر شدهاند که هر یک از آنها، ارزش علمی و فرهنگی فراوانی دارد.
کار فرهنگی زمانبر است
این فعال ادبی و فرهنگی، متانت را یکی از لازمههای پیشرفت در عرصه ادب و فرهنگ دانست و ادامه داد: باید بکوشیم در مقابل رویدادهای ناگوار خود را نبازیم و از وقوع رخدادهای خوب نیز بیش از حد شاد نشویم. به طور کلی نباید این مسائل را ساده بگیریم.
وی با اشاره به اینکه یاوران راستین فرهنگ به آسانی دگرگون نمیشوند و واکنشهای احساسی و حسابنشده نشان نمیدهند، عنوان کرد: لازم است در زمینه فرهنگ بیش از سایر حوزهها، با آرامش به ایجاد تغییرات تدریجی بپردازیم؛ چرا که کار فرهنگی زمانبر است و اثر آن نیز به همان نسبت ماندگارتر.
سخن پایانی
چالشهای فرهنگ عمومی در ایران و به تبع آن در استان قزوین ریشه در عوامل تاریخی، اقتصادی و اجتماعی دارد و راهکارهای برونرفت از این شرایط نیازمند عزم ملی و تدبیری هوشمندانه است. بهبود شرایط اقتصادی، تقویت گفتوگوی اجتماعی و ارتقای سواد رسانهای میتواند زمینهساز عبور از این چالشها باشد. امیدواریم این گزارش بتواند تصویر روشنی از ابعاد مختلف چالشهای فرهنگ عمومی ارائه دهد.
