قزوین؛ شاهراهی برای عبور، نه اقامت!

در روزهایی که تعطیلات نوروزی به پایان رسیده و دستگاه‌های مختلف در حال جمع‌بندی عملکرد خود در حوزه سفر و گردشگری هستند، آمارها از ترددی خیره‌کننده در استان قزوین خبر می‌دهد.

بر اساس گزارش‌های رسمی، از ۲۵ اسفندماه تا ۱۵ فروردین‌ماه، نزدیک به ۲۷ میلیون دستگاه خودرو از محورهای مواصلاتی قزوین عبور کرده‌اند؛ آماری که قزوین را نه‌تنها یکی از پرترددترین استان‌ها در تعطیلات نوروزی، بلکه شاهراه اصلی عبور میان پایتخت و استان‌های شمالی و غربی کشور معرفی می‌کند.

در روز پنج‌شنبه ۱۴ فروردین‌ماه، تنها در یک روز بیش از یک میلیون و ۴۳۰ هزار تردد در محورهای استان ثبت شده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته، رشد ۲۰ درصدی داشته است؛ این حجم از تردد در حالی است که به‌نظر می‌رسد سهم قزوین از این رفت‌وآمد سنگین، بیشتر «گردوغبار لاستیک» بوده تا «رد اقامت».

تناقض آماری در تردد و گردشگری

در کنار آمار چشمگیر تردد، معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان اعلام کرده که در بازه تعطیلات نوروزی، تنها ۲۴۹ هزار بازدید از اماکن گردشگری ثبت شده و تنها ۲۳ هزار و ۶۰۰ نفر در استان اسکان داشته‌اند؛ این یعنی حدود یک درصد از ترددکنندگان، حتی برای بازدید کوتاه‌مدت از آثار تاریخی و گردشگری استان توقف کرده‌اند و کمتر از یک‌دهم درصد آن‌ها اقامت داشته‌اند.

گرچه این آمار نسبت به سال گذشته رشد ۱۱ درصدی داشته، اما همچنان این سوال را بی‌پاسخ می‌گذارد که چرا قزوین با وجود موقعیت استراتژیک، پیشینه تاریخی غنی و تنوع آثار فرهنگی، مقصد گردشگران نیست و صرفاً مسیر عبور آنان باقی مانده است؟!

دلایل این گذر بی‌توقف چیست؟

نخست، برندینگ ضعیف در حوزه گردشگری قزوین نقش کلیدی دارد؛ استان قزوین هنوز نتوانسته خود را به‌عنوان مقصدی متمایز در ذهن گردشگران ایرانی ثبت کند. عدم تمرکز روی یک برند هویتی مشخص، پراکندگی در معرفی ظرفیت‌ها، و نبود کمپین‌های تبلیغاتی منسجم، باعث شده گردشگرانی که حتی از دل این استان عبور می‌کنند، قزوین را به عنوان گزینه اقامت یا بازدید جدی نگیرند.

دوم، فقدان زیرساخت‌های جذاب و رقابتی. در استان‌های مجاور همچون گیلان و همدان، مجموعه‌های اقامتی، طبیعت‌گردی، بازارهای بومی و برنامه‌های فرهنگی جذاب، اقامت را دلپذیر و حتی به یک انتخاب هوشمندانه تبدیل کرده‌اند؛ اما در قزوین، کمبود فضاهای اقامتی باکیفیت، نبود برنامه‌های سرگرم‌کننده برای خانواده‌ها و عدم شکل‌گیری مراکز خرید یا تفریحی استاندارد، گزینه توقف را از ذهن مسافر حذف کرده است.

سوم، نقش کم‌رنگ مدیریت گردشگری در طول سال است؛ همان‌طور که معاون گردشگری استان نیز اشاره کرده، نوروز زمان جذب گردشگر نیست؛ بلکه زمان بهره‌برداری از جذب‌های سالانه است. در حالی‌که قزوین حتی در نوروز، برنامه‌های ویژه‌ای برای نگهداشت مسافر ندارد، چطور می‌توان انتظار داشت در ایام عادی سال مقصد سفر باشد؟

چهارم، نبود تقویم گردشگری بومی‌سازی‌شده و نبود بسته‌های سفر حرفه‌ای برای گردشگران عبوری است. در قزوین کمتر دیده‌ایم تورهای یک‌روزه یا نیم‌روزه برای مسافران ترانزیتی طراحی و اجرا شود. حتی در ورودی‌های استان نیز اطلاعات مناسب یا مشوق‌هایی برای توقف در اختیار مسافران قرار نمی‌گیرد.

نوروز ۱۴۰۴، فرصت یا هشدار؟

اگر چه مسئولان از رشد ۹ تا ۲۰ درصدی آمار سفر و تردد سخن می‌گویند، اما واقعیت این است که قزوین همچنان نتوانسته از جایگاه استراتژیک خود بهره‌برداری اقتصادی، فرهنگی و گردشگری لازم را ببرد. رشد تردد، بدون رشد اقامت، نه نشانه پیشرفت، بلکه هشداری است مبنی بر بی‌برنامگی مزمن.

درست است که امسال برای نخستین بار «آمار بازدید از آثار تاریخی» جایگزین «آمار عبور» شده، اما تا زمانی که قزوین صرفاً محل عبور میلیون‌ها خودرو باقی بماند، تفاوتی میان شاهراه بودن با سایه‌راه بودن نخواهد بود.

استان قزوین با تکیه بر میراث تاریخی، موقعیت جغرافیایی بی‌نظیر و ظرفیت‌های بالای فرهنگی و کشاورزی، می‌تواند از مقصد گذر به مقصد ماندگار تبدیل شود؛ اما لازمه آن، عبور از کلیشه‌ها، تمرکز بر سیاست‌گذاری میان‌مدت، و اجرای بی‌وقفه برنامه‌هایی است که نه فقط در ایام نوروز، بلکه در همه فصول سال، قزوین را از سایه به متن برساند.